تاریخ آخرین ویرایش : چهار شنبه،22-8-1398
تعداد بازدید :41

تهران؛ از دیروز تا امروز

 

پایتخت رکن اساسی در امور اقتصادی، سیاسی، ژئوپلیتیکی، فرهنگی و اجتماعی هر کشوری است و عوامل گوناگون، ساختار و نظام اداری پایتخت را شکل می­دهد. علاوه بر ویژگی‌های مذکور، شهرها هم بنا به دلایل گوناگونی برای دوره های مختلف، مقام پایتختی خود را به تجربه می­گذاشتند، اما حکومت­ها تحت تأثیر عواملی چند در انتخاب، توسعه و ساخت و ساز پایتخت‌ها و البته در مقیاس­ها و ویژگی­های گوناگون نقش مهمی داشتند.

ایران، سرزمین کهنی است که از زمان هخامنشیان تاکنون بارها و بارها نسبت به تعویض و انتقال مرکز حکومت خود اقدام کرده است. چنانکه از پایتختی شوش تا تهران ۳۹ بار انتقال مرکز صورت گرفته است که طی آن ۳۰ شهر به پایتختی برگزیده شده­ اند.

ناگفته نماند:پایتخت نقش اساسی در زندگی ملت­ها دارد و در اولین نگاه مرکز تجمع قدرت سیاسی و اقتصادی ملت به شمار می­رود. در دهه­ های اخیر برخی کشورها با مساله تغییر پایتخت مواجه بوده ­اند که از جمله آنها می­توان به کشورهایی چون برزیل، پاکستان، آلمان، قزاقستان و استرالیا اشاره کرد.

در ایران هم به خصوص در سال­های اخیر این مساله توجه روز افزونی را به خود جلب کرده است. البته در تصمیم­ گیری برای انتقال پایتخت عوامل متعددی تاثیرگذار هستند؛هر چند در این خصوص مطالعاتی در زمینه انتقال پایتخت انجام نشده است و اکثر مطالعات به بررسی کاربردی و مقایسه ­ای موضوع انتقال یا تغییر پایتخت پرداخته ­اند اما تجربه برخی از کشورها نشان داده است که یک راه بسیار موثر در گسترش ناموزون پایتخت، انتقال مراکز سیاسی، مدیریتی و اقتصادی به سایر نقاط کشور است.

البته باید خاطرنشان کرد: انتقال پایتخت مسئله ‌ای است که همواره مورد توجه حکومت های گذشته ایران بوده است تا این که پس از تجربه ‌های گوناگون انتقال پایتخت از سوی شاه عباس، نادرشاه، کریم‌خان زند و دیگران به شهرهایی چون اصفهان، مشهد و شیراز، آغا محمدخان قاجار با قراردادن تهران به عنوان پایتخت ابدی، جامه ترافیک سنگین را بر قامت تهران دوخت و سنگ بنای تجارت‌ های میلیاردی را در این شهر نهاد تا آن ده و روستای کوچک به کلان شهری این چنین تبدیل شود. مقوله پایتخت یا مرکزیت سیاسی در ایران همانند محدوده ‌های سیاسی آن، در طول تاریخ فراز و نشیب های زیادی داشته است و به تبعیت از تغییر حکومت، پایتخت آن هم جز در موارد معدود از شهری به شهر دیگر جا به جا شده است.

نگاهی به گذشته تاریخی این تغییر و تحول حاکی از انگیزه‌ های مختلفی است که به تناسب زمان، مکان و ساختار اجتماعی حکومت با محفوظ داشتن استراتژی سیاسی و مسایل ژئوپولیتیکی زمان، موجب جا به جایی مرکز سیاسی کشور شده است. این انگیزه ‌ها عمدتا در وهله نخست سیاسی - امنیتی و در وهله دوم اقتصادی - اجتماعی بوده است.

تهران که امروزه پایتخت کشور ایران است، از پیشینه شهری چندان طولانی برخوردار نیست. این شهر مدت ها یکی از روستاهای کوچک ری بوده و شهر تهران از دوران قاجار و پایتخت شدن آن وسعت گرفته است.کارشناسان می گویند: اگرچه تهران مشکل دارترین شهر جهان نیست، اما تهران بدون مشکل هم نیست و حتی در این خصوص گفته می شود مشکلات تهران به حدی است که برخی بحث از انتقال پایتخت می کنند؛با این وجود به نظر می رسد قبل از هر چیزی مسئله نخست، ساماندهی تهران است؛ چه آنکه ساماندهی تهران ارتباط مستقیمی با ساماندهی (آمایش سرزمین ) کل کشور دارد و در این زمینه نیاز بـه عـزم ملـی اسـت .

در این چارچوب بایـد وظایف و ماموریت های ملی و بین المللی برای تهران تعریف و تصـویب شـود. همچنین اصـلاح سـاختارهای سیاسـی ، اداری، اقتصادی، اجتماعی ،فرهنگی و زیرساختی جزو الزامات ساماندهی تهران است . این شهر همچنین در عین حال دارای مشکلات جمعیتی(مهاجرت )، زیست محیطی، کمبود آب و واقع شدن بر روی گسل های متعدد است که نیاز به برنامه ریزی دارند.

باید اشاره داشت: در حالی که روز به روز بر گسترش و توسعه شهر تهران در همه ابعاد افزوده می‌شود،ضرورت انتقال پایتخت به شهری دیگر و ایجاد یک شهر تازه بیش از پیش خود را نشان می‌دهد.

به گزارش فارس،تهران براساس آمارهای به ثبت رسیده در سرشماری‌های کشوری پرجمعیت‌ترین شهر و پایتخت ایران و مرکز استان تهران است. در این شهر حدود ۸ میلیون و ۶۹۳ هزار و ۷۰۶نفر جمعیت ساکن هستند و همین امر باعث شده تا این شهر بیست و چهارمین شهر پرجمعیت جهان و پرجمعیت‌ترین شهر غرب آسیا به‌شمار برود. کلان‌شهر تهران هم دومین کلان‌شهر پرجمعیت خاورمیانه است.

شهر تهران یا همان پایتخت کشورمان از منظر و نگاه ناهمواری‌های طبیعی به دو ناحیه دشتی و کوهپایه‌ای البرز تقسیم می‌شود و گستره کنونی آن از ارتفاع ۹۰۰تا ۱۸۰۰متری از سطح دریا امتداد یافته‌است. تهران دارای اقلیم نیمه‌خشک است. در بیشتر سال‌ها، فصل زمستان نیمی از کل بارش‌های سالانه تهران را تأمین می‌کند و تابستان هم کم‌باران‌ترین فصل در تهران است.

پیشینه زندگی در تهران به دوران نوسنگی برمی‌گردد و کاوش‌های باستان‌شناسی صورت گرفته در تهران منجر به کشف اسکلت‌های ۷هزار ساله انسان و ابزارهای سنگی شده که در نوع خود بی نظیر بوده است.

در اوایل سده هفتم، با ویرانی شهر ری و مهاجرت مردم آن به تهران، دانش تجارت، ساخت‌وساز و شهروندی مردم ری به تهران انتقال یافت و باعث پیشرفت آن شد. در دوران صفویه هم به طور گسترده‌ای بر اهمیت تهران افزوده شد اما سرچشمه شکوفایی و پیشرفت این شهر به پایتختی آن بر می‌گردد.

یعنی درست از زمانی که آقا محمدخان قاجار پس از بارها تلاش برای تصرف تهران، بالاخره موفق به انجام این کار شد و در نوروز سال ۱۱۶۵پس از سال‌ها جنگ با خاندان زند و مدعیان پادشاهی، تهران را پایتخت خواند.

تبدیل شدن تهران از شهری معمولی به یک پایتخت مدرن، پس از آن شروع شد.

در این دوران امور کشوری در پایتخت متمرکز شد و شمار کارکنان دولتی در شهر به سرعت افزایش یافت؛ در این دوران شهر تهران علاوه بر دو وظیفه سیاسی و تجاری، وظیفه اداری را هم پذیرفت. با پیروزی انقلاب اسلامی و آغاز دفاع مقدس، برای نزدیک به یک دهه توسعه‌ای در تهران صورت نگرفت و پس از پایان این دوره، توسعه پایتخت ایران ادامه یافت و تهران به کانون پذیرش جمعیت در ایران تبدیل شد.

تهران کانون اقتصادی ایران است و اولین منطقه صنعتی این کشور محسوب می‌شود اما فعالیت‌های اقتصادی بین‌المللی نقش چندانی در شمار شاغل‌های آن ندارد. بر اساس آمار سال ۱۳۹۵سهم تهران در کل تولید ناخالص داخلی ایران ۲۱درصد است و با اختصاص نیمی از بخش صنعت کشور به خود، نقش مهمی در اقتصاد ایران دارد.

این شهر یکی ازمهمترین مراکز گردشگری است که شامل کاخ‌ها و موزه‌هایش می‌شود. برج آزادی نماد تهران است و از منشور کوروش بزرگ، برای نخستین‌بار در این مکان پرده‌برداری شد. برج میلاد هم نماد دیگر تهران و بلندترین برج ایران است.

از نظر اداری، تهران به ۲۲منطقه و ۱۲۲ناحیه شهری تقسیم شده‌است و شهرهای تجریش و ری را دربر گرفته‌است. در سال ۱۳۴۷نخستین طرح جامع تهران با افق ۲۵ساله و با مسئولیت عبدالعزیز فرمانفرمائیان و ویکتور گروئن تهیه شد که تاکنون از مهم‌ترین مبنای قانونی توسعه شهر تهران بوده‌است.

برگرفته از روزنامه اطلاعات 



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید