تاریخ آخرین ویرایش : چهار شنبه،14-12-1398
تعداد بازدید :83

جامعه‌شناسی یک «شیوع»

سخن ماه اسفند 

اول

 

روز سه‌شنبه اول اکتبر مطابق با ۹ مهر ۹۸ ارتش چین با شلیک

۷۰ گلوله توپ در میدان «تیانانمن» در مرکز پکن و برپایی رژه نظامی و کارناوال و آتش‌‌بازی، هفتادمین سالگرد تاسیس «جمهوری خلق» را رسماً جشن گرفت.

جمهوری خلق چین از زمان تأسیس به عنوان یک نظام کمونیستی مبتنی بر تعلیمات مائو، با نظام کاپیتالیستی ایالات متحده در تقابل بوده است. جلوه‌های این تقابل در طول پنج‌دهه در حوزه‌های سیاسی، تبلیغاتی و روانی جریان مستمری داشت اما طی دو دهه اخیر این تقابل بیشتر به حوزه اقتصاد و تجارت کشیده شد.

با ظهور چین به‌عنوان یک ابرقدرت اقتصادی، ایالات متحده دانست که به زودی جایگاهش را به عنوان بزرگترین اقتصاد جهان از دست می‌دهد و به رتبه دوم نزول می‌کند. اتفاقی که ۵ سال پیش عملاً رخ داد و حجم اقتصاد چین از آمریکا بزرگتر شد.

با به قدرت رسیدن دونالد ترامپ با مجموعه روحیات فردی و مختصات جغرافیای فکری منحصربه‌فرد خود، رئیس‌جمهوری جدید ایالات متحده صراحتاً گفت که دیگر مصالحه و مسامحه اسلاف خود را تحمل نخواهد کرد و در برابر چین سیاست اقتصادی مقتدر و بر پایه منافع ایالات متحده را بر خواهد گزید. ترامپ کارزار تجاری و تبلیغاتی بزرگی با چین را آغاز کرد و در سال ۲۰۱۸ پس از یک اخطار کوتاه مدت تعرفه تجاری ۱۰ درصدی روی ۲۰۰ میلیارد دلار کالای وارداتی از آمریکا وضع کرد. این اتفاق با این دستاویز رخ داد که چین تعمداً ارزش یوان در برابر دلار را پایین آورده تا صادراتش به آمریکا افزایش یابد و وارداتش از ایالات متحده کم شود. در واقع ترامپ چین را به جنگ ارزی متهم کرد و قبل از اثبات، حکم محکومیت چین را با امضای تعرفه بر واردات صادر کرد!

چین اما تسلیم نشد و در اقدامی مقابله‌جویانه بر واردات ۷۵ میلیارد دلار کالای آمریکایی تعرفه بست.

در این میان جنگ تبلیغاتی کماکان ادامه داشت و رئیس‌جمهوری آمریکا برای کوتاه‌‌نیامدن، در سال ۲۰۱۹ حجم کالاهای مشمول تعرفه را بالا برد و بر ۳۰۰ میلیارد دلار کالای وارداتی از چین تعرفه وضع کرد. چین در مقابل، تعرفه ۱۶ میلیارد دلار از کالاهای آمریکایی را از ۱۰ به ۲۵ درصد افزایش داد. ایالات متحده پا را از جنگ تجاری فراتر گذاشت و در سپتامبر ۲۰۱۹ (شهریور) ترامپ در جمع خبرنگاران گفت که چین تهدیدی برای کل جهان است! او این بار از قدرت نظامی چین به عنوان خطری برای کل جهان یاد کرد.

دوم

در دسامبر ۲۰۱۹ ویروس مسری تازه‌‌ای از شهر ووهان چین سر بر داشت. این ویروس، هر چند بشدت سرایت‌‌پذیر و تا حدودی خطرناک است اما چین با اقدامات پیشگیرانه توانست شیوع آن را طی کمتر از سه ماه تا حدود زیادی کنترل کند. حدود ۸۰ هزار مبتلا و ۲۸۰۰ مرگ طی مدتی قریب سه ماه به نسبت جمعیت ۱۱ میلیونی ووهان و ۱۱۰ میلیونی ایالت مربوطه و یک میلیارد و چهارصد میلیونی چین، رقم ناچیزی به حساب می‌آید، اما نزد نظام رسانه‌ای غرب، عدد فوق‌العاده‌ای است و هر روز تیتر اول همه رسانه‌های دیداری، تصویری و مکتوب را به خود اختصاص داده است. پیداست ایالات متحده، شیوع این بیماری از چین را فرصتی طلایی برای انتقام‌گیری از اقتصاد چین یافته است. روند توریست‌پذیری و توریست فرستی چین متوقف شد، صادرات میلیاردها دلار کالا از چین معلق ماند و صدها کارخانه در این کشور تعطیل شدند. ظاهراً آمریکا‌یی‌ها از این فرصت برای ضربه‌زدن به اقتصاد چین بهره خوبی بردند اما پایان ماجرا هنوز نامعلوم و مه‌آلود است.

سوم

سرایت بیماری به ایران، منشأ اتفاقات بسیاری شد. ضعف سرمایه اجتماعی و خراش‌دار بودن اعتماد مردم به دستگاه اجرایی سبب شد، شایعات بسیاری در رسانه‌های غیررسمی و نظام اطلاع‌رسانی چهره به چهره شیوع یابد. مردم نگران بیماری و شیوع خیلی بیشتر از اعداد رسمی هستند. در این میان بعضی فرصت طلبان همیشه حاضر، این بار جان مردم را دستمایه سوداگری کردند. ماسک و ماده ضدعفونی کیمیا شد و قیمت زنجبیل و سیر و لیمو چهل برابر! سیاست رسانه‌ای غرب هم تقریباً همان سیاست رسانه‌ای در برابر چین بود و این جو شایعات و جنگ روانی را سنگین‌تر کرد. جامعه هراس زده و ماتم گرفته شد. همایش‌ها، رقابت‌های ورزشی، مجالس عروسی و حتی نماز جمعه لغو شد. فضای سیاهی جامعه را در بر گرفت.

چهارم

امیل دورکیم جامعه شناس نابغه فرانسوی، معتقد است هر پدیده اجتماعی، حتی اگر کاملاً منفی، زشت و ناهنجار باشد، دست‌کم یک کارکرد مثبت هم دارد. مثلاً وقتی سرقتی رخ می‌دهد، افکار عمومی بار دیگر بر حق مالکیت فردی و ضرورت صیانت از آن هم قسم می‌شود.

در میانه همه نگرانی‌ها و وحشت‌ها از شیوع کرونا، و نیز همه سوداگری‌ها و زراندوزی‌های فرصت‌طلبان، رویش دوباره جوانه‌ها و ساقه‌های «همیاری»، «همزیستی» و «همسبتگی» میان مردم، رویداد درخور و بغایت امید‌آفرینی است. از کسانی که به همت خود، بر خلاف ماسک اندوزان و محتکران الکل، بسته‌های بهداشتی رایگان توزیع کردند تا کسانی که به جای مجلس ترحیم، به دیگران ابزارهای کنترل بیماری هدیه دادند و تا رزم‌آوران و سرداران و سربازان عرصه پزشکی و بهداشتی که این بار لباس رزمشان جامه سفید بود و در صف اول مقابله با این ویروس خطرناک شجاعانه و جوانمردانه ایستادند و همچون اسلافشان که در میدان رزم و جبهه، مرگ را به جان می‌خریدند، خطر را به جان خریدند.

این، نشانه مبارکی از ظهور سرمایه بزرگ «همبستگی» و «انسجام اجتماعی» است. قطعاً این شیوع، حائز وجه بازآفرینی انسجام در جامعه آسیب‌دیده ماست و وجدان عمومی جامعه را نسبت به ضرورت بازآفرینی و صیانت از سرمایه همبستگی، انسجام و فداکاری بیدار و بیدارتر می‌کند.

علیرضا خانی



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید