تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،1-10-1399
تعداد بازدید :84

رویای نوعثمانی گری و ضرورت همبستگی و هوشیاری ایرانیان

خاورمیانه دربردارنده قومیت هایی است که اختلافات آنها از زمان جنگ جهانی نخست، زمینه ساز دگرگونی های بنیادین در ژئوپولیتیک این حوزه از جهان بوده است. یکی از مهم ترین پیامد این دگرگونی ها فروپاشی نظام سیاسی عثمانی بود. رجب طیب اردوغان، رییس جمهور ترکیه در دهه اخیر با اقدامات قومیت گرایانه خود سودای بازیابی عثمانی یا همان «نوعثمانی گری» با چاشنی «پان ترکیسم» را در سر می پروراند. پان ترکیسم، رویکردی است اگر چه در گذشته رویای اردوغان بود ولی امروزه به صورت آشکار از حالت رویا به شکل میدانی تغییر وجهه داده است و هیچ ابایی ندارد که با فرستادن نیروی نظامی در مداخلات منطقه ای از لیبی تا قره باغ نقش آفرینی نماید. بازی های سیاسی تاکتیکی وی با بلوک های شرق و غرب، بازی های دوگانه بین اعراب و اسراییل - که از یک سو خود را قهرمان جهان اسلام در برابر اسراییل جا می زند ولی از سوی دیگر رابطه تنگاتنگی با آن دولت دارد - نمویه هایی از رفتارهای چندگانه اردوغان در راستای جایگاه آفرینی جدیدی برای ترکیه در منطقه است.  در سالیان اخیر، فعالیت های قوم گرایانه در ترکیه به رهبری اردوغان گسترش یافته است و با به فراموشی سپردن ضرورت حسن همجواری و رعایت حق حاکمیتی کشورهای منطقه به ویژه ایران، تحرکات ناپسند و دور از عرف بین الملل را در منطقه آغاز کرده است. حضور آشکار در مناقشه قره باغ - که در سایه سکوت و بیطرفی به جای ایران پر رنگ شد - این توهم را برای مقامات ترکیه و شخص اردوغان پدید آورده است که دامنه ماجراجویی خود را گسترش دهند و حتی در یک مراسم در جمهوری آذربایجان شعر «ارس» را سر دهد. گو اینکه به روایت دکتر ظریف، وزیر محترم امور خارجه کشورمان، ایشان حتی معنا و فلسفه وجودی شعر را ندانسته است و با این بی خبری، شعری با فلسفه و معنای دیگری را برای آرزوهای «پان ترکیستی» خود خوانده است. اگر این اقدام رییس جمهور ترکیه را در کنار برخی شعارها و حرکات نامتعارف قومیتی سالیان گذشته توسط عده ای در داخل - که باعث خشنودی کشورهای هم قومیت شعاردهندگان شد - قرار دهیم می توان گفت مجموع این فعالیت ها برای تمامیت سرزمینی ما زیانبار است و باید با هوشیاری بیشتری به آنها نگریست و مراقب بود. 

برخلاف تصور برخی از افراد در کشور که این اقدام رییس جمهور ترکیه را تنها در حد «خواندن یک شعر» دیده اند، این اقدام معنادار بوده و نیازمند پیگیری سیاسی است. ایشان نه در جایگاه دانش آموزی بودند که در مدرسه شعری خوانده اند و نه در جایگاه شاعری که در انجمن ادبی شعری را تقدیم محفل ادبی کرده باشند؛ بلکه یک شخصیت سیاسی است که در صدر کشوری قرار دارد که در دوره صدارتش، رویای نوعثمانی گری شکل گرفته و اندیشه پان ترکیسم تقویت شده است و در یک مراسم سیاسی - نظامی با ماهیت سیاسی - قومیتی چنین شعری را خوانده است. بنابراین شعر خواندن وی باید در این معادله تحلیل شود. دولت ترکیه به جای پذیرش اشتباه در پاسخ به فراخواندن سفیر ترکیه به وزارت خارجه، با بی توجهی به آنچه رخ داده و با تبختر بی سابقه سفیر ایران را به خاطر نوع برداشت و واکنش به شعرخوانی اردوغان فراخوانده است. 

آقای اردوغان و تیم قوم پرست وی احتمالا به دلایلی زمینه را برای حرکت خزنده در این مسیر نامتعارف و مداخله جویانه مناسب دیده اند: 

۱- در پرتو مناقشه قره باغ که با دخالت مستقیم ترکیه انجام شد و آذربایجان به اهداف خود رسید، گویا ترکیه جاپای بیشتری برای حضور در منطقه قفقاز و توسعه قلمروی ترکستانی به دست آورده است. این وضعیت گونه ای از پندار و توهم را برای آنها و شخص اردوغان پدید آورده است که با این رویه به گسترش «ترکستان رویایی شان» بپردازند، در صورتی که رییس جمهور اسبق ترکیه - اوزال - در درگیری چند دهه پیش آذربایجان و ارمنستان، از کمک به آذربایجان آن هم به بهانه شیعه بودن شان خودداری کرده و گفته بود مردم آذربایجان شیعه هستند و ایران از آنها حمایت کند.

۲- اختلافات و درگیری های سیاسی ایران با غرب و برخی کشورهای منطقه از یک سو، و مشکلات اقتصادی ناشی از تحریم های بین المللی در ایران، از سوی دیگر احتمالا این محاسبه نادرست را برای مسوولان ترکیه پدید آورده است که فرصت مناسبی برای قلمروگشایی سرزمینی و سیاسی و ماجراجویی های منطقه ای در کرانه های ایران است. اختلافات روزافزون داخلی که متاسفانه بیشتر ناشی از برتری دادن منافع جناحی به منافع ملی است، منجر به تقویت این محاسبه نادرست از سوی مسوولان ترکیه ای شده است. لازم است مسوولان ترکیه تاریخ نه چندان دور ایران را بخوانند و بنگرند که در اوج مشکلات ایران با غرب در سال های پس از انقلاب و در حالی که نیروهای نظامی در آمادگی کامل هم نبودند، طرح اشغال ایران و جداسازی خوزستان از ایران توسط دولت عراق - که از حمایت کشورهای عربی و قدرت های جهانی برخوردار بود - ناکام ماند.

کشور ایران با وجود ترکیب قومیتی، از هویت وطنی و ملی منسجم کننده ای برخوردار است. با این وجود، در ادبیات آموزشی و رسانه ای رسمی به هویت ملی و اهمیت آن توجه چندانی نمی شود و نوعی عیب انگاری نسبت به مفاهیم و جهت گیری ملی گرایانه در کشور وجود دارد. چنین نگاهی فضا را به سمت گرویدن به جهت گیری های قومیتی یا دست کم بی تفاوتی نسبت به هویت و منافع ملی می کشاند.

با توجه به وضعیت پیچیده منطقه ضرورت دارد در مدیریت چالش های سیاسی، منطقه ای و جهانی خود به گونه ای عمل کنیم که هم فرصت نظارت و مدیریت تحرکات منطقه ای در کرانه های سرزمینی مان را از دست ندهیم و هم عرصه را برای زیاده خواهانی که درصدد تحقق رویاهای خام قومی شان هستند، تنگ و سخت کنیم. همانند دیگر کشورهای جهان ناچاریم منافع ملی مان را بر سایر منافع اولویت دهیم و برای چنین کاری نیاز به همبستگی ملی با وجود تنوع قومی داریم. با برخورد هوشیارانه در تحولات منطقه ای و بین المللی خواهیم توانست تمامیت ارضی و هویت ملی یکپارچه - با تنوع قومیتی کشور - را حفظ کنیم. منطقه خاورمیانه به ویژه در چند دهه گذشته دستخوش دگردیسی هایی شده است و دولتی چون ترکیه در پرتو این تحولات حرکات خزنده ای را برای پیشبرد منافع قومیتی در پیش گرفته است. واقع بینی، عملگرایی و هوشیاری ما در این کار  زار بیش از پیش ضرورت دارد.

دکتر اصغر میرفردی
روزنامه اعتماد


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید