تاریخ آخرین ویرایش : چهار شنبه،25-10-1398
تعداد بازدید :104

بهمن سركاراتي


بهمن سركاراتي پژوهشگر، مترجم و ايران‌شناس معاصر ايراني، در 12 شهريور 1316 در تبريز متولد شد. تحصيلات ابتدايي و دوره متوسطه را در همين شهر گذراند. در سال 1336 براي تحصيل در رشته زبان و ادبيات فارسي، وارد دانشكده ادبيات دانشگاه تبريز شد و از محضر استادان بزرگي همچون عبدالرسول خيام‌پور، احمد ترجاني‌زاده، حسن قاضي طباطبايي، يحيي ماهيار نوابي و منوچهر مرتضوي بهره برد. در 1339 با كسب رتبه نخست در دوره كارشناسي، موفق به دريافت راتبه (بورس تحصيلي) شد و براي ادامه تحصيل به انگلستان رفت.

سركاراتي تحصيلات تكميلي خود را در رشته زبان‌هاي ايراني باستاني و ميانه در مدرسه مطالعات شرقي و آفريقايي دانشگاه لندن آغاز كرد و در آنجا نزد شرق‌شناسان مشهوري همچون گرشويچ، بيلي، بويس، بيوار، ويندفور، و مكنزي، فقه‌اللغه زبان‌هاي ايراني و شيوه تحقيق در متنهاي كهن را فراگرفت. در 1345، دوره كارشناسي ارشد را به پايان رساند. در همان ايام به علت مصدوميت شديد بر اثر تصادف با اتومبيل و عملهاي جراحي پس از آن، مدتي در بيمارستان بستري شد و سپس براي گذراندن و دوران نقاهت به ايران بازگشت. در همين زمان، مسئولان وقت دانشگاه تبريز از او خواستند در اين دانشگاه مشغول به كار شود. بدين ترتيب از 1346 عضو هيأت علمي دانشگاه تبريز شد و ديگر براي تحصيل به انگلستان بازنگشت.

سركاراتي دوره دكتري خود را در دانشگاه تهران گذراند و همزمان به تدريس در همين دانشگاه پرداخت. در 1349 از رساله دكتري خود با عنوان «بررسي سه سرود گاهاني، يسن 28 و 29 و 30» با راهنمايي ماهيار نوابي دفاع كرد.

در 1351، با مهري باقري، كه دانشجوي دوره دكتري در دانشگاه هامبورگ بود، ازدواج كرد.

سركاراتي در 1354 برنده نخستين جايزه علمي ادبيات و علوم انساني دانشگاه تبريز شد. او به كشورهاي بسياري براي شركت در همايش‌هاي بين‌المللي سفر كرد و در 1365، در مقام استاد مدعو براي تدريس زبان فارسي و ايران‌شناسي يك سال به دانشگاه توكيو رفت.

سركاراتي در تأسيس گروه «فرهنگ و زبان‌هاي باستاني» در دانشگاه تبريز در 1367 سهم مهمي داشت و خود در آغاز، مديريت اين گروه را برعهده گرفت.

در 1370 عضو پيوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسي شد و مدتي معاونت علمي و پژوهشي آن را برعهده گرفت. سپس در 1371 گروه «زبان‌هاي ايراني» را در اين فرهنگستان بنياد نهاد و خود مديريتش را پذيرفت. در اين دوره، طرحهايي پژوهشي زيرنظر او انجام شد كه نتيجه يكي از آنها در قالب كتاب «بررسي ريشه‌شناختي افعال در زبان فارسي» (تأليف يدالله منصوري و جميله حسن‌زاده، تهران 1388) انتشار يافت. سركاراتي از 1376 معاون پژوهشي و عضو هيأت امناي بنياد ايران‌شناسي شد. همچنين عضويت در كارگروه مركزي «همايش‌ سالانه تحقيقات ايراني» از ديگر فعاليت‌هاي اجرايي او بود. او در 1385 پس از سالها تدريس در دانشگاه تبريز بازنشسته شد و سالهاي پاياني عمر را در خانه خود به مطالعه و تحقيق گذراند و سرانجام در 29 خرداد 1392 در زادگاهش تبريز درگذشت و در گورستان وادي رحمت اين شهر به خاك سپرده شد.

اخلاقيات و آثار

سركاراتي از نظر اخلاق علمي، جدي و معتدل و در امر داوري و نقد، صريح و به دور از تعارف و در عين حال منصف بود و حرمت افراد را پاس مي‌داشت. وي دلبسته ايران و فرهنگ ايراني و از تعصبات قومي بركنار بود. در تدريس و سخنراني بسيار متبحر و جدي و تا حدي سختگير بود و بي‌سوادي و بي‌نظمي او را برمي‌آشفت.

آثار سركاراتي به نسبت دانش‌ او چندان پرشمار نيست، اما با دقت و وسواس و جامعيت علمي و نيز با ارجاعات دقيق به منابع بسيار از زبان‌هاي مختلف همراه است. تسلط وي بر زبان‌هاي انگليسي و فرانسوي و آلماني و آشنايي با زبان‌هاي عربي، لاتين، روسي و ايتاليايي، زمينه‌اي براي استفاده او از منابع گوناگون بود. به همين سبب، بيشتر مقالات او با گذشت ساليان، همچنان مورد ارجاع پژوهشگران حوزه ايران‌شناسي است.

نثر او پخته و روان است و آن را از نمونه‌هاي نثر معيار پژوهشي و دانشگاهي در زبان فارسي دانسته‌اند. همچنين پرمايگي محتوا و تازگي نظريات مطرح‌شده و روشمندي و ساختارمندي علمي صحيح از ديگر ويژگي‌هاي نوشته‌هاي او دانسته شده است.

از سركاراتي بيش از سي‌ مقاله در حوزه‌هايي چون شاهنامه‌شناسي، اسطوره‌شناسي، زبان‌شناسي تاريخي، ريشه‌شناسي زباني، تاريخ ايران، و مذاهب هندوايراني در نشريات مختلف و برخي از دانشنامه‌ها به چاپ رسيده است.

همچنين تعدادي از مقالات انگليسي او در همايش‌هاي بين‌المللي در كشورهاي متخلفي همچون اتريش، هند، آلمان روسيه، و چين عرضه شده است. گزيده‌اي از مقالات فارسي او در كتابي با عنوان «سايه‌هاي شكار شده» در 1378 در تهران منتشر شد.

چهار كتاب ديگر او كه ترجمه هستند، عبارتند از:

ـ كارنامه شاهان در روايات ايران باستان، نوشته آرتور كريستن سن، كه با همكاري باقر اميرخاني در 1350 در تبريز منتشر شد؛

ـ دين ايراني بر پايه متنهاي معتبر يوناني، نوشته اميل بنونيست، كه در 1350، در تبريز چاپ شد؛

ـ اوستا از ديدگاه هنر نو (ترجمه بخشهايي از اوستا؛ تهران 1357)؛

ـ مقدمه بر فلسفه‌اي از تاريخ (تبريز 1365)، نوشته‌ ميرچا الياده (تهران 1378، چاپ دوم با نام اسطوره بازگشت جاودانه).

سركاراتي به سبب دانش فراگيرش در باب اساطير ايراني از پژوهشگران و دانشمندان ممتاز اين حوزه شمرده مي‌شود؛ برخي از مقالات او را در باب اساطير ايران، از نخستين نوشته‌هاي روشمند اين حوزه در ايران دانسته‌اند.

* دانشنامه جهان اسلام (با حذف منابع)

 

برگرفته از روزنامه اطلاعات 



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید