تاریخ آخرین ویرایش : سه شنبه،25-9-1399
تعداد بازدید :154

رابطه ژنتیک و بیماری کرونا

کرونا ویروس‌های تنفسی نوظهوری است که در دسامبر ۲۰۱۹ در شهر ووهان چین با همه‌گیری در انسان شیوع پیدا کرد و پس از مدت کوتاهی تمام جهان را درگیر کرد. این بیماری نه تنها در هیچ نقطه از جهان به پایان نرسیده بلکه هیچ داروی درمانی قاطعی برای مهار آن وجود ندارد. سرعت انتقال کرونا باعث افزایش ابتلای افراد به این بیماری می‌شود. بنابراین با رعایت فاصله فیزیکی، کاهش تردد در محافل جمعی و رعایت اصول بهداشتی می‌توان از ابتلا این بیماری پیشگیری کرد. ‏

کارشناسان بهداشتی معتقدند، آمار تردد وسایل نقلیه در محورها و جاده‌های بین شهری و بین استانی در چهار ماهه امسال نشان می‌دهد که رابطه عمیق و معناداری بین افزایش سفرهای مردم با شیوع مجدد ویروس کرونا و افزایش تعداد مبتلایان جدید به بیماری کوویدـ۱۹ وجود دارد. ‏

آنان می‌گویند، تهران وارد موج سوم کرونا شده و اگر مداخلات جدی صورت نگیرد هفته‌های سختی را پیش رو خواهیم داشت. این در حالی است که توصیه به زدن ماسک و رعایت پروتکل‌های بهداشتی فقط مختص به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیست بلکه همه مردم و مسئولان باید این توصیه‌ها را مورد توجه قرار دهند. ‏

ریشه ژنتیکی ابتلا و سطح درگیری افراد با کرونا ‏

دکتر داریوش فرهود ـ پدر علم ژنتیک ایران در مصاحبه با خبر گزاری ایسنا با بیان اینکه ویروس کرونا بر افراد با ویژگی‌های ژنتیکی مختلف به شکل متفاوتی اثر می‌گذارد و ریسک ابتلا به بیماری از فردی به فرد دیگر متفاوت است اظهار داشته است: با تحلیل داده‌های ژنتیکی می‌توان متوجه شد که میزان ریسک ابتلا به بیماری در افراد و سطح درگیری آنان در صورت ابتلا به ویروس چقدر است.

وی با اشاره به تأثیر ژنتیک بر روی تمام مسائل زندگی انسان،می گوید: ویژگی‌های درونی هر فرد نشان دهنده پتانسیل درونی اوست و در صورتی که فرد در محیط مناسبی رشد پیدا کند، این پتانسیل‌ها بروز کرده و فرد را در مسیر موفقیت زندگی قرار می‌دهد.

این متخصص ژنتیک با اشاره به اینکه هیچ یک از دو فاکتور محیط و ژنتیک نسبت به دیگری ارجحیت ندارد،می افزاید: مشخصات ژنتیکی، ویژگی‌های درونی فرد را مشخص می‌کند که فرد در چه موردی می‌تواند قوی باشد و یا بالعکس از پتانسیل خوبی برخوردار نباشد، اما با قرارگیری در محیط مناسب، پتانسیل درونی فرد رشد پیدا کرده و در مواردی که ضعف دارد، با تلاش و تمرین بهتر شود و به موفقیت دست یابد.

وی در ادامه به شیوع ویروس کرونا اشاره و تصریح می‌کند: بیماری‌های باکتریایی با آنتی بیوتیک‌ها قابل کنترل هستند، درحالی که بیماری‌هایی با منشأ ویروسی با آنتی بیوتیک‌ها قابل مهار کردن نیستند و دائما دچار تغییر وضعیت و یا به عبارتی تغییر ژنتیکی می‌شوند. هر نوع تغییر ژنتیکی نیز علائم بالینی متفاوتی را به همراه دارد. برای مثال ویروس کرونا در ایران ابتدا دستگاه تنفسی را درگیر می‌کرد، سپس روی حس بویایی و چشایی افراد اثر گذاشت و با جهش‌های ژنتیکی دیگر، باعث بروز علائم گوارشی و سپس بدن درد و سردرد شدید می‌شود. ‏

عضو کمیته اخلاق پزشکی ایران از بیماری‌های ویروسی به عنوان قاتل درجه یک بشریت یاد کرده و خاطر نشان می‌کند: در کنار بیماری‌های ویروسی، بیماری‌های ژنتیکی اهمیت گسترده‌ای دارند، به گونه‌ای که می‌توان گفت تمام بیماری‌ها زمینه ژنتیکی دارند.

وی با تصریح براینکه چهار دسته مهم بیماری‌های غیرواگیر شامل بیماری‌های قلبی عروقی، سرطان‌ها، متابولیک، اعصاب و روان زمینه ژنتیکی دارند تاکید می‌کند: برخی از افراد به این بیماری‌ها مبتلا می‌شوند و ژن‌های مربوط به بیماری را دارند. یکی از شرکت‌های ایرانی، استعدادیابی بیماری افراد را به صورت یک پکیج کامل ارائه می‌دهد، بدین صورت که با استفاده از بزاق افراد، «دی ان ای» آن‌ها را استخراج و تحلیل می‌کند و ۲۵ ویژگی در ۴ گروه شخصیت، هیجانات، عملکردهای شناختی (مانند ویژگی‌های ذهنی) و موفقیت تحصیلی افراد را مشخص می‌کند. ‏

دکتر فرهود با بیان اینکه در کنار بررسی‌های ژنتیکی، تیم روانشناسی، محیط و ویژگی‌های فرد را هم مورد بررسی و تحلیل قرار می‌دهد می‌گوید: این فرایند منجر به هدایت افراد در مسیری می‌شود که احتمال موفقیت آنان را بیشتر می‌کند.

تأثیر متفاوت کرونا بر افراد با ویژگی‌های ژنتیکی مختلف

وی با اشاره به اینکه ژنتیک روی تمام مسائل زندگی انسان تأثیر دارد،می افزاید: ویروس کرونا بر افراد با ویژگی‌های ژنتیکی مختلف به شکل متفاوتی اثر می‌گذارد و ریسک ابتلا به بیماری از فردی به فرد دیگر متفاوت است؛ بعضی از افراد به سادگی مبتلا می‌شوند و عده‌ای نسبت به بیماری مقاوم ترند.

عضو کمیته اخلاق پزشکی ایران، ابتلای افراد و درگیر شدن ریه‌ها با ویروس کرونا را ریشه در ویژگی‌های ژنتیکی افراد دانسته و تصریح می‌کند: با تحلیل داده‌های ژنتیکی می‌توان متوجه شد که ریسک مبتلا شدن به بیماری کرونا برای کدام فرد کم است یا زیاد. از طرف دیگر در صورتی که فرد مبتلا شود چه میزان احتمال دارد او خفیف یا شدید درگیر شود. درصورتی که فردی ریسک پایینی برای ابتلا به کرونا داشته باشد، تنش و اضطراب حاصل از ترس درگیر شدن به بیماری برای این فرد کمتر می‌شود و در نتیجه از سلامت روانی بهتری برخوردار خواهد بود.

مزایای دانستن اطلاعاتی ژنتیکی افراد

وی همچنین دانستن اطلاعات ژنتیکی افراد را در مراقبت و درمان در صورت ابتلا به بیماری مفید دانسته و می‌گوید: اگر بدانیم فردی دچار درگیری شدید ریه نمی‌شود، بهتر است به بیمارستان مراجعه نکند و در منزل مراقبت شود، اما در مورد کسانی که درگیری شدید ریه پیدا می‌کنند، از همان روزهای اول بیماری بهتر است سریعاً به بیمارستان مراجعه کرده و تحت درمان قرار گیرند.

این متخصص ژنتیک با تشبیه کووید-۱۹ به یک گردباد تاکید می‌کند: ویروسی که اکنون در آفریقای جنوبی است همان ویروسی است که اوایل در چین بود، همچنین ویروسی که در حال حاضر در هندوستان وجود دارد بعد از مدتی وارد کشور ما خواهد شد و علائم جدیدی خواهد داشت. برای مقابله با همه گیری کرونا توجه به نکات بهداشتی مطرح شده از سوی وزارت بهداشت،درمان و آموزش پزشکی بسیار مهم است، اما در کنار آن مطلع کردن افراد نسبت به واکنش بدن آن‌ها به این بیماری نیز می‌تواند به کاهش تنش‌ها و اضطراب‌های جانبی کمک کنند.

تأثیر تغییرات ژنتیکی بر تولید واکسن

وی با اشاره به جهش‌های ژنی مختلفی که در ویروس کرونا اتفاق افتاده است می‌گوید: هیچ واکسن مؤثر و کارآمدی وجود نخواهد داشت و حداقل تا پایان ۱۴۰۰ ما با این ویروس درگیر خواهیم بود. تغییرات ژنتیکی ویروس و رنگ عوض کردن آن تولید واکسن را با مشکل مواجه می‌کند. مشابه این ویروس، ویروس آنفلوآنزا است که هر سال به علت تغییرهای ژنتیکی باید نوع جدید واکسن را برای آن بسازند.

پروفسور فرهود با بیان اینکه امروزه بیماری‌های غیر واگیر، مهم‌ترین عامل مرگ و میر افراد هستند، می‌افزاید: برای پیشگیری از ابتلا به بیماری‌های غیر واگیر، لازم است مردم سبک زندگی خود را اصلاح کنند و در کنار آن نسبت به همه گیری بیماری‌های ویروسی که دشمن شماره یک بشریت هستند، هوشیار و آگاه باشند.

وی با اشاره به اینکه همه گیری کرونا تأثیرات بسیار مخربی در تمام دنیا به جای گذاشته است، اظهار می‌دارد: این پاندمی در تمام سطوح از ملاحظات کشوری گرفته تا زندگی شخصی افراد بسیار تأثیرگذار بوده است و علاوه بر جنبه‌های سلامتی و اقتصادی، استرس و افسردگی نشأت گرفته از این اپیدمی به شدت در جامعه در حال گسترش است و حتی می‌تواند بسیار خطرناک‌تر از زیان‌های اقتصادی باشد.

بحران کرونا؛ همچون جنگ جهانی سوم یا بدتر از آن

وی بحران عظیم جنگ جهانی اول و دوم را یادآور شده و می‌گوید: بحران کرونا را می‌توانیم همچون جنگ جهانی سوم و یا حتی بدتر از آن بدانیم. بعد از پایان جنگ جهانی دوم بیماری‌های واگیر مانند حصبه، طاعون، وبا و… به نحوی کنترل شدند، اما پس از آن بیماری غیر واگیر مانند قلبی عروقی، سرطان‌ها، بیماری‌های متابولیک (دیابت، چاقی) و همچنین بیماری اعصاب و روان به شکل چشم گیری افزایش یافتند. به طوری که این چهار دسته بیماری حدود ۸۵ درصد از بیماری‌ها و مرگ و میر جهان و بیشترین بودجه را به خود اختصاص داده است.

این متخصص ژنتیک با بیان اینکه استرس‌ها مبنایی برای مبتلا شدن به تمام بیماری‌های غیرواگیر هستند می‌افزاید: این چهار دسته بیماری منوط به سبک زندگی انسان‌ها هستند و اگر فرد خواب کافی، خوراک سالم، تفریحات مناسب، شغل بدون استرس داشته باشد، می‌تواند این بیماری‌ها را کنترل کند. کووید۱۹ با سایر بیماری‌ها متفاوت است و می‌توان آن را تهدید جدی برای انسان‌ها دانست، چرا که ویروس کرونا با سرعت زیاد منتشر می‌شود و به این سادگی‌ها به پایان کار نمی‌رسد.

تغییر عادات غذایی و پیدایش بیماری‌های ویروسی

وی با اشاره به افزایش جمعیت دنیا (بیش از ۸ میلیارد جمعیت کره زمین) و تغییر عادات غذایی انسان‌ها، خاطرنشان می‌کند: انسان‌ها به علت کمبود منابع غذایی از مواد زیادی استفاده می‌کنند. مانند برخی از ماهی‌ها، ملخ و در بخش‌هایی مانند هندوستان، چین و… از میمون، سگ، گربه، سوسک و اخیراً نیز از خفاش به عنوان منبع غذایی استفاده می‌کنند.

پروفسور فرهود می‌گوید: با وجود اینکه نیاز اولیه انسان‌ها با مصرف منابع غذایی مختلف تامین می‌شود، اما مصرف گوشت این موجودات منجر به افزایش بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوانات می‌شود و طبیعتاً منجر به بروز بیماری‌هایی مانند مرس و سارس و اکنون

کوویدـ ۱۹ شد.

افزایش مسائل و مشکلات اقتصادی در همه گیری کرونا

وی با اشاره به اینکه هر جا واقعه بزرگی پیش آید، مسائل غیراخلاقی نیز به وجود می‌آیند و عده‌ای سوء استفاده گر به احتکار مواد مورد نیاز مردم می‌پردازند می‌افزاید: برای مثال در دوران شیوع کرونا که افراد دنبال دستکش، ماسک و… هستند، عده‌ای به قاچاق و احتکار این مواد می‌پردازند. همیشه در موقعیت‌های بحرانی و خاص همچون جنگ‌ها، تحریم‌ها یا همه گیری یک بیماری، افرادی با کارهای غیراخلاقی خود موجب آسیب به میلیون‌ها نفر می‌شوند، البته افراد خیر و همدلی نیز وجود دارند که کارهای انسان دوستانه انجام

می‌دهند.

قرنطینه و تبعات ناشی از آن

پروفسور فرهود، قرنطینه را بیانگر چند شاخص تاب آوری، مهارت‌های زندگی، سازش پذیری و تحمل کردن شرایط دانسته وتاکید می‌کند: تا پیش از این مردم هرگز در چنین موقعیتی نبوده‌اند که مجبور باشند برای چند ماه در خانه بمانند و ارتباطات خود را محدود کنند. برای مثال در زمان جنگ هم مردم برای حدود چند دقیقه در پناهگاه می‌مانند نه برای مدت طولانی. همچنین آمارها نشان می‌دهد طلاق زوجین در کشورهای مختلف افزایش یافته، چرا که سبک زندگی تغییر کرده است. قبل از شیوع ویروس، خانواده‌ها از صبح تا شب سرکار بوده و فرصت زیادی برای با هم بودن نداشتند اما اکنون آن‌ها از صبح تا شب باید با یکدیگر زندگی کنند، اگرچه در ایران به علت رفتار همدلانه و همزیستی مردم این مشکل به اندازه برخی کشورهای جهان نیست.

وی با بیان اینکه در خانه ماندن موجب افزایش افسردگی، عدم تحرک و فعالیت بدنی، چاقی و افزایش وزن در کودکان و زنان می‌شود، خاطرنشان می‌کند: به این مسائل باید توجه زیادی کرد، چرا که چاقی زمینه ساز بیماری‌های دیگری است.

کاهش کیفیت آموزش با آموزش‌های مجازی

پدر علم ژنتیک ایران به اهمیت آموزش اشاره و اظهار می‌دارد: آموزش و پرورش فراتر از آموزش مجازی است. در کلاس درس رفتار معلم بسیار مؤثر و متفاوت از زمانی است که دانش آموز یک مسئله علمی را به صورت فیلم نگاه کند یا از روی کتاب بخواند.

وی با بیان اینکه با آموزش مجازی سطح کیفیت آموزش و پرورش و حتی آموزش عالی به شدت افت می‌کند، تصریح می‌کند: برخی دروس مانند ادبیات، به شکل مجازی نیز قابل فهم هستند؛ اما دروس پزشکی باید بر بالین بیمار کار شود.

این متخصص ژنتیک با تأکید بر اینکه دانشجو باید رفتار بیمار و پزشک را ببیند، بیاموزد و بداند برای بیمار مهم است که وقتی پزشک با آن‌ها صحبت می‌کند به چشمانش نگاه کرده و به بیمار تسلی دهد، می‌گوید: تمام این‌ها مواردی است که دانشجو باید از استادش یاد بگیرد که متأسفانه این موارد از طریق آموزش مجازی آموخته نمی‌شود.

وی سایر تبعات کرونا را آسیب به بخش‌های مختلف اقتصادی، صنایع، شرکت‌ها، گردشگری و… عنوان کرده و می‌افزاید: همه چیز دچار اختلال می‌شود و برای کم کردن این آسیب‌ها باید راهکاری یافت.

عضو اخلاق پزشکی ایران با اشاره به مشکلات مالی مردم و تعطیلی واحدهای کسب و کار و از دست دادن شغل برای برخی از مردم در دوران بحران کرونا تاکید می‌کند: در این زمان خشونت و دزدی خواه ناخواه زیاد می‌شود و این برای کشور ما که مسلمان هستیم و منادی همدلی و مهربانی هستیم؛ اصلا شایسته نیست. اگرچه در همین دوران، نرخ خشونت‌های فردی، خانوادگی، اجتماعی، فساد، زورگیری و حتی فشارهای دولت‌هایی مانند آمریکا که خود را پدرخواندة بشریت می‌داند، بسیار زیاد شده است.

تأثیر کرونا بر رفتارهای انسانی و اخلاقی

وی با اشاره به تبعات بحران کرونا و تأثیرات آن بر رفتارهای انسانی و اخلاقی، خاطرنشان می‌کند: سیاست‌گذاران باید برای این مسائل برنامه ریزی کنند، همچنین صاحب نظران در حوزه‌های جامعه ?شناسی، رفتارشناسی، مردم شناسی، متخصصین اخلاق، اقتصاد دانان، جمعیت شناسان و… فارغ از هر نوع جهت فکری، با فکر باز و روشن باید برای کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت آینده نگری داشته باشند و اثرات کرونا در بیست سال آینده را پیش‌بینی کنند که چه اتفاقی خواهد افتاد.

پروفسور فرهود با بیان اینکه در تمام اتفاقات ناگوار مانند، جنگ، سیل، زلزله و بیماری‌ها مردم می‌توانند خودشان را بهتر از سابق بسازند می‌گوید: در حال حاضر زیان اقتصادی اکثر کشورها بابت کرونا تقریباً یکسان است، درحالی که اگر برنامه ریزی درستی انجام شود با همدلی می‌توان در پساکرونا شرایطی به مراتب بهتر از قبل ساخت.

وی با یادآوری وضعیت آلمان و ژاپن بعد از جنگ جهانی دوم که بیشترین آسیب را از آمریکا و متفقین دیدند، توضیح می‌دهد: همین دو کشور بعد از گذشت ۳۰ تا ۴۰ سال بزرگترین قدرت‌های قاره اروپا و آسیا، از نظر اقتصادی، صنعتی و فرهنگی شدند. هیچ کس دوست نداشت این اتفاق برای جهان بیفتد، اما حالا که این اتفاق افتاده می‌توان دست به کارهای بزرگی زد و اتفاقات مهمی رقم زد.

‏CDC‏ (مراکز مدیریت و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا) در مورد نحوه پیشگیری از کرونا ویروس توصیه می‌کند:

- دستان خود را به مدت حداقل ۲۰ ثانیه با آب و صابون بشویید. ضدعفونی کننده با درصد الکل ۶۰ درصد به بالا می‌تواند در صورت عدم وجود صابون و آب کمک کند.

- از دست زدن به چشم، بینی و دهان خود با دست‌های شسته نشده خودداری کنید.

- وقتی بیمار هستید در خانه بمانید و استراحت کنید.

- هنگام سرفه، دهان خود را بپوشانید، یا با دستمال عطسه کنید و بعد از عطسه کردن آن را در سطل زباله بیاندازید.

- اشیاء و سطوحی که اغلب لمس می‌شود مثل کانتر آشپزخانه، صفحه موبایل، رایانه، دستگیره درب را مرتباً تمیز و ضدعفونی کنید.

لازم به ذکر است که ضدعفونی‌ کننده‌های مبتنی بر الکل مفید هستند اما این اقدام پیشگیرانه برای جلوگیری از کرونا ویروس

کافی نیست.

منابع قابل اعتماد ‏CDC‏ می‌گویند: «ضدعفونی کننده‌های مبتنی بر الکل می‌توانند تعداد میکروب‌های دست را تا حد قابل قبولی به سرعت کاهش دهند اما همه انواع میکروب‌ها را از بین نمی‌برند.»‏

گروه گزارش

روزنامه اطلاعات



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید