تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :766

رابطه آلودگي هوا و سرطان

در روزهای اخیر بازهم آلودگی هوا شدت یافت. به طوری که مدارس 2 روز تعطیل شدند و امروز هم ادارات با تاخیر 2 ساعته آغاز به کار کردند.
هر ساله با شروع فصل زمستان و وقوع پديده وارونگي هوا، شاهد تشديد مشکل آلودگي هوا در شهرهايي نظير تهران و ديگر کلان شهرهاي کشور هستيم. با تشديد معضل آلودگي منتقدان انتقاداتي را عليه مسئولان دولتي و شهري مطرح مي‌کنند و مسئولان در پاسخ يا انتقادات را وارد ندانسته يا ديگر مسئولان را متهم مي‌دانند. با مرور رسانه‌‌ها در اين روزها متوجه نوعي از فرافکني توسط مسئولان و در عين حال ساده ‌انگاري منتقدان در بيان انتقادات مي‌‌شويم، در حالي‌که بحث آلودگي هوا و اثرات آن بر سلامت شهروندان، بحثي کاملاً تخصصي و نيازمند بررسي کارشناسي است.

آلودگي هواي ناشي از ترافيک

اثرات مخرب آلودگي هوا بر سلامت افراد جامعه امري کاملاً اثبات شده در معتبرترين مقالات علمي‌دنيا است، اما اثرات مخرب آلودگي هواي ناشي از حمل و نقل بر سلامت جامعه پديده اي مبهم است. آلودگي هواي ناشي از حمل و نقل به صورت علمي‌و مستدل تنها عامل پديد آورنده تعداد اندکي از بيماري‌‌هاي تنفسي نظير آسم آن هم فقط در کودکان و نوجوانان است. تحقيقات در کشورهاي اروپايي و آمريکايي نظير گزارش جامع مؤسسه تحقيقات سلامت آمريکا در سال 2010، نشان داده است آلودگي هواي ناشي از ترافيک تنها به صورت غيرعلي(non-casual) با وقوع ديگر بيماري‌‌ها نظير سرطان ريه يا بيماري‌‌هاي قلبي عروقي ارتباط دارد.

اين بدان معنا نيست که هيچ ‌گونه ارتباطي بين بيماري‌هايي نظير سرطان ريه و آلودگي هواي ناشي از ترافيک وجود ندارد بلکه به معني نياز به تحقيقات بيشتر در اين زمينه به ويژه در کشور ما است. دليل نبود توفيق پژوهشگران در نتيجه گيري علمي‌پيرامون اثرات مخرب حمل و نقل بر سلامت جامعه، به پيچيدگي شناخت آلودگي هوا و نقش حمل و نقل در آن برمي‌گردد.

براي مثال نقش بخش حمل و نقل در توليد ذرات معلق کم تر از 25 ميکرون بين 25 تا نهايتاً 50 درصد است و منابع ديگر نظير فعاليت‌هاي معدني و گرد و خاک محيطي نقش عمده اي در توليد اين آلاينده دارند. اين درصد براي ديگر آلاينده‌ها نظير مونواکسيد کربن برابر 70 درصد و اکسيدهاي نيتروژن
 برابر 55 درصد است. همچنين نحوه توزيع آلاينده‌‌ها در سطح شهر داراي پيچيدگي‌‌هاي خاصي است که تابع اندرکنش‌هاي شيميايي مواد آلاينده، وضعيت جوي و توپوگرافيکي محيطي هستند و به سادگي نمي‌توان نقش آنها را بر سلامت تعيين کرد. براي مثال غلظت برخي از آلاينده‌ها مانندCO در کنار معابر به شدت بالاست و در فاصله500 متري از معابر دچار 80 درصد کاهش غلظت  مي‌شوند.

خطاي بسيار در تخمين آلايندگي

ولي برخي ديگر از آلاينده‌ها نظير دي اکسيد نيتروژن تا فاصله 500 متري فقط به اندازه 20 درصد کاهش غلظت مي‌دهند. در کشور ما روش مرسوم براي سنجش غلظت آلاينده‌ها استفاده از ايستگاه‌‌هاي سنجش آلودگي در نقاط پراکنده در سطح شهر است. تحقيقات نشان داده‌اند اين روش داراي خطاي بسيار در تخمين آلايندگي مربوط به حمل و نقل است. اين خطاها شامل عدم درنظرگيري تغييرات قابل توجه غلظت آلاينده‌ها در شعاع پيرامون ايستگاه سنجش آلودگي و مهم‌ تر از آن نبود توانايي در تمايز بين ميزان آلودگي(concentration) و ميزان در معرض آلودگي بودن(exposure) است. ميزان آلودگي نشان دهنده غلظت يک آلودگي مشخص در يک نقطه مشخص است و قابل اندازه ‌گيري توسط روش‌هاي نوين مانند روش‌هاي مدل سازي نظير مدل سازي پخش آلاينده‌ها(Air Dispersion Modeling) است.

اين روش‌‌ها بر خلاف روش استفاده از ايستگاه‌‌هاي سنجش آلودگي که با‌اندازه گيري در چند نقطه محدود و تعميم آن به تمامي‌نقاط شهر عمل مي‌کنند، داراي دقت بالا در تعيين ميزان غلظت آلاينده‌هاي ناشي از بخش حمل و نقل در همه نقاط شهر هستند. مفهوم در معرض آلودگي بودن به معناي ميزان تنفس در محيط آلوده است و به عوامل متعددي نظير محل حضور فرد (محل زندگي و محل کار) در هر محيط با غلظت مشخص آلودگي، شيوه مسافرت درون شهري (پياده يا سواره) و عوامل متعدد ديگري نظير باز يا بسته بودن پنجره‌ها و سيستم مورد استفاده براي تهويه هوا است.

براي تخمين دقيق نقش حمل و نقل در ميزان آلايندگي شهرها بايد از روش‌هاي پيشرفته ‌تر نظير مدل سازي کيفيت هوا (Air quality Modeling) استفاده کنند تا ميزات غلظت آلاينده‌هاي توليد شده توسط بخش حمل و نقل در هر نقطه از شهر به طور دقيق تعيين شده و از کلي گويي پرهيز شود. اين مدل‌ها با تخمين دقيق غلظت آلودگي در هر نقطه و ميزان حضور هر فرد در آن نقطه ميزان دقيق تنفس هر آلاينده را براي شهروندان با دقت مناسب تخمين مي‌زنند و نقش حمل و نقل در پديد آمدن مشکلات سلامت در جامعه را تعيين مي‌کنند.

منابع اصلي ايجاد آلودگي

براي حل موفقيت آميز مشکل آلودگي هواي کلان شهرها بايد به منابع اصلي ايجاد آلودگي شامل حمل ‌و نقل، صنايع آلاينده و آلودگي ناشي از بخش مسکوني به طور هم زمان نگريست. حمل و نقل فقط در توليد 70 درصد مونواکسيد کربن، 55 درصد اکسيدهاي نيتروژن، 4 درصد از دي اکسيد گوگرد و 35 درصد از ترکيبات آلي فرار(VOC)نقش دارد.

براي مثال استفاده از سوخت‌هاي فسيلي در بخش‌‌هاي مختلف نظير نيروگاه‌‌ها و کارخانجات به تنهايي 87 درصد از دي اکسيد گوگرد را توليد مي‌کنند. اما در مورد بخش حمل ‌و نقل تحقيقات علمي‌نشان داده است براي رفع معضل آلودگي هواي ناشي از حمل و نقل در کلان شهرها، راه حل جامعي متشکل از استفاده از فناوري‌هاي نوين در توليد خودرو و سوخت، مديريت تقاضاي حمل و نقل (شامل استفاده از حمل و نقل عمومي، استفاده از دوچرخه، وضع ماليات بر سوخت يا سفر و ...) و توجه به نقش برنامه‌ ريزي کاربري زمين بر حمل و نقل شيوه اي‌ اثر بخش است و در مجامع علمي‌بحث پيرامون اثر بخشي هر يک از راهکارهاي ذکر شده در جريان است. همان طور که پيشتر ذکر شد فناوري‌هاي نوين خودرو و سوخت به تنهايي مي‌توانند تا 50 درصد از ميزان آلايندگي بخش حمل و نقل بکاهند که در حيطه تخصصي اين بحث نيست.

اما روش‌هاي مديريت تقاضاي حمل و نقل هر يک داراي مزايا و معايب ويژه خود هستند. استفاده از حمل و نقل عمومي‌در بسياري از شهرها در سراسر دنيا عمده ترين شيوه حمل و نقل هستند. در هنگ کنگ 81 درصد و در بمبئي 52 درصد از سفرها از طريق بخش حمل و نقل عمومي‌انجام مي‌‌پذيرد. در تهران حدوداً 33 درصد از سفرها از طريق مترو و اتوبوس‌هاي شرکت واحد انجام مي‌‌شوند.

براي افزايش نقش حمل و نقل عمومي‌علاوه بر ايجاد زير ساخت‌هاي جديد نظير خطوط مترو و خطوطBRT ، متوليان امور بايد به افزايش مطلبويت استفاده از اين وسايل نيز توجه داشته باشند.

شيوه‌هاي نوين نظير شيوه‌‌هاي هوشمند حمل و نقل (ITS) براي کاهش زمان سفر اتوبوس‌ها، کاهش سر فاصله حرکت وسايل تا حد امکان، فراهم آوردن ايستگاه‌هاي مناسب و موارد متعدد ديگر مي‌توانند به افزايش مطلوبيت استفاده از حمل و نقل عمومي‌کمک کنند. اين روش‌ها بايد همراه روش‌هاي کاهش ميزان مطلوبيت استفاده از خودرو شخصي به کار گرفته شوند. براي مثال افزايش هزينه استفاده از خودرو شخصي نظير ماليات در خريد خودرو، ماليات بر استفاده از خودروي تک سرنشين، افزايش قيمت سوخت يا استفاده از ماليات بر ميزان استفاده از خودرو(VMT tax) از روش‌هاي مرسوم در دنيا هستند. در عين حال اين روش‌‌ها به دليل ايجاد تورم و تأثير بر قيمت خدمات و کالاهاي ديگر و با توجه به شرايط نه چندان مطلوب اقتصادي مردم و مباحث حقوق شهروندي در دسته تصميم گيري مسئولان حکومتي قرار مي‌گيرد و از حيطه تصميم سازي مسئولان حمل و نقل خارج هستند.

حمل و نقل و برنامه ريزي کاربري پياده روي و استفاده از دوچرخه راهکاري مناسب براي کاهش آلودگي هواي ناشي از حمل و نقل و همچنين مقابله با عوارض زندگي مدرن نظير کم تحرکي و چاقي است. در شهرهايي نظير آمستردام در هلند و کوپنهاگ در دانمارک، نزديک به 40 درصد سفرها با دوچرخه انجام مي‌شود.

در وين و توکيو نزديک به 30 درصد و در پاريس نزديک به 47 درصد سفرها با پياده روي انجام مي‌شوند. اين در حالي است که در تهران اين درصد به مراتب کم تر و حدود 7 درصد است. براي افزايش نقش پياده روي و استفاده از دوچرخه در سفرهاي درون شهري متغيرهاي بسياري نظير فراهم بودن مسيرهاي ويژه دوچرخه، فراهم بودن پارکينگ مناسب در محل کار، توپوگرافي زمين، شرايط آب و هوايي و طول سفر بايستي مورد بررسي قرار گيرند.
فراهم کردن زير ساخت‌‌ها و برنامه ريزي تعاملي بين بخش حمل و نقل و برنامه ريزي کاربري زمين که باعث کوتاه شدن طول سفرها مي‌شود، مي‌تواند نقش بخش حمل و نقل غير موتوري را افزايش دهد، باعث کاهش آلودگي هوا شود.

نکته بسيار مهم و فراموش شده در بحث آلودگي هواي ناشي از حمل و نقل، نقش برنامه ريزي کاربري زمين است. تحقيقات نشان داده اند برنامه ريزي رشد هوشمند (Smart Growth planning) که شامل افزايش چگالي مسکوني در برخي نقاط، توسعه پيرامون خطوط حمل و نقل عمومي‌يا افزايش ميزان تنوع کاربري زمين مي‌‌توانند با کاهش تعداد و طول سفرهاي درون شهري نقش به سزايي در کاهش ميزان توليد آلاينده‌ها داشته باشند.

نبود مطالعات تخصصي در کشور  براي مثال ميزان توليد ذرات معلق کم تر از 2.5 ميکرون مي‌تواند تا حدود 5 درصد با استفاده از افزايش تنوع کاربري زمين کاهش يابد. هر چند اين روش‌ها ممکن است موجب شود شهروندان به خصوص ساکنان مجاور معابر بيشتر در معرض آلاينده‌ها قرار گيرند و نابرابري اجتماعي را افزايش دهند ولي تازه‌ ترين تحقيقات راه حل‌‌هايي براي کاهش اثرات منفي اين روش‌ها ارائه  داده اند. در پايان لازم به ذکر است براي مقابله با معضل آلودگي هوا نخست نياز به انجام مطالعات جامع است تا ابتدا، مشکلات به طور دقيق تعيين شده و سپس راهکارها با توجه به شرايط کشور ما پيشنهاد  شوند.  زيرا متأسفانه به دليل نبود مطالعات تخصصي در کشور ما در حال حاضر فقط مي‌توان از مطالعات مربوط به کشورهاي ديگر استفاده کرد و تحقيقات در علم حمل و نقل نشان داده است مدل‌‌ها و راه حل‌‌ها در اين علم چندان قابليت جابجايي و استفاده در ديگر نقاط را ندارند. همچنين بايد توجه داشت که پس از انجام مطالعات و ارائه راهکارها، بايد مدت زماني نسبتاً طولاني تحمل کرد تا راهکارها اثر بخشي خود را نمايان سازند.

ايراد اتهام عليه دستگاه‌هاي مختلف و بهره برداري سياسي از پديده آلودگي هوا در آغاز فصل زمستان و سپس فراموشي اين معضل تا سال آينده نه فقط اين مشکل را حل نخواهد کرد بلکه با گذشت زمان دستيابي به راه حل را نيز دشوارتر خواهد  ساخت.

محمد طیرانی - به نقل از روزنامه ستاره صبح

موضوعات مرتبط : آلودگی هوا    


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید