تاریخ آخرین ویرایش : سه شنبه،29-7-1399
تعداد بازدید :12

تغییر اقلیم و آموزش

*آموزش، به‌ویژه آموزش علوم، باید نقشی اساسی در آماده‌سازی نسل‌های حاضر و آتی ایفا کند تا به درک بهتر آنان از تغییر اقلیم منجر شده و آمادگی کامل انطباق با چنین تغییراتی داشته و اثرات آنها را کاهش دهد.
*در آموزش تغییر اقلیم، باید در کشورهای توسعه‌یافته و درحال‌توسعه موارد ذیل را در نظر داشت: ایجاد فرصت‌های یادگیری تخصصی و بروزرسانی معلمان، تدارک فرآیندهای یادگیری نوآورانه و جدید و منابع جدید برای کلاس‌های درس و ابزارهای جدید برای تجهیز دانش‌آموزان به‌عنوان عوامل تغییر.
*آموزش علوم پرسش‌‌محور در طی دو دهه گذشته تکامل یافته و نشان داده است که راه مؤثری برای آموزش علوم در مقاطع ابتدایی و متوسطه در مدارس و الهام‌بخش آموزش در سطح جهان است. این نوع آموزش، مبنای استواری برای توسعه سریع برنامه آموزش تغییر اقلیمی خاص و چندرشته‌ای فراهم آورده است.
*تغییر اقلیم و رویدادهای مرتبط با آن تأثیر ناخوشایندی
بر سه میلیارد نفر از فقیرترین افراد جهان داشته است، یعنی کسانی که تحصیلاتشان بسیار کمتر از حد انتظار است. عدالت اقلیمی، طرح‌های خاصی را برای پشتیبانی از مدارس و معلمان آنان می‌طلبد.
*همکاری جهانی از طریق جلب مشارکت جامعه علمی، ‌باعث افزایش بسیج نظام‌های آموزشی خواهد شد.از آنجا که «مجمع بین‌المللی تغییر اقلیم»، گزارش‌های ارزیابی ادواری تهیه می‌کند که شامل خلاصه گزارش‌ها برای سیاستگذاران است، جامعه علمی باید از این اسناد و گزارش‌ها برای تهیه منابع و ابزارهای معلمان استفاده کند.
***
۱٫ جایگاه مهم آموزش علوم
جامعه بشری با بحران اقلیمی مهمی مواجه است که در طول قرن ۲۱ و فراتر از آن تأثیراتی را برجای خواهد گذاشت. پرداختن به این بحران مستلزم وابستگی زیاد به نسل جوانی است که امروز در مدارس مشغول تحصیلند و می‌توانند به عوامل تغییر تبدیل شوند. قالب قانونی بین‌المللی برای پرداختن به تغییر اقلیم یعنی «کنوانسیون قالب تغییر اقلیم ملل متحد» و «توافق پاریس» بر اهمیت این نکته تأکید می‌کنند و اظهار می‌دارند که باید آموزش تغییر اقلیم ارتقا داده شود و برنامه‌های آموزشی، به‌ویژه برای کشورهای در حال توسعه و طرف‌های درگیر، تهیه و اجرا شوند.
درک اقلیم زمین و تأثیر گازهای گلخانه‌ای در این سیستم و همچنین اتخاذ راهبردهایی برای کاهش و مقابله با آنها در سطوح جهانی و محلی، نیازمند دانش علمی و تفکر نقادانه است. علم اقلیم، مسائل خاصی را در کنار یکدیگر مورد توجه قرار می‌دهد که در حال حاضر در برنامه‌های علمی مدارس و دانشگاه‌ها توجه چندانی به آنها نمی‌شود.دست‌اندرکاران رشته‌های علمی سنتی نظیر علوم زمین، فیزیک، شیمی، علوم زیستی، ریاضیات، علوم اجتماعی و اقتصادی و غیره باید به‌صورت چندرشته‌ای به همکاری با یکدیگر پرداخته و به حل مسائل موجود به‌صورت کلی اهتمام ورزند به‌علاوه، نیاز به درک نحوه تعامل پیچیده نظام‌های اجتماعی و طبیعی (نظیر مدیریت ریسک) احساس می‌شود تا بتوان میان فعالیت‌های محلی و پیامدهای جهانی آن ارتباط برقرار کرد. از این‌رو علوم اجتماعی و سلامتی و اقتصادی را نیز در این جریان باید درگیر کرد. چنین آموزشی باید به تشخیص نقش وحدت، جمع‌گرایی، و ارزش‌های اخلاقی بپردازد. از این جهت نیاز به تلاش مضاعف برای ادغام این جنبه‌ها در یکدیگر است.
در خلال دو دهه گذشته، جامعه علمی، به‌ویژه آکادمی‌های علوم، عمیقاً درگیر ارائه تغییرات در آموزش علوم پایه در سطوح مقدماتی و متوسطه بوده‌اند و در برخی از کشورهای درحال توسعه و توسعه‌یافته، پروژه‌های آزمایشی انجام داده‌اند. اجماع مشخصی حاصل شده تا راهی برای تدریس علوم طبیعی ارائه شود، یعنی آموزش علوم پرسش‌محورکه دانش‌آموزان را فعالانه از نظر علمی درگیر می‌کند. ده‌ها میلیون دانش‌آموز جوان از چنین آموزشی بهره‌مند شده و خواهند شد. این تلاش‌ها مبنای ارزشمندی ایجاد می‌کنند تا در مدارس به مسائل تغییر اقلیم بپردازند، مسائلی که عمیقاً با توسعه پایدار در‌هم‌آمیخته‌اند.
۲٫ مسئله آموزشی مهم بی‌سابقه
بی‌تردید تغییر اقلیم به‌طرز نابرابری بر مردمان فقیر تأثیر می‌گذارد یعنی کسانی که افزون بر سه میلیارد نفر بوده و در کشورهای در حال توسعه زندگی می‌کنند، یک‌چهارم جمعیت جهان را کودکانی تشکیل می‌دهند که کمتر از ۱۵ سال دارند. از میان آنان یک میلیارد نفر آموزش ناکافی در مدارس دارند، به‌ویژه در زمینه علوم و توسعه پایدار. با آهنگ رشد فعلی فقط ۱۴ درصد از آنان تا سال ۲۰۳۰ قادر به کسب آموزش در سطح متوسطه خواهند بود. به‌علاوه در مقایسه با پسران، آموزش دختران بسیار ضعیف‌تر است.در حال حاضر، حتی در کشورهای توسعه‌یافته، علوم مرتبط با تغییر اقلیم، به‌طرز مؤثری تدریس نمی‌شوند. تحلیل برنامه‌های آموزشی ۷۸ کشور نشان می‌دهد که صرفاً ۵۸ درصد از آنان از واژه اکولوژی و ۴۷ درصد از اصطلاح آموزش محیط‌زیست استفاده می‌کنند. مقابله با آثار تغییر اقلیم (امواج گرما و سایر وقایع ناگوار آب و هوا، بالا آمدن سطح آب دریا، تغییرات منابع آبی و غذایی، آلودگی و تهدیدات سلامتی و غیره) بر افراد و رفتارهای دسته‌جمعی در تمام بخش‌های جامعه اثر می‌گذارد.تلاشی پایدار از جانب مدارس مورد نیاز است تا با خانواده‌ها و جامعه ارتباط خوبی داشته باشند و به تقویت آمادگی جوانان بپردازند و درنتیجه جوانان نیز نگران تغییر اقلیم حاصله باشند و به مزایای اقتصادی و اجتماعی کار در این زمینه پی ببرند، با این امید که در آینده جامعه پایدارتری داشته باشیم. علاوه بر این موارد به زمینه‌هایی نظیر مدیریت آب سالم، منابع انرژی جایگزین، علوم سنتی، کشاورزی پایدار، و اقتصاد زیستی و شیمی سبز نیز باید توجهی ویژه داشت.
کنترل میانگین افزایش دما در سطح زیر دو درجه سانتیگراد و تلاش برای محدودسازی افزایش دما تا سقف یک و نیم درجه سانتیگراد، نیازمند کاهش سطح انتشار CO2به صفر تا سال ۲۱۰۰ است. اکنون در زمینه استفاده از آمیزه‌ای از انواع انرژی بحث‌هایی صورت می‌گیرد و در این ارتباط، عواملی نظیر حفاظت از تنوع‌ زیستی و محدودیت‌های سیاسی، اجتماعی و اخلاقی مدنظر قرار می‌گیرند. این مسائل قبلاً در بحث‌های بین‌المللی نادیده گرفته می‌شدند. پیش‌بینی صحیح‌ترین تصمیمات متخذه در ظرف ۲۰ سال آتی، یعنی زمانی که نسل فعلی دانش‌آموزان جوان تبدیل به سیاستگذاران شده است، دشوار است، از این‌رو آموزش امروز باید جوانان را مجهز به قابلیت درک و تصمیم‌گیری براساس شواهد و تفکر نقادانه کند، نه آنکه اجازه دهد تا توصیه‌های غیرخردمندانه، در تصمیم‌گیری آنان در آینده دخیل باشد.
۳٫ همکاری معلمان مقاطع ابتدایی و متوسطه و استادان دانشگاه‌ها
مقاطع ابتدایی و متوسطه: پروژه‌های آزمایشی آموزش علوم پرسش‌محور در آمریکا،‌ اروپا، آسیا و آفریقا،‌ پایگاه داده‌های بزرگی را در اختیار ما قرار داده است تا بدانیم چه چیزی برای ایجاد تغییرات موفق در آموزش علوم پایه مؤثرند. مشخص‌ترین نتیجه‌گیری این است که معلمان باید تحت آموزش علمی و عملی قرار گیرند و از آنان حمایت شود تا بتوانند به نحو مؤثری علوم را تدریس کنند به‌صورتی که دانش‌آموزان نقش فعال و مشارکتی داشته باشند. اجرای این امر مستلزم انجام آزمایش‌ها، آزمایش فرضیه‌ها، تفکر نقادانه و کاربرد زبان صحیح است. رویکرد مشابهی در ارتباط با تغییر اقلیم مورد نیاز است تا مشارکت دانشمندان پژوهشگر جلب شود. این رویکرد می‌تواند اشکال زیادی داشته باشد، نظیر: ایجاد فرصت‌های یادگیری تخصصی متمرکز بر مفاهیم علم اقلیم، کار جمعی با استفاده از آموزش از راه دور، منابع مربوط به روش‌های آموزشی برای کلاس درس و تطبیق آنها با سطح آموزش در مقاطع ابتدایی و متوسطه و همچنین در نظر گرفتن تخصص معلمان و محیط.
آموزش عالی:در موسسات آموزش عالی استادان علوم طبیعی، اجتماعی و اقتصادی به تحقیق می‌پردازند، مسائل اقلیمی برای آنان فرصتی عالی فراهم می‌آورد تا علوم بین رشته‌ای را پذیرفته و رویکردهای یکپارچه داشته باشند تا دانش‌آموزان و متخصصان آتی را مجهز به مهارت‌های مناسب برای رویارویی با چالش‌ها نمایند. این تلاش باید در آموزش پیش از خدمت و حین خدمت معلمان منظور شود.
از آنجا که زمین نظامی پیچیده دارد، طرح‌های آموزش عالی باید به صورت مستقیم به مفاهیم زیر بپردازند تا به خوبی درک شوند:
ـ تفاوت‌های میان اثرات محلی و جهانی تغییر اقلیم و واکنش‌های محیطی
ـ پیش‌بینی آینده و ابهامات مرتبط با آن جوامع
ـ تنوع غیرعادی ابعاد مکانی و زمانی
ـ‌ بازخوردهای مثبت و منفی
ـ عوامل چندگانه عللی و فرآیندهای تصادفی
ـ ‌ناهمگونی‌ها و گذرهای وضعیتی
۴٫ نقش دانشمندان و مهندسان در آموزش:
تولید دانش جدید برای دانشمندانی که مشغول انجام تحقیقات هستند و اشخاصی که از این دانش استفاده می‌کنند، فرصتی فراهم می‌آورد تا مستمراً الهام‌بخش محتویات آموزش در مدارس و دانشگاه‌ها باشند. تازگی مسائل اقلیمی همراه با چالش‌های بین‌رشته‌ای برای پرداختن به آنها و همچنین تردیدهایی که غالبا بر نتیجه‌گیری علمی سایه می‌افکنند، تماما برای جامعه علمی نقش خاصی را در سهیم بودن در تغییر آموزش قائل هستند. معلمان مدارس که غالباً در بسیاری از مناطق آموزش کافی ندارند و فاقد مهارت‌های کافی حرفه‌ای هستند، نیازمند کمک برای اجرای آموزش تغییر اقلیم در کلاس‌های خود هستند.
دانشمندان و مهندسان دست‌اندرکار در تمامی جنبه‌های تغییر اقلیم، نقش مهمی برای پیشبرد و اجرای آموزش تغییر اقلیم دارند زیرا اینان از دانشی برخوردار هستند که باید در برنامه‌های آموزشی گنجانده شده و به معلمان منتقل شوند. دانشمندان شناختی و متخصصان آموزش نیز باید در پیشبرد آموزش تغییر اقلیم، ایفای نقش کنند و درک خود از فرآیند یادگیری را در تمام سنین و روش‌های آموزشی کارآمد و طراحی مواد آموزشی موثر به کار برند. این گروه‌ها باید در تولید منابع آموزشی و توسعه فرصت‌های حرفه‌ای مورد نیاز برای معلمان در تمام سطوح مشارکت داشته باشند.به علاوه دانشمندان و مهندسان باید درخصوص نیاز به چنین آموزشی، در سطح جهانی و هم در درون کشورها و جوامع خود، نظرات خویش را بیان کنند. اینان حامیان مورد نیاز برای ‌آموزش تغییر اقلیم هستند؛ برای مثال می‌توان طرح‌های جدید چندزبانه‌ای را ارائه کرد که شامل مجموعه خدماتی جهانی، برای ارائه منابع و ابرازها به معلمان باشد.
۵٫ نتیجه‌گیری و توصیه‌ها
آموزش نسل‌های فعلی و آتی درزمینه تغییر اقلیم برای انجام کارها با تفکری نقادانه و با قلبی امیدوار، برای آینده بشر ضرورت دارد. آموزش علم باید به چالش‌ها بپردازد، به‌ویژه از طریق کاربرد روش‌های آموزشی پرسش‌محور و چندرشته‌ای و جامعه علمی جهانی باید برای اجرا و بهبود این کار نقشی اساسی ایفا کند.
آکادمی‌های علوم عضو سازمان همکاری بین آکادمی‌ها از سیاستگذاران، مقامات آموزشی و همکاران دانشمند خود می‌خواهند که به انجام امور ذیل بپردازند:
۱٫ پذیرش این واقعیت که آموزش تغییر اقلیم برای کاهش اقلیم و مقابله با اثرات آنها، باید جزء اصلی آموزش علوم در تمام سطوح آموزشی باشد.
۲٫ روش‌های آموزشی پرسش‌محور را باید در هر زمان ممکن تهیه کرد و به کار برد.
۳٫ تسهیل آماده‌سازی معلمان و استادان دانشگاه به‌عنوان متولیان اصلی تعلیم نسل‌های فعلی و آتی از طریق اجرای تعدادی از طرح‌های ابتکاری نظیر تغییر برنامه آموزشی که شامل موارد چند رشته‌ای، جلسات آموزشی حرفه‌ای، تهیه منابع خاص و متنوع آموزش از راه دور و غیره می‌شوند.
۴٫ سازمان‌دهی پشتیبانی لازم و تدارک منابع مالی برای اجرای طرح‌ها که همگی نیازمند خلاقیت و نوآوری از جانب جامعه علمی هستند.
۵٫ ترغیب دانش‌‌آموزان و دانشجویان برای انجام کارهای خلاقانه و امیدبخش در مدارس، خانواده و جوامع مختلف برای پرداختن به مسائل اقتصادی و اجتماعی مرتبط با پایداری و درک نحوه عملکرد آموزش علوم برای کمک به آنان در تصمیم‌گیری بر اساس شواهد و تفکر نقادانه.
۶٫ تأکید خاص بر جوامع آسیب‌پذیر، به‌ویژه در کشورهای درحال‌توسعه، یعنی آنهایی که در معرض خطرات سیل، خشکسالی، طوفان، و سایر حوادث جوی ناگوار قرار دارند.
۷٫ در نظر داشتن اموری که به موازات گزارش‌های ادواری مجمع بین‌المللی تغییر اقلیم برای تهیه منابع و ابزارهای مورد نیاز معلمان در سطح جهانی با همکاری عاملان محلی برای انجام انطباق‌های لازم با توجه به تنوع اوضاع محلی، انجام می‌شوند.
ـــــــــــــــــــــــــ
تهیه و تدوین: سازمان همکاری بین آکادمی‌ها
(در تهیه این بیانیه فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران و نماینده آن مشارکت داشته‌اند)
مترجم: محمود علیمحمدی

برگرفته روزنامه اطلاعات



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید