تاریخ آخرین ویرایش : شنبه،5-11-1398
تعداد بازدید :112

عواقب خطرناک گرمایش جهانی

اصطلاح «تغییر اقلیم» اغلب فقط به تغییرات جاری در اقلیم جدید اشاره می کند، از جمله بالا رفتن میزان متوسط دمای سطح زمین که به عنوان گرم شدن زمین شناخته می‌ شود. در برخی موارد این عبارت با فرض رابطه علت و معلولی بشری نیز به کار می‌ رود. اصطلاح «نوسان پذیری اقلیمی» را برای تغییراتی به کار می‌ برند که منشاء غیر انسانی داشته باشند. منظور از «گرم شدن زمین» نیز افزایش میانگین دمای زمین است و «تغییر اقلیم» در اثر این افزایش دما به وجود می ‌آید. گرم شدن زمین موجب تغییر الگوی بارش باران و برف، افزایش سطح آب دریاهای آزاد و کاهش سطح آب دریاچه‌ ها و تأثیرات وسیع بر گیاهان و حیات وحش و انسان ‌ها می ‌شود.
یکی از مواردی که تا قبل از افزایش فعالیت ‌های بشر به عنوان نوعی ابزار ایمن ‌سازی برای زمین به شمار می ‌آمد گازهای گلخانه ‌ای بودند؛ یعنی مجموعه ‌ای از گازها که مقداری از انرژی خورشید را در اتمسفر زمین نگه می‌ دارند و باعث گرم شدن زمین می ‌شوند‍‍ که شامل بخار آب (H2O)، دی اکسید نیتروژن (NO2)، دی اکسیدکربن (CO2) و متان (CH4) است. اگر این گازها در اتمسفر نبودند، انرژی گرمایی خورشید دوباره به فضا بر می گشت و به این ترتیب هوای زمین ۳۳ درجه سانتی گراد سردتر از زمان فعلی می‌ شد.
باید اشاره کرد که اثر گلخانه‌ ای، کره زمین را به اندازه ‌ای گرم نگه می دارد که ما انسان ‌ها بتوانیم روی آن زندگی کنیم اما اگر اثر گلخانه ای شدت یابد ممکن است دمای زمین به قدری زیاد شود که ما و بقیه گیاهان و جانوران نتوانیم گرمای آن را تحمل کنیم. اما این خود انسان ها هستند که باعث گرم شدن زمین می شوند و در نتیجه می ‌توانند آب و هوای زمین را به ضرر خود و سایر موجودات زنده تغییر دهند. بیشتر فعالیت ‌های انسانی گاز گلخانه ‌ای تولید می‌ کند و به همین دلیل است که پس از انقلاب صنعتی و اختراع انواع ماشین ‌آلات صنعتی، انسان ها با فعالیت های کشاورزی و صنعتی توانسته اند چهره زمین و آب و هوای آن را دگرگون سازند. قبل از انقلاب صنعتی مقدار گازهای گلخانه ای در اتمسفر کم بود اما با رشد جمعیت و افزایش استفاده از نفت و زغال سنگ، ترکیب گازهای اتمسفر نیز تغییر کرد.
بشر پس از عصر صنعتی‌ سازی با تولید مقادیر بیشتر گازهای گلخانه ‌ای به‌ ویژه دی‌اکسید کربن ناشی از فعالیت کارخانه‌ها و خودروها باعث به دام افتادن مقدار بیشتری از گرما در اتمسفر زمین شده است که خود را به شکل گرمایش فراگیر نشان می‌دهد.
بشر برای انجام کارهای خود به انرژی نیاز دارد و این انرژی را از غذا فراهم ‌می‌ کند. همچنین برای روشنایی و گرم کردن خانه‌ نیازمند انرژی است. اتومبیل ‌ها برای حرکت به سوخت نیاز دارد، ماشین ‌های صنعتی نیز به انرژی نیاز دارند و اکثر انرژی‌ های لازم برای موارد فوق به طور مستقیم یا غیر مستقیم از سوخت ‌های فسیلی مثل نفت و گاز و زغال‌ سنگ به دست می ‌آیند. این ها سوخت ‌هایی هستند که گاز گلخانه ‌ای آزاد می‌ کنند.
هر بار که تلویزیون تماشا می کنیم، با کامپیوتر بازی می کنیم، از کولر یا فن کوئل استفاده‌ می‌ کنیم، از استریو ضبط استفاده می ‌کنیم، چراغ را روشن می کنیم، لباس‌ های خود را می شوییم یا اطو می‌ کنیم، سوار اتومبیل می شویم، غذا در مایکروویو گرم می شود و از بخاری گازی یا نفتی استفاده می ‌کنیم در تولید گازهای گلخانه ‌ای سهیم هستیم. دلیل ‌آن هم کاملاً مشخص است چون ما برای انجام این کارها به برق و سوخت نیاز داریم که با فعالیت نیروگاه ‌های زغال ‌سنگ و نفت این نیاز را برطرف می‌ کنیم. علاوه بر این، پالایشگاه ‌ها نیز برای تصفیه نفت خام و تولید نفت و بنزین، سوخت مصرف می ‌کنند. سوزاندن نفت و زغال ‌سنگ هم گاز گلخانه ‌ای تولید می‌ کند پس هر چه ما بیشتر برق مصرف کنیم، نیروگاه‌ ها از سوخت بیشتری استفاده می کنند و در نتیجه گاز گلخانه ‌ای زیادتری تولید می ‌شود.به دلیل رشد جمعیت، توسعه اقتصادی و مصرف مواد غذایی، تولید زباله همچنان رشد می ‌کند.
ما باید بیش از یک میلیارد هکتار از جنگل‌ ها و علفزارها را به زمین‌ های کشاورزی تبدیل کنیم که این امر منجر به انتشار ۸۴ میلیارد تن دی‌اکسیدکربن در جو می‌ شود. ۳۰ درصد از مواد غذایی در سطح جهانی به هدر می ‌رود که عامل انتشار هشت درصد از گازهای گلخانه ‌ای هستند. اگر زباله ‌های مواد غذایی به عنوان یک کشور بود، پس از ایالات متحده و چین از نظر اثر گذاشتن بر گرم شدن کره زمین، سومین کشور بود.کاهش زباله‌ های مواد غذایی یکی از بزرگ ترین فرصت ‌ها برای افراد، شرکت ‌ها و جوامع است که به تغییر معکوس گرم شدن کره زمین کمک می‌ کند و در عین حال افراد بیشتری تغذیه می‌ شوند، مزایای اقتصادی را افزایش می دهد و اکوسیستم‌ های تهدید شده را حفظ می‌ کند.تصمیماتی که یک فرد برای مواد غذایی از خرید تا مصرف می ‌گیرد، مهم ترین سهم وی در کاهش روند گرمایش زمین است.
اگر دمای هوا فقط چند روز بالاتر از حد طبیعی باشد، چندان مهم نیست چون دمای زمین تقریباً ثابت می ‌ماند اما اگر دمای هوا مدت زیادی به طور مداوم بالا برود، کره زمین با مشکلات اساسی مواجه خواهد شد. دمای میانگین زمین در طول قرن گذشته تقریباً ۵ر۰ درجه سانتی گراد افزایش یافته ‌است. دانشمندان انتظار دارند که در طول ۱۰۰ سال آینده میانگین دمای زمین ۱ تا ۵ر۳ درجه سانتی گراد افزایش یابد. همین مقدار می‌ تواند آب و هوای زمین را به طور بی سابقه ‌ای تغییر دهد. زمانی‌ که این پدیده رخ دهد ممکن است تغییرات بزرگی در سطح آب اقیانوس‌ ها، مزارع کشاورزی و هوایی که تنفس می ‌کنیم یا آبی که می ‌نوشیم، رخ دهد. با گرم شدن آب و هوا و تأثیر آن بر مزارع کشاورزی، منابع غذایی انسان ‌ها کاهش می ‌یابد، آب بیشتری بخار می ‌شود و در نتیجه انسان ها با کمبود آب شیرین مواجه خواهند شد. این تغییرات روی حیوانات و گیاهان هم تأثیر منفی می‌ گذارد.
اگر این تغییرات به آرامی اتفاق بیافتند، جانوران و گیاهان خود را با آن وفق می ‌دهند اما اگر این تغییرات خیلی سریع اتفاق بیافتد، حیات وحش با خطرات جدی روبرو می ‌شود. مثلاً پرندگان و جانورانی که در فصول مختلف سال به جاهای دیگر مهاجرت می ‌کنند ممکن است مکان مناسبی را برای مهاجرت پیدا نکنند یا غذایی برای خوردن نداشته ‌باشند. مقدار آب دریاها در اثر ذوب شدن یخ ‌های قطبی افزایش می ‌یابد و از سوی دیگر بر اثر افزایش دما، آب دریاها و اقیانوس ها منبسط می ‌شود. اگر آب اقیانوس منبسط شود، فضای بیشتری را اشغال می‌ کند و در نتیجه سطح آب دریاها بالا می ‌آید. سطح آب دریا ممکن است چند سانتی متر یا حداکثر یک متر بالا بیاید. در این صورت مردمی که خانه ‌هایشان در کنار ساحل دریا قرار دارد و جزیره ‌نشینان، خانه های خود را از دست می ‌دهند و مزارع ساحلی هم به زیر آب می ‌روند. در اثر بالا آمدن آب دریا منابع آب شیرین نیز غیر قابل استفاده می ‌شوند. مدل‌ هاى جوی، پیش ‌بینى می کنند تا سال ۲۱۰۰، دماى کره زمین از ۱ تا ۵ر۳ درجه سانتی‌گراد افزایش یابد و این مقدار بیش از تغییرات دمایى در ۱۰ هزار سال گذشته خواهد بود. بنابراین اتحاد کشورها به منظور کنترل و تثبیت گازهاى گلخانه‌ اى منتشره یک ضرورت است.
گرم شدن روزافزون کره زمین مشکلی است که این روزها توجه مجامع بین ‌المللی را به خود جلب کرده است. کارشناسان بر این باور هستند که این مسأله علاوه بر تمامی مشکلاتی که برای ساکنان زمین ایجاد می ‌کند، در دهه ‌های بعد خسارات جبران نا‌پذیری بر حیات وحش وارد کند. بر اساس گزارش اخیر سازمان ملل متحد در حال حاضر انتشار گازهای گلخانه‌ ای به بالاترین حد خود رسیده و مصداق آن افزایش بلایای طبیعی است. پیش از این دانشمندان پیش‌ بینی کرده بودند که افزایش دو درجه سانتی گرادی دمای زمین می تواند پیامدهای خطرناکی داشته باشد اما نگفته بودند که افزایش یک و نیم درجه نیز برای تغییر تعادل زمین کافی است.
اگر چه بشر به طور مستقیم قدرت مقابله با نیروهای طبیعی چون انرژی خورشیدی را که علت اصلی تغییرات آب و هوایی است ندارد، با این حال به طور غیرمستقیم و با فعالیت‌ های خود باعث تغییرات کلی آب و هوای کره زمین شده است و در نتیجه در روند طبیعی تکامل، اختلالاتی صورت می‌ گیرد. یکی از اثرگذارترین این تغییرات آب و هوایی در حوزه علوم زیستی است که منجر به اختلال در زادآوری جانوران و مهاجرت آن ها می ‌شود و انتقال بیماری ‌ها را در جانوران افزایش می ‌دهد.
گرم شدن کره زمین گاه باعث تغییرات غریبی می‌ شود که در انتها منجر به انقراض موجودات خواهد شد؛ مثلاً با گرم شدن هوا، جمعیت لاک‌ پشت ‌ها ممکن است به صورت تماماً ماده ظاهر شوند، چون جنسیت در تخم لاک‌ پشت‌ ها با دمای محیط تعیین می‌ شود. از سوی دیگر بالا آمدن آب دریاها در نتیجه ذوب یخ های قطبی و از بین رفتن تخم و لانه لاک‌ پشت ‌ها در سواحل دریاها موجب انقراض آن ها خواهد شد.
افزایش دمای آب روی جمعیت حیواناتی مانند وال ‌ها، پنگوئن ‌ها و کاکایی ‌ها نیز تأثیرگذار خواهد بود چرا که تعداد موجوداتی مانند «کریل‌ ها» (krill) که غذای اصلی این جانوران هستند با افزایش دمای آب‌ ها کاهش می یابد.
علاوه بر این موارد، گرمایش جهانی مشکلات عمده‌ ای در زندگی انسان ها ایجاد و در واقع به خانه افراد نیز نفوذ خواهد کرد و می ‌تواند عواقب جدی برای سلامت روان انسان‌ ها داشته باشد.«نیک وبرادویچ» پژوهشگر آزمایشگاه MIT ، توضیح می دهد که تغییرات آب و هوایی بر نرخ خودکشی همچنین بر محاسبات انسان تأثیر می ‌گذارد.از جمله اثرات ناشی از گرمایش فراگیر، تأثیر بر بخش کشاورزی و باغبانی است.شاید کشاورزان و باغداران بیش از هر قشر دیگری از ناحیه تغییرات اقلیمی و افزایش گرمای زمین و تغییرات آب ‌و هوایی متضرر شده ‌اند. متأسفانه چند سالی است که کشاورزان هم از سرمازدگی‌ های بدموقع و دیرهنگام که گاه خود را به فصل گل دهی باغ ‌ها می ‌رساند، ضرر می ‌بیینند و هم از بارش ‌های سیل‌ آسای گاه به گاه که سرمایه آن ها را با خود می‌ برد.درختان نواحی معتدل مانند گردو برای خروج از نهفتگی زمستانی نیاز به تحمل مقادیری سرما دارند اما گرمایش فراگیر که با بالا رفتن میانگین دمای جهانی و کاسته شدن از سرمای زمستانی همراه است، ممکن است این ساز و کار تکاملی را متأثر سازد.فراهم نشدن سرمای مورد نیاز در زمستان برای درخت گردو موجب تأخیر در گل دهی و کاهش محصول می‌ شود.
*مهرنوش بوستانی

برگرفته از روزنامه اطلاعات 



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید