تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،26-1-1398
تعداد بازدید :12

اکولوژی جاده‌ها و ریل‌ها

منظور از اکولوژی ریل ها، مطالعه جمعیت های اکولوژیکی است که در امتداد ریل های راه آهن رشد و زندگی می کنند و نیز مطالعه تأثیر خطوط ریلی بر اکوسیستم های طبیعی است. این اکوسیستم ها در درجه نخست در اروپا مورد مطالعه قرار گرفتند. شرایط و تأثیرات مشابهی هم در مورد جاده ها و مسیرهای تردد خودروها حاکم است. ریل های قطار در کنار جاده ها، کانال ها و خطوط لوله کشی مثال هایی از دخالت های زیرساختی انسان در طبیعت هستند.
مسیرهای ریلی به طرز ساده، ولی عمیقی مناظر را دگرگون می کنند. با ساخت یک خط آهن، یک باریکه زمین به سطحی سنگی یا بتونی تبدیل می شود که دو ردیف ریل فولادی یا بیشتر روی آن نصب شده اند. 
این تغییر در محیط هایی که زمینشان به طور طبیعی سنگلاخی یا خشک است چندان محسوس نیست، ولی در مناطق جنگلی و دیگر مناظری که دارای پوشش گیاهی انبوه هستند شکافی که 
خط‌آهن در طبیعت ایجاد می کند می تواند بهانه خوبی برای شکارچی های غیر قانونی، علف های هرز و گونه های گیاهی مهاجم و نیز سدی در مقابل حرکت جانوران از یک نقطه به نقطه ای دیگر باشد.
مسیرهای ریلی همچنین می توانند مناطق طبیعی را به قطعات کوچک تر تقسیم کنند که این جدا افتادگی زمین های زیستگاهی باعث تغییر رفتار و کاهش بقای برخی گونه های جانوری می شود.
تغییرات همچنین زمانی بروز می کنند که انقطاع زیستگاه یا افزایش مرگ و میر یک گونه بر زیستگاه یا گونه دیگر اثر می گذارد که اثرات منفی آن به طور تصاعدی زیاد می شوند. بنابراین، مهم است که به هنگام تعیین کمیت اثرات خطوط ریلی و قطارها بر محیط زیست و طراحی استراتژی های خنثی کننده، اکوسیستم ها هم مورد ملاحظه و بررسی قرار گیرند و فقط به گونه های خاص پرداخته نشود.
بستر ریل های قطار نیز مانند بستر جاده ها طوری طراحی شده اند که آب را از آبراهه ها به بیرون هدایت می کنند. به همین خاطر است که معمولاً بستری از خرده سنگ و شن و ماسه در مسیرهای ریلی ایجاد می شود که در نتیجه آن، آب به سرعت از مسیر زهکشی می شود. به دنبال زهکشی آب به این شیوه، در نزدیکی مسیرهایی که آب به کندی منتشر می شود، زمین های مرطوب مصنوعی کوچکی ایجاد می شوند. این شرایط غیر طبیعی در کنار هم نواحی مختلفی را تشکیل می دهند که در بعضی از آن ها مقدار آب بسیار ناچیز است و در برخی دیگر آب فراوانی وجود دارد.
شرکت های راه آهن سازی به طور مداوم هر گونه پوشش گیاهی را که در فاصله بسیار نزدیک از ریل ها می رویند کوتاه می کنند یا با استفاده از علف کش ها آن ها را از بین می برند. این اقدام موجب می شود تا مقاومت گیاهانی که نسبت به کوتاه شدن یا علف کش ها از خود واکنش مثبت نشان می دهند زیاد شود.
در مورد ریل های قطار برقی هوایی کوتاه کردن گیاهان و علف ها باید هم در جهت افقی و هم در جهت عمودی با شدت بیشتری انجام شود تا جلوی مداخله ساقه ها، ریشه ها و شاخه ها با شاخک های برق رسانی متصل به یک قطار در حال حرکت و جدا شدن و سقوط کابل ها گرفته شود. این اقدامات همچنین مانع از این می شود که در نزدیکی کابل های انتقال برق با ولتاژ بالا، قوس الکتریکی ایجاد شود.
در کیفیت و ویژگی های نقاط مجاور مسیرهای ریلی از گذشته تا کنون تغییرات زیادی ایجاد شده است. در قدیم، لکوموتیوهای بخار که سوخت آن ها ذغال سنگ بود تمامی منطقه ای را که از آن عبور می کردند با دوده می پوشاندند که این، شرایط را برای گونه های گیاهی که خود را سازگار کرده بودند مساعد می کرد (برخی از گونه های گیاهی فقط در مناطق آتشفشانی رشد می کنند). لکوموتیوهای پیشرفته تر رد کمتری از خود به جا می گذاشتند، ولی بسیاری از همان گیاهان به بقای خود ادامه داده و با شرایط تازه سازگاری یافته اند.
مسیرهای ریلی نیز مانند جاده ها و بزرگراه ها مورد هجوم گونه های گیاهی غیر بومی قرار گرفته‌اند. در آمریکای شمالی، این گونه ها شامل درختانی مانند درخت عرعر یا اَیلان، پالونیای شهبانو، نارون سیبری و افرای نروژی و گیاهان غیر چوبی مهاجم هستند. مسیرهای راه آهن گذرگاه هایی ایجاد می کنند که در راستای آن ها این گونه ها می توانند منتشر شوند و پیشروی کنند، حتی اگر مناطق پیرامون آن ها برای رشد نامساعدتر باشند.
گونه های جانوری نیز، از پرندگان کوچک تا پستاندارانی مثل گوزن و پستانداران بزرگ جثه مانند فیل ها در اثر برخورد با قطارهایی که روی ریل ها در حرکت هستند از بین می روند. ساخت ریل های جدید و استفاده روز افزون از خطوط راه آهن فعلی می تواند منجر به برهم خوردن نظم جمعیت های جانوری بومی شود. مقایسه نسبت بین میزان صدا و تراکم قلمروهای جانوری نشان می دهد که تراکم برخی از پرندگان مرغزار که در نزدیکی ریل قطار زندگی می کنند در مقایسه با جمعیت پرندگانی که در مناطق دور از رفت و آمد قطارها هستند کاهش پیدا کرده است. 
مناطق مورد مطالعه با تراکم دست کم ۱۶ جفت گیلانشاه دم سیاه در هر کیلومتر مربع بودند. این پرنده ها، یک گونه پرنده مرغزار در هلند هستند که تعدادشان در حال کاهش یافتن است. در این مناطق انتخاب شده برای مطالعه، هیچ عامل ایجاد کننده اختلال دیگری به جز یک خط ریل آهن وجود نداشت. در مساحتی به وسعت متوسط ۱۱۱ هکتار، ۱۵ منطقه برای مطالعه انتخاب شدند که ۷ منطقه در شمال و ۸ منطقه دیگر در غرب هلند قرار داشتند. علاوه بر گیلان شاه دم سیاه، پرندگانی از گونه های دیگر نیز در این مطالعه گنجانده شده که از میان آن‌ها خوتکای ابرو سفید، خروس کولی، صدف خوار اوراسیایی و دم جنبانک زرد بودند.
مناطق انتخاب شده برای مطالعه به نواحی موازی با ریل قطار تقسیم شدند. محاسبه میزان صوت ایجاد شده در اثر تردد قطارها یک متر بالاتر از سطح زمین در نظر گرفته شد. میزان صدایی که مد نظر گرفته شد برابر با مقدار صدای تولید شده در یک شبانه روز کامل بود که با روشی استاندارد محاسبه شد و مطابق با الگوهای آب و هوایی استاندارد بود. عواملی که در این محاسبات مورد ملاحظه قرار گرفتند میزان استفاده از ریل از لحاظ تعداد، طول و نوع قطارها و نیز با در نظر گرفتن نوع ریل بود. نتیجه ای که در نهایت از این مطالعه به دست آمد این بود که تراکم جمعیت پرندگان در مناطق مورد مطالعه تفاوت منطقه ای نداشت: جمعیت های زیاد هم در امتداد ریل های آرام تر در شمال هلند و هم در امتداد ریل های پرصداتر در شرق این کشور مشاهده شدند. ولی میزان انتشار صدا به طرز قابل ملاحظه ای نه فقط روی تراکم خوتکای ابروسفید، گیلانشاه دم سیاه و چکاوک آسمانی تأثیر گذاشته بود، بلکه باعث کاهش جمعیت همه پرندگان مرغزار و همه پرندگان پابلند به طور دسته جمعی شده بود. برای مثال، میزان تلفات هوایی گیلانشاه دم سیاه بین ۱۶ تا ۲۳ درصد بود. آستانه صوتی که این جمعیت‌ها را دگرگون کرده بود از گونه ای به گونه دیگر متغیر بود؛ در مورد گیلانشاه دم سیاه ۴۵ دسی بل، چکاوک آسمانی ۴۲ دسی بل و خوتکای ابروسفید ۴۹ دسی بل بود.
علی رغم مطالعاتی که در حوزه اکولوژی ریل ها روی پرندگان انجام می شود، هنوز مکانیسمی که طی آن جمعیت های پرندگان در اثر تردد قطارها آسیب می بینند مشخص نیست. می تواند ترکیبی از صدا، میدان دید و عوامل دیگری مانند وجود سدی که خط ریل روی آن کشیده شده است باشد. مطالعات بسیار کمی در زمینه پاسخ های رفتاری و فیزیکی پرندگان نسبت به عوامل مختلف ایجاد کننده اختلال انجام شده اند. با این حال، نتایجی که از این مطالعه به دست آمد را می توان برای حفاظت از طبیعت در نقاط دیگر دنیا به کار گرفت.
به طور کلی در مقایسه با اطلاعات به دست آمده درباره اکولوژی جاده ها، اطلاعات کمی درباره اثرات اکولوژیکی خطوط آهن بر حیات وحش موجود است. ریل ها و قطارها می توانند تأثیر مخربی روی حیات وحش و محیط زیست داشته باشند که این اثرات مشابه همان آسیب هایی است که جاده ها و خودروها به زیستگاه های طبیعی وارد می کنند (این آسیب های مشابه شامل مرگ و میر جانوران، از بین رفتن زیستگاه های آن ها و 
تکه‌تکه شدن زیستگاه های یکپارچه است). تفاوت در درجه آسیب های وارده است. بیشتر 
پژوهش‌های انجام شده در این زمینه روی سنجش تأثیر‌تردد قطارها و وجود ریل ها بر حیات وحش متمرکز است، در حالی که توجه کمی به خفیف کردن این اثرات زیان بار می شود. به علاوه، در بیشتر پروژه‌های پژوهشی صرفاً به مطالعه گوزن های شمالی و خرس ها پرداخته می شود.
ریل ها به طرز خاصی روند طبیعی حیات وحش را تغییر می دهند که این رویه خاص هنوز به خوبی درک نشده است. درک بهتر تأثیرات اکولوژیکی ریل ها بر محیط زیست یک ضرورت است، چون شبکه ریلی جهانی بسیار گسترده است (۴ر۱ میلیون کیلومتر در سراسر دنیا در سال ۲۰۱۳) و کشورهای زیادی در حال توسعه و افزایش دادن شبکه های ریلی خود هستند. تلاش ها در جهت ساخت خطوط آهن پرسرعت (HSR)افزایش یافته که طبق برنامه‌ریزی‌ها قرار است طول آن ها تا ۱۱ سال دیگر دو برابر شود. امروزه انسان ها به طور روز افزون هم به سیستم های ریلی پر سرعت و هم به خطوط ریلی قدیمی تر بیشتر و بیشتر اعتماد می کنند، چون در نقل و انتقال مسافرها و کالاها کارآمدتر و کم خطرتر از اتومبیل ها هستند. حتی خطوط آهن قدیمی ظرفیت جا به جایی تا ۵۰۰ تن- مایلر گالن (معادل ۱۰۰ر۵۴۱۰ر۰ کیلومتر برای ۸۹ر۰ تن) را دارند. در نتیجه، در مصرف سوخت ۲ تا ۵ برابر بیشتر از مصرف سوخت در مسیرهای جاده ای صرفه جویی می شود و ۲۱ درصد انرژی کم تری برای هر مسافر در مایل مصرف می شود. بنابراین حمل و نقل افراد و بار از طریق خطوط ریلی در مقایسه با نقل و انتقال جاده ای میزان انتشار گاز دی اکسید کربن را کاهش می دهد، از ازدیاد ترافیک می کاهد و حتی فواید دیگری برای محیط زیست دارد.
خود حیات وحش در بیشتر مواقع بهترین شاخص را برای سنجش اثرات خطوط آهن بر اکوسیستم ها در اختیار ما می گذارد. با این حال، برخی گونه ها به طرز باورنکردنی خود را با تغییرات محیط خود تطبیق می دهند و از این جهت جمعیت های جانوری و رفتارهای آن ها را نمی توان به عنوان یک شاخص ثابت و تنها شاخص بررسی اثرات ریل‌ها بر اکوسیستم ها در نظر گرفت.

برگرفته از ضمیمه اطلاعات 



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید