تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :827

آشوراده زیر تیغ سرمایه

تفاهمنامه آشوراده، برای واگذاری بخشی از منطقه حفاظت شده میانکاله، برای احداث تاسیسات اقامتی و گردشگری میان سازمان محیط زیست و سازمان میراث فرهنگی و گردشگری سال گذشته امضا شد. 190 سازمان مردم نهاد از سراسر ایران و شمار زیادی از استادان بزرگ محیط زیست کشور، شمار زیادی از کارشناسان صدوق بدنه سازمان محیط زیست از جمله مشاور عالی این سازمان، با امضای این تفاهمنامه مخالفت کردند. معاون سرمایه­گذاری سازمان میراث فرهنگی مخالفان با این تفاهمنامه و مخالفان با واگذاری جزیره حفاظت شده آشوراده به سرمایه گذار برای ساخت و ساز را متوهم ­نامید؟ در حقیقت بنظر می­رسد کارکرد دستگاه حفاظت از محیط زیست کشور بگونه پیچیده­ای زیر فشار سرمایه­سالاری خصوصی/دولتی ناکارآمد می­شود. تا از سویی در برابر بسیار تخلفات و تعرضات به منابع طبیعی و محیط زیست شکننده کشور از جمله خطرناکترین آنها یعنی سدسازی و خطوط انتقال آب از خلیج فارس به سیستان، فارس، کرمان، خوزستان.. یا از سرشاخه­های کارون در بهشت آباد به شهرهای مرکزی، یا دربرابر دهها طرح پولخوره و ناسازگار سکوت یا همکاری ­کند، و از سوی دیگر دست به حراج مناطق حفاظت شده بزند؟ آنهم در مغایرت با اصل 50 قانون اساسی و نیز در مغایرت با معاهده­های بین­المللی مانند معاهده مبارزه با بیابانزایی، معاهده تنوع زیستی، آیچی...

منابع زیستی زمین برای انسان حیاتی و ضروری است. تنوع گونه­ای یک دارایی با ارزش شگفت انگیز برای نسلهای امروز و آینده بشمار میرود. با اینهمه، تهدید و نابودی گونه­ها، زیستگاه­ها و بوم­سامانه­های آبی و خاکی هرگز چنین آهنگ فاجعه­باری نداشته است. امروز انقراض و نابودی گونه­های گیاهی و جانوری بدست انسان و سبک زندگی­اش به مرز بسیار خطرناکی رسیده است. در پی تقلید از دانش و سبک زندگی نابومی از شصت سال پیش و بویژه در دهه­های اخیر از بدترین نمونه­های رفتار با طبیعت را داشته­ایم. درحالیکه مردم این سرزمین کهن از دیرباز طبیعت را محضر خدا و تجلیگاه فرشتگانی چون الهه آب و آبادانی (آناهیتا) می­دانستند. در حالیکه اصل 50 قانون اساسی بر حفاظت از منابع طبیعی و محیط زیست تاکید صریح دارد. درحالیکه پیشوایان دینی و رهبری جامعه حتی در دوران جنگ تحمیلی هرگونه تداخل و ساخت و ساز در حریم مناطق حفاظت شده ولو مراکز نظامی یا دینی ­را منع می­کنند.

انجمن رم در 1968 از اندیشمندان بیش از 50 کشور جهان تشکیل شد و خطر بزرگ نفوذ پول­سالاری monetarism و تجاری­سازی merchantilism در بنیانهای جامعه انسانی و جایگزین شدن آنها بجای همه ارزشهای تمدنی و معنوی را هشدار داد. گزارشی به سفارش کلوب رم از سوی دانشگاه ماساچوست MIT منتشر شد تا کشورها را به توقف مسابقه رشد اقتصادی به بهای نابودی منابع طبیعی کره زمین وادار کند. یافته­ها و هشدارهای انجمن رم در راستای جلوگیری از نابودی زمین، با برپایی همایش استکهلم در 1972 پیگیری شد. برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد UNEP در نوامبر 1988 گروه کارشناسی تنوع زیستی را در راستای نیاز به یک اقدام بین­المللی برای حفظ تنوع زیستی زمین تشکیل داد. در فوریه 1991 در همایشی در نایروبی متن توافق شده معاهده تنوع زیستی منتشر شد. این معاهده در همایش زمین در ریو 1992، به امضای سران جهان گذاشته شد. نخستین نشست عمومی معاهده تنوع زیستی در 9 دسامبر 1994 در باهاماس برگزار شد و امروز 168 کشور جهان عضو این معاهده بشمار می­روند. نشست دوره­ای معاهده تنوع زیستی در 2010 در آیچی Aichi ژاپن برگزار شد. اهداف راهبردی بیست گانه آیچی راهکارهای اقدام را اعلام کرد. آیچی از کشورهای عضو خواست:

  1. تا 2020 دست کم ارزشهای تنوع زیستی و گامهای لازم برای حفاظت از آن را به آگاهی عمومی برسانند

  2. تا 2020 دست کم حفاظت از تنوع زیستی و ارزشهای آن را با برنامه­های محلی و بومی تلفیق کنند

  3. تا 2020 دست کم انگیزه­ها و یارانه­ها برای کاهش یا پرهیز از پیامدهای منفی بر تنوع زیستی و انگیزه­های مثبت برای حفاظت و پایداری تنوع گونه­ای را گسترش دهند.

  4. تا 2020 دست کم دولتها و ذینفعان در همه سطوح برای اجرای برنامه­های تولید و مصرف پایدار در چارچوب­های بوم­شناختی اقدام نمایند

  5. تا 2020 نرخ نابودی زیستگاه­های طبیعی، جنگلها، را دست کم به نصف کاهش دهند و برای رسیدن به صفر امکان یابی کنند.

  6. تا 2020 همه ذخیره­های ماهی و خزندگان و گیاهان دریایی را با کاربرد ابزارهای قانونی و رویکردهای زیستی بگونه پایدار مدیریت کنند تا از هرگونه ماهیگیری بیش از اندازه جلوگیری شود، تا برنامه­ها و معیارهای بازتوانی و بازیافت برای همه گونه­های در حال نابودی و زیست بوم­های شکننده و پیامدهای آنها بر ذخیره ماهیها و گونه­ها و زیست­بوم­ها از مرزهای ایمنی بوم­شناختی نگذرد.

  7. تا 2020 مناطق کشاورزی، آبکشت و مناطق جنگلی را در راستای حفاظت تنوع گونه­ای بگونه پایدار و مطمئن مدیریت کنند

  8. تا 2020 آلودگی و ورود مواد مغذی را به مرزی برسانند که برای کارکرد زیست بومی و تنوع زیستی مشکلی ایجاد نکند

  9. تا 2020 گونه­های نابومی وارداتی و راه­ ورودشان را شناسایی و اولویت­بندی و گونه­های دارای اولویت را پایش و برای مدیریت و پیشگیری از ورود و استقرار آنها اقدام کنند.

  10. تا 2015 فشارهای انسانی چندگانه بر تپه­های مرجانی و دیگر بوم­سامانه­های شکننده متاثر از تغییر اقلیم یا اسیدی شدن آبهای اقیانوسی را کمینه کنند تا یکپارچگی و عملکرد خود را بازیابند.

  11. تا 2020 دست کم 17 درصد سطح اراضی و آبهای داخلی و 10 درصد مناطق ساحلی و دریایی مهم از دیدگاه تنوع زیستی مهم را بکمک مدیریت موثر، نمونه­برداری بوم­شناختی، سامانه­های هدایتی، و بکمک دیگر معیارهای موثر منطقه­ای حفاظت، و با موازین گسترده­تر زمینی و دریایی تلفیق کنند.

  12. تا 2020 انقراض گونه­های در خطر را کاملا پیشگیری و وضعیت حفاظتی آنها بویژه درخطرترینشان را پایدار کنند.

  13. تا 2020 تنوع ژنتیکی گیاهان زراعی و دامهای بومی و گونه­های وابسته بومی وحشی آنها مانند دیگر گونه­های ارزشمند از دیدگاه اقتصادی اجتماعی و فرهنگی را بازیافت و راهبردهایی برای کمینه کردن فرسایش خاک و حفاظت موثر از تنوع ژنتیکی بومی پیش بینی کنند.

  14. تا 2020 بوم سامانه­هایی که امکانات و خدمات ضروری مانند آب یا سلامتی زندگی و رفاه تامین می­کنند را بویژه برای تامین نیازهای زنان، جوامع محلی و بومی و اقشار فقیر و آسیب پذیر احیا و حفاظت کنند.

  15. تا 2020 برگشت و احیای بوم­سامانه­ها و مشارکت تنوع زیستی در کاهش کربن، با احیای 15 درصد از بوم­سامانه­های تخریب شده را بکمک حفاظت و احیا میسر کنند. این کار کاهش تغییر اقلیم و تلاش برای مبارزه با بیابانزایی را درپی خواهد داشت.

  16. تا 2015 برنامه ناگویا Nagoya در زمینه دسترسی به منابع ژنتیک و مشارکت منصفانه و عادلانه در سود ناشی از کاربرد آنها را اجباری کنند و قوانین ملی را پوشش ­دهند.

  17. تا 2015 مشارکت کنندگان را گسترش ­دهند و به مثابه یک ابزار سیاستگزاری هماهنگ کنند تا اجرای یک راهبرد و برنامه عمل موثر، مشارکتی و همسو با راهبرد تنوع زیستی آغاز شود.

  18. تا 2020 دانش سنتی و بومی، نوآوری­ها و تمرینهای جوامع بومی ومحلی دررابطه با حفاظت و کاربرد پایدار تنوع زیستی، و کاربرد درست انها از منابع زیستی در قوانین ملی و الزامات بین­المللی را کاملا محترم بشمارند تا اجرای معاهده تنوع زیستی با مشارکت موثر جوامع بومی و محلی در همه سطوح تلفیق شود

  19. تا 2020 دانش و علم و فناوری مرتبط با تنوع زیستی، ارزشهای آن، کارکردهای آن، وضعیت و فرایند آن، و نتایج از دست رفتن آن را بهبود و بگونه گسترده انتقال دهند.

  20. تا 2020 دست کم با جابجایی منابع مالی اعتباری برای اجرای موثر برنامه راهبردی تنوع زیستی 2020-2011 از همه منابع و در تطبیق با فرایند متحد و موافقت شده در راهبرد جابجایی منابع، پایداری را از سطح کنونی ارتقا دهند.

مناطق حفاظت شده مناطقی هستند که عرصه هاي منابع طبيعي آنها به هدف حفاظت از ویژگیهای بوم­شناختی و حفظ منابع زیستی و حیاتی بکر می ماند و کاربری اصلی خود را حفظ می­کنند. جانوران و گیاهان بومی مناطق حفاظت شده از شکار و بهره­برداری تجاری مصون می مانند. راهسازی و شهرسازی و سدسازی و نیز فعالیتهای اقتصادی مرسوم بنام توسعه در آنها انجام نمی­شود تا بکر بمانند و زیستگاه ها و تنوع زیستی آنها دچار آسیب نشود. تفاهمنامه با روح معاهده تنوع زیستی و پیمان آیچی مغایرت دارد که نمونه­هایی از آن را در زیر نگاه می کنیم.

بندهای یک تا سه اهداف آیچی آگاهی­رسانی و تلفیق اهداف حفاظت ازتنوع گونه­ای با برنامه­های محلی و بومی را تصریح می­کند. اما بنابر تفاهمنامه آشوراده، این جزیره به سرمایه­گذار واگذار می­شود تا با هتلسازی برای گردشگری ناپایدار و سرگرمیهای مصنوعی، ناپایداری و نابودی زیستگاه­ها را برای جزیره به ارمغان بیاورد. ساخت سد شفارود نیز آخرین تکه­های هیرکان و تنوع زیستی بسیار مهمش را ویران خواهدکرد و نابودی گونه­های کمیاب درختان و جانوران در منطقه رقم خواهد خورد. چرا مناطق حفاظت شده به حراج گذاشته می­شود تا با گردشگری­ ناپایدار، تنوع گونه­ای را نابود کند. نمونه­های آن را در ساخت و ساز در پارک ملی بختگان، هورالعظیم، و... شاهدیم. گردشگری پایدار به ساخت و ساز در منطقه حفاظت شده نیاز ندارد.

بندهای چهارم و پنجم پیمان آیچی یعنی برنامه­هایتولیدومصرف پایدار در چارچوب­های بوم­شناختی و کاهش نابودی زیستگاه­های طبیعی و جنگلها، مدیریت پایدار ذخیره­های ماهی و خزندگان و گیاهان دریایی را الزامی می کند که در تفاهمنامه آشوراده بگونه عکس بازتاب یافته است. واگذاری منطقه حفاظت شده جزیره آشوراده به سرمایه­گزاران برای ساخت و ساز تاسیسات گردشگری، نابودی آخرین زیستگاههای گونه اوسگ یا فک دریای مازندران یا گونه­های خاویاری نادر و نیز گیاهان کمیاب جزیره آشوراده را دربردارد.

بند 11 اهداف آیچی تکلیف می کندکه کشورهای جهان میزان اراضی حفاظت شده خود را تا 5 سال دیگر (2020) دست کم به 17 درصد کل اراضی برسانند. وضعیت کنونی مناطق حفاظت شده کشور و مقایسه با سامانه اهداف آیچی نشان می­دهد که سازمان محیط زیست باید بنابر سطح اراضی حفاظت شده کنونی کشور را افزایش دهد نه اینکه از ان بکاهد. اما توافقنامه­­هاست که در راستای واگذاری برای ساخت وساز در اراضی حفاظت شده از هورالعظیم و پارک ملی بختگان تا خبر و آشوراده و... امضا شده است. یادآوری می شود که سطح اراضی حفاظت شده کنونی کشور را سازمان محیط زیست 11 درصد اعلام می کند. اما برخی کارشناسان علوم محیطی به سبب ساخت و سازهای انجام شده، که به تکه تکه شدن زیستگاه­ها و کاهش کیفیت عرصه­های طبیعی و کاهش تنوع گونه­ای در آنها انجامیده، این سطح را بسیار کمتر از این رقم می دانند.

آیا توهم است؟ معاون سرمایه­گذاری سازمان میراث فرهنگی می گوید نزدیک ­به بیست سال است که برای ایجاد طرح گردشگری در آشوراده تلاش می­شود و انتقاداتی که به طرح­های گردشگری در آشوراده وارد شده ناشی از وهم و خیال منتقدان است. این توهین نه تنها استادان بزرگ محیط زیست کشور، کارشناسان صدوق سازمان محیط زیست، شمار زیادی از سازمانهای مردم نهاد از سراسر ایران، و مشاور عالی سازمان که تفاهمنامه واگذاری آشوراده را مغایر علم و مغایر منافع ملی می­داند را دربرمی­گیرد که رئیس سازمان محیط زیست را هم علیرغم موافقت کنونی پوشش می­دهد. چرا که ایشان زمانیکه عضو شورای شهر بود واگذاری آشوراده را کاری نادرست اعلام و به آن اعتراض کرد. در این دو سال علم حفاظت تغییر یافته یا معاهدات بین­المللی لغو شده یا...؟ بقول خواجه شیراز: هزار نکته باریکتر زمو اینجاست.

 فاطمه ظفرنژاد پژوهشگر توسعه پایدار

 

موضوعات مرتبط : محیط زیست    
استان مرتبط : گلستان  
عضو مرتبط :   


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید