تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :745

ریز گردها حقوق اساسی ما را لگدمال می‌کنند

آرمان - صبا حسینی: پدیده ریزگردها به افزایش ۷/۱ درصدی مرگ و میر می انجامد و روزانه بخش زیادی از هموطنان در اثر تنفس هوای ناسالم روانه بیمارستان ها می شوند. با وجود این، شاید کمتر شهروندی از شهروندان مناطق آلوده کشور اعم از پایتخت که بیشتر آلودگی ناشی از تردد خودروها را تجربه می کند تا نقاط جنوبی که تحت تاثیر ریزگردهای عربی هستند بداند حق داشتن هوای پاک جزو حقوق اساسی همه مردم تلقی می شود. یک حقوقدان و وکیل پایه یک دادگستری با استناد به اصل ۵۰ و ۲۲ قانون اساسی استدلال حق طبیعی و اساسی زیست محیطی ایرانیان را تصدیق می کند. حسین احمدی نیاز می گوید: «به دلیل تورم اداری در کشور حقوق زیست محیطی شهروندان پایمال می شود.»

آیا حق داشتن محیط‌زیست سالم و هوای پاک در قانون اساسی کشور وجود دارد؟

بر اساس اصل پنجاهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، هر شهروند از این حق برخوردار است که بر محیط‌زیست حق داشته باشد و رعایت این حق هم تکلیف همه است. آحاد دولتمردان و قوه قضائیه مکلف به حراست، حفاظت و پاکسازی محیط‌زیست هستند. در اصل ۵۰ مساله اساسی و موضوع اصلی مورد بحث، حفاظت، پاسداشت و نگه داری از محیط‌زیست از سویی و جاری شدن آن در قوانین و مصوبات جاری کشور از سوی دیگر است به نحوی که به هر دوی این جوانب در قانون توجه شده است. علاوه بر اصل ۵۰ قانون اساسی، از اصل ۲۲ نیز می توانیم این برداشت را داشته باشیم که این اصل جزو حقوق شهروندی افراد در باب مسائل زیست محیطی است. بر اساس اصل ۲۲ قانون اساسی، حيثيت، جان، مال، حقوق، مسكن و شغل اشخاص از تعرض مصون است مگر در مواردي كه قانون تجويز كند و بر این اساس حق داشتن هوای سالم و سایر مسائل محیط‌زیستی نیز جزو حقوق افراد تلقی می‌شود. ما در زمینه محیط‌زیست در کشورمان و بر اساس قوانین دو حق اصلی داریم. حق بر محیط‌زیست مثل حق داشتن هوای پاک و همچنین حق داشتن محیط‌زیست سالم. این حقوق در قوانین جمهوری اسلامی ایران از قانون اساسی تا قوانین عادی، جزو لاینفک حقوق شهروندی و بنیادین تک تک مردم ایران به رسمیت شناخته شده و همه از این حق برخوردار هستند. اصل پنجاهم قانون اساسی از یک سو حمایت و حفاظت از محیط‌زیست را یک تکلیف همگانی دانسته و همگان را ملزم به رعایت و حفاظت از آن دانسته است؛ از دیگر سو، کانون وکلای دادگستری به‌عنوان بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین نهاد مدنی کشور نقش وافری در احقاق حق و دفاع از حقوق ملت و عامه داشته است. محیط‌زیست اگرچه در زمره نسل چهارم حقوق بشر قرار می‌گیرد در اعلامیه جهانی حقوق بشر و سایر مقررات جهانی حقوق بشر و شهروند قرار دارد. اساسا حق محیط‌زیست جزو بنیادهای اساسی حقوق هر شهروند است که ما به عنوان یک ایرانی از آن برخوردار هستیم. این حق که در قانون اساسی ما هم آمده از حقوق بنیادین و الهی بشر تلقی می‌شود که باید همه ایرانیان به طور کامل از این حق برخوردار باشند. در مساله ریزگردها هم ما شاهد این هستیم که در ریزگردها اصلی‌ترین حق افراد که حق نفس کشیدن و جزو بدیهی ترین حقوق افراد در محیط‌زیست است نقض می شود. حقوق اساسی ایرانیان توسط ریز گرد های عربی نه تنها طرد شده بلکه لگد مال می شود. این ریزگردها طبیعی ترین حق افراد یعنی حق بر محیط‌زیست را نقض می کنند، بنابراین حق بر محیط‌زیست جزو حقوق بدیهی و لاینفک ایرانیان تلقی می شود.

بحران‌های بین‌المللی و منطقه‌ای مانند بحران ریزگردها در جنوب شرقی کشور که کشورهای عربی در آن دخیل‌اند، چگونه از طریق بین‌المللی قابل پیگیری است؟

باید این حق جزو حقوق داخلی و جاری کشور شود و برای مثال آئین نامه ای در مورد برخورد با ریزگردها در مجلس و دولت تصویب شده که وزارتخانه های مختلفی عضو آن هستند. با این وجود، این آیین‌نامه است و قانون نیست. در عرصه بین المللی ما با چارچوبی کلی تحت عنوان حقوق بین الملل محیط‌زیست رو به رو هستیم. حقوق بین الملل محیط‌زیست که آخرین آن سند پاریس است -و قبل از آن سند ریو امضا شده بود- از جمله این اسناد بین المللی است که همه کشورها آن را امضا کرده اند و جزو اسناد سازمان ملل متحد محسوب می‌شود. بر این اساس همه نهادهای بین المللی و دولت ها ملزم به رعایت این قوانین هستند. در اینجا هم این تکلیف برای دولت ها در نظر گرفته شده و بر اساس قوانین بین الملل و سازمان ملل آلودگی هوا و رفع آن جزو وظایف دولت هاست و تکلیف آنها تلقی می شود. برای مثال بر اساس همین قوانین بین المللی دولت عراق و سایر دولت های عربی که در بحث ریزگردهای ایران نقش دارند باید در این مورد پاسخگو بوده و اقدام کنند. در دهه ۷۰ و دهه ۶۰ مقوله ریزگردها در کشور وجود نداشت و این مقوله جدیدی است که در سال‌های اخیر ایجاد شده است. بنابراین تخطی این دولت ها از قوانین بین المللی بشر و عدم توجه به حقوق محیط‌زیست ایران منجر به این مشکلات شد. متاسفانه در کشور شاهد دیپلماسی تاخیری در مواجهه با این معضل هستیم و دولت رفع این مساله را منوط به رفتن داعش و رفع مشکلات منطقه ای برای بهبود وضعیت رابطه با کشورهای عربی می داند، در حالی که این مساله نباید تحت تاثیر مسائل داخلی و سیاست داخلی کشورها قرار بگیرد. از سوی دیگر، اگر منشا این ریزگردها در خاک ایران است دولت ایران باید هر کار دیگری که در دست دارد زمین بگذارد و اولویت خود را از بین بردن منشا ایرانی این ریزگردها قرار دهد. این ریزگردها تک تک ایرانیان را از بین می برند و منتج به آثار خطرناک و زیانباری برای ایرانیان می شوند که چندین برابر آن چیزی که در حال حاضر برای آن هزینه می شود باری را بر دوش دولت و کل کشور وارد می کند.

اصل ۵۰ قانون اساسی به عنوان یکی از اصول اصلی محیط‌زیستی کشور از سال ها قبل در دست اجرا بوده است. با وجود این، به نظر شما دستگاه‌ها و نهادهای مختلف کشور چقدر به این اصل پایبندند؟

ما در حال حاضر با بوروکراسی و تورم اداری در کشور مواجه هستیم و این موضوع به معضلی بزرگ برای ما بدل شده است. ما باید همچنان که مقام معظم رهبری فرمودند: اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل را محقق کنیم. یعنی نباید فقط مباحث در حد حرف و شعار مطرح شده و به آن عمل نشود. باید عمل و اقدام وجود داشته باشد و در مورد ریزگردها هم باید اقدام و عملی صورت گیرد و نباید منتظر دستور و جلسه بمانند. این ریزگردها آثار اجتماعی، فرهنگی و سیاسی دارد به نحوی که موجب موج بزرگی از مهاجرت شده است. این ریزگردها کشاورزی، صنعت و بافت کشاورزی را نابود می کند و ناهنجاری ها را شکل می دهد. این ریزگردها موجب ناامیدی و افسردگی در اجتماع می شود و تبعات آن محدود به مسائل زیست محیطی نیست. بنابراین دولت نباید مماشات و ایستایی و مقاومت در حل معضل ریزگردها داشته باشد و نباید دست روی دست بگذارد. این همه روزهای مختلف که هوای نقاط مختلف کشور درگیر ریزگردها بود، کدام نهاد و دستگاه کشور جلسه فوق العاده برگزار کردند و کدام نهاد روش معینی در مواجه با ریزگردها اتخاذ کرد؟  در جراید حقوقی کشور مهم‌ترین انتقاد به سازمان محیط‌زیست، ضعف حقوقی و مقررات قانونی آن و فاصله زیاد بین وکلای دادگستری و این سازمان دانسته شده است. واقعیت امر این است که در حال حاضر تضییع محیط‌زیست کشور و تخریب تنوع زیستی و تجاوز به حریم آن نیز روزافزون شده است، اما متاسفانه نحوه دفاع و حمایت سازمان محیط‌زیست ضعیف بوده و معلوم نیست محیط‌زیست چقدر راسخ بر عملیاتی شدن آن است.  

موضوعات مرتبط : آلودگی هوا    


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید