تاریخ آخرین ویرایش : چهار شنبه،10-10-1399
تعداد بازدید :103

بازار نفت؛ چالش‌ها و گزینه ها

شیوع ویروس کرونا موجب رکود اقتصادی گسترده در جهان و کاهش تقاضا برای نفت شد؛ از این رو کارشناسان حوزه انرژی پیش‌بینی می‌کنند مولفه‌های گوناگون سیاسی و اقتصادی موجب می‌شوند در سال‌ های بعد قیمت هر بشکه نفت بین ۳۰تا ۵۰ دلار در نوسان باشد.

شیوع بیماری کووید ۱۹موجب بحران بزرگ اقتصادی برای جهان شد و تقریبا همه حوزه‌های تجاری و کسب و کارهای کلان و خرد را به رکود کشاند. بیماری کرونا اقتصاد بسیاری از کشورهای جهان را کوچکتر ساخت و به طور تقریبی در همه کشورهای جهان به بیکاری دامن زد.

رکود ناشی از ویروس کرونا بر چرخ‌های صنعت و تولید هم تاثیرگذار بود به همین دلیل حوزه انرژی هم با کاهش تقاضا روبرو شد.

در این میان چین به عنوان بزرگترین واردکننده نفت در جهان به علت کرونا از حجم واردات خود کاست و همین کاهش جهانی تقاضا، بازار نفت را دچار افت و رکودی کرد که به اعتقاد تحلیلگران، قیمت جهانی نفت ممکن است برای چندین سال در بازه کمتر از ۵۰دلار در هر بشکه باقی بماند.

از سوی دیگر، در گزارش آژانس بین المللی انرژی میزان تقاضای جهانی نفت در سالجاری با کاهش ۱ر۸ میلیون بشکه در روز پیش‌بینی شده و انتظار می‌رود ۷ر۵ میلیون بشکه در روز از کاهش فعلی تقاضا، در سال ۲۰۲۱جبران شود. میزان تقاضای مورد انتظار سالجاری ۷ر۹۱میلیون بشکه در روز است که عمدتاً از سوی کشورهای چین و هند خواهد بود.

در همین حال، عربستان سعودی به عنوان بزرگترین تولیدکننده اوپک گرچه در ماه آوریل ۲۰۲۰بازار را از صادرات نفت خود اشباع کرد، اما این عرضه در زمانی اتفاق افتاد که افت شدید قیمت نفت ۱۲میلیارد دلار برای این کشور زیان دربرداشت. از سوی دیگر، ارزش صادرات نفتی چین از عربستان در آوریل ۲۰۲۰معادل ۹ر۱میلیارد دلار بود. چین مهمترین مشتری نفت عربستان است و میزان صادرات نفت عربستان در اوایل ماه آوریل سالجاری ۲۳ر۱۰میلیون بشکه در روز بود، اما این میزان در ماه مارس به ۳۹ر۷میلیون بشکه در روز کاهش یافت. همچنین پس از توافق اوپک پلاس تولید نفت عربستان به ۵ر۸ میلیون بشکه در روز در ماه‌های می، ژوئن و جولای تقلیل یافت که این امر باعث محدودیت صادرات به برخی مشتریان آسیایی می‌شود.

آنچه مسلم است اینکه بازار نفت در سال‌های اخیر با بزرگ‌ترین بحران خود روبه‌رو بوده است؛ زیرا ابعاد منفی همه‌گیری ویروس کرونا و پیش از آن، جنگ قیمت بین عربستان سعودی و روسیه به نحو قابل توجهی بر بازارهای جهانی تأثیر گذاشته است.

شوک‌های ناشی از همه‌گیری ویروس کرونا و جنگ قیمت بین عربستان سعودی و روسیه به حدی بود که بازارهای جهانی انرژی به شکل بی‌سابقه‌ای حتی با ارقام نفتی برای فروش نفت مواجه شدند. از سوی دیگر شیوع کرونا فقط بر کاهش مصرف و افت قیمت‌ها تأثیرگذار نبود، بلکه شرکت‌های بزرگ نفتی را ناگزیر به توقف یا کاهش هزینه‌های سرمایه‌ای، به‌ویژه در زمینه اکتشاف و توسعه میدان‌های جدید کرد.

با توجه به دوره پرتنشی که بازارهای جهانی انرژی طی ماه‌های گذشته طی کرده‌اند، همچنان این پرسش وجود دارد که چه زمانی چالش‌های موجود رفع خواهند شد و بازار دوباره به نقطه تعادل می‌رسد. البته چالش‌های موجود میزان تأثیرپذیری بازارهای جهانی انرژی از بحران کنونی را می‌توان در حوزه‌های زیر مشاهده کرد:

۱- کاهش سطح سرمایه‌گذاری: بسیاری از شرکت‌های بزرگ نفتی ناگزیر شده‌اند هزینه‌های سرمایه‌ای خود را به نحوی چشمگیری کاهش دهند. برای نمونه، شرکت ایتالیایی انی قصد دارد افزون بر میدان‌های نفتی در عراق، سطح سرمایه‌گذاری خود در پروژه‌های اکتشاف، تولید و توسعه در مصر، امارات و اندونزی را هم به میزان ۳۰درصد کاهش دهد.

این وضع در بخش نفت شیل به مراتب بدتر است. به نحوی که انتظار می‌رود هزینه‌ها و سرمایه‌گذاری‌ها تا پایان سال ۲۰۲۰حدود ۴۰درصد کاهش یابند. به‌طور کلی پیش‌بینی می‌شود سرمایه‌گذاری‌های کلان شرکت‌های اکتشافی و تولیدی در سال ۲۰۲۰حدود ۳۲درصد کاهش یابد که پایین‌ترین سطح در ۱۳سال گذشته است.

۲- کاهش تولید: با توجه به افت محسوس قیمت نفت، بعضی از شرکت‌ها تمایل دارند تولید خود را کاهش دهند. برای نمونه شرکت آمریکایی و چندملیتی کونوکو فیلیپس اعلام کرده تولید خود را ۲۲۵هزار بشکه در روز کاهش داده است که این بزرگ‌ترین کاهش تولید عمده نفت شیل برای مقابله با کاهش بی‌سابقه تقاضاست. شرکت ملی نفت برزیل هم از کاهش تولید ۱۰۰هزار بشکه‌ای خود تا پایان سال ۲۰۲۰خبر داده است، در حالی که راه‌اندازی دوباره چاه‌های معلق به زمان طولانی و هزینه زیادی نیاز دارد.

۳- به تعویق انداختن و تعطیلی بعضی از پروژه‌ها: بسیاری از شرکت‌های بزرگ نفتی یا پروژه‌های خود را به تعویق انداخته‌اند، یا آنها را کاملاً تعطیل کرده‌اند. برای نمونه، شرکت آمریکایی کنتیننتال رسورس از تعطیلی ناگهانی بعضی از میدان‌ها در ایالت‌های اوکلاهما و داکوتای شمالی خبر داده و اعلام کرده که به دلیل ضعف اقتصادی نمی‌تواند محموله‌های نفت خام را به مشتریان تحویل دهد. شرکت انگلیسی ساند انرژی هم که دارای مجوز تولید در میدان گازی "تیندارا" در شرق مراکش است، امضای قرارداد نهایی اکتشاف و تولید با دولت مراکش را به اواخر ژوئن ۲۰۲۰موکول کرده است.

۴- افت شدید سود شرکت‌های انرژی: در ماه‌های اخیر بسیاری از شرکت‌های بزرگ که در حوزه انرژی فعال هستند، با کاهش شدیدی در کسب سود و منفعت اقتصادی خود روبه‌رو شده‌اند. بریتیش پترولیوم اعلام کرده که به دلیل پیامدهای جنگ قیمت و تأثیر ویروس کرونا، سود این شرکت در سه ماهه نخست سال ۲۰۲۰دوسوم کاهش یافته است. اکوینور غول نفتی نروژی هم از کاهش دوسومی سود سهام سه ماهه خود خبر داده است.

۵- تعدیل اجباری نیروی کار: بیشتر شرکت‌های اکتشافی و تولیدی و شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات در زمینه میدان‌های نفتی مجبور شدند به دلیل صرفه‌جویی در هزینه‌ها، بسیاری از کارگران خود را تعدیل کنند. بریتیش پترولیوم حدود ۱۵درصد از نیروی کار خود را در پاسخ به بحران همه‌گیری ویروس کرونا کاهش داد. شرکت آمریکایی "آپاچینیز" اعلام کرد ۸۵نفر را در دفتر خود در میدلند از کار برکنار می‌کند.

۶- کاهش فعالیت کارگران و کارمندان: برخی شرکت‌های فعال در حوزه انرژی برای کاهش هزینه‌های خود ناگزیر شدند کارگران و کارمندان را از سفرهای خارجی منع کنند. برای مثال، رویال داچ شل یکی از نخستین شرکت‌هایی بود که سفر کارمندان و مدیران خود به خارج از کشور را به حالت تعلیق درآورد. شرکت آمریکایی شورون هم از کارمندان خود خواست سفرها را به تعویق بیندازند. این شرکت از کارمندان خود در لندن درخواست کرد که به ایالات متحده بازگردند، همچنین شرکت خدمات نفتی هالیبرتون آمریکا ۳۵۰۰نفر از کارکنان خود را به دلیل سقوط قیمت نفت به مرخصی فرستاد.

صنعت نفت هم‌اکنون از اطمینان نداشتن نسبت به آینده قیمت‌ها رنج می‌برد و به طور قطع نمی توان آینده بازار نفت را روشن متصور کرد. چه آن که اولاً،هنوز بحران جهانی بهداشت پایان نیافته است. محتمل ترین فرضیه آن است که همزمان با انتظار برای کشف واکسن ویروس کرونا و در کنار مجموعه ای از پیامدهای ناشی از بیماری کووید-۱۹و امواج جدیدی از گسترش این بیماری، روند اقتصادی کشورها ادامه یابد.

البته نظرات بی شماری به شیوه های مختلف بیان شده است و لذا اقتباس چشم اندازی شفاف از این نظرات درخصوص آینده دشوار است. در هر حال، می توان مطمئن بودکه در پایان این بحران، گزینه های سیاسی دولت ها، هم از نظر همکاری های بین المللی و هم از جهت اهمیتی که به ضروریات انتقال داده می شود، برای چندین سال وضعیت جهان فردا را تعیین خواهدکرد.با این وجود با توجه به شاخص‌های کنونی می‌توان وقوع دو سناریو را انتظار داشت:

سناریوی نخست؛ بهبود قیمت‌ها: کاهش سرمایه‌گذاری‌ها در بخش نفت کاهش تولید در اوپک پلاس و کاهش داوطلبانه تولید در میان برخی کشورهای تولیدکننده می‌تواند به کاهش عرضه منجر شود. این موضوع همراه با احتمال افزایش تقاضا در میان‌مدت به دلیل بهبود شرایط ناشی از بحران کرونا، زمینه را برای رشد قیمت فراهم می‌کند. البته این روند به‌سرعت اتفاق نخواهد افتاد و به احتمال زیاد تا اواسط سال ۲۰۲۱، نفت در محدوده قیمتی ۳۰تا ۴۰دلار باقی خواهد ماند.

سناریوی دوم؛ سقوط کامل قیمت نفت: در صورت ادامه عملیات ذخیره‌سازی از سوی کشورهای مصرف‌کننده، تولید اجباری برخی تولیدکنندگان به دلیل توانایی نداشتن در متوقف کردن تولید و کاهش تقاضای مصرف نفت برای مدت طولانی به‌واسطه تداوم تأثیر منفی اقتصادی بحران کرونا می‌توان انتظار فلج شدن بازارهای انرژی و در پی آن، سقوط قیمت نفت را داشت.

با وجود شواهد و دلایلی برای وقوع هر یک از سناریوهای بالا، با این حال سناریوی نخست با توجه به تمایل بسیاری از کشورها برای بازگشایی بخش‌های اقتصادی خود محتمل‌تر است، زیرا راه‌اندازی کسب‌وکارها به خودی خود سبب افزایش تقاضای جهانی برای مصرف نفت خواهد شد و این موضوع با توجه به توافق‌های موجود برای کاهش سطح تولید در اوپک پلاس و همچنین توقف روند سرمایه‌گذاری در حوزه انرژی، به بهبود قیمت‌ها منجر می‌شود.

در اینجا همچنین باید اشاره داشت: در همین زمینه به نظر می رسد در چارچوب آماده سازی مدیریت دوره های بعدی کرونا و پیامدهای اقتصادی آن گزینه های دیگری هم مطرح است که می توان در ذیل به آن اشاره داشت:

گزینه اول، پیگیری کاهش جهانی‌سازی و تلاش برای بازگشت به وضع موجود است. به عبارت دیگر می‌توان آن را سناریوی «هرکس برای خودش» نامید. گزینه دوم بر همکاری بین المللی با هدف اجتناب از رکود و ورشکستگی بسیاری از دولت‌های شکننده یا ضعیف مبتنی است. در این حالت با توجه به ضرورت نجات اقتصاد، تقاضا برای تحولات زیست محیطی کاهش می‌یابد یا تا حد زیادی به دست فراموشی سپرده خواهد شد. این سناریو را می‌توان سناریوی «نجات کل کشتی» نامید. در این گزینه گزینه‌هایی همچون انجام مذاکرات مجدد و طرح استمهال بدهی‌ها ازسوی صندوق بین المللی پول و بانک جهانی ضرورتی اجتناب ناپذیر خواهد بود. ضمن آنکه افزایش نقدینگی از طریق تزریق سنگین حق برداشت‌های ویژه صندوق بین المللی پول، به تقویت و بهبود شرایط اقتصادی کمک می‌کند.

درواقع نجات اقتصاد می‌تواند به بازگشت سریع به الگوهای مصرف پیش از بحران با هدف حراست از کسب وکارهای مورد تهدید (ازجمله اتومبیل سازی، حمل ونقل هوایی، گردشگری و غیره) و سرمایه‌گذاری در صنایع بالغ منتهی شود.

گزینه سوم، تلفیقی از کاهش جهانی‌سازی و تحول در ساختارها است. این سناریو به معنای تجدیدنظر در فعالیت‌های اقتصادی و تلاش برای خودمختاری بیشتر است. این سناریو «بازگشت به قلمرو» نام دارد. در این شرایط هر دولت، قلمرو خودش را انتخاب و برای تضمین گذار یا تحول زیست محیطی بر نیروهای خودش تکیه می‌کند. پیاده‌سازی مدل‌های جدید تولید و مصرف، خود مستلزم تحولات عمیق اجتماعی و اقتصادی است، لذا به بهبود سریع منجر نمی‌شود.

گزینه چهارم هم بازگشت به همکاری‌های بین المللی به همراه تسریع در گذار زیست محیطی و انرژی است. این همان گزینه پیمان سبز اروپا است که با توجه به شرایط جدید پیش آمده به گزینه «پیمان سبز جدید» منجر خواهد شد.

کوتاه سخن اینکه ویروس کرونا بر شرایط اقتصادی جهان در هر دوبخش عرضه و تقاضا تأثیرگذار بوده و به نظر می‌رسد این امر درآینده هم تداوم داشته باشد. در حقیقت تنظیم پویای عرضه و تقاضا در بازارهای بین المللی کلید تغییرات مثبت یا منفی و منظم یا نامنظم قیمت‌ها در آینده خواهد بود. در بازار انرژی این تنظیمات به پویایی تقاضا، اقتصاد، عرضه نفت اوپک، غیراوپک و تولید نفت نامتعارف بستگی خواهد داشت.

درمورد قیمت‌ نفت در دوره پس از سال ۲۰۲۱ با مشاهده بیش از پنجاه سال روابط میان قیمت‌های نفت و تولید اوپک می‌توان شاهد پیچیدگی روابط و فرمول بندی ارزشگذاری قیمت و تعادل عرضه و تقاضای بازار نفت بود.

بررسی‌ها نشان می‌دهند مولفه‌هایی همچون تقاضای جهانی، میزان عرضه کشورهای غیراوپک در کنار سیاست تولید بازیگران عمده نظیر روسیه بر بازار اثرگذار هستند. از این رو در میان مدت، با توجه به میزان کاهش تقاضا نسبت به تولید نفت اوپک، می‌توان قیمت‌هایی در بازه ۳۰تا ۵۰دلار را برای چندین سال متمادی انتظار داشت.

در تهیه این مطلب از گزاش های ایرنا

و شبکه اطلاع رسانی نفت

و انرژی (شعیب بهمن- ایران پترولیوم) استفاده شده است

رو.نامه اطلاعات



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید