تاریخ آخرین ویرایش : چهار شنبه،22-1-1397
تعداد بازدید :84

لوور در تهران

روبه‌روی تابلوی نقاشی کوچکی که رامبراند بزرگ با مدادرنگی کشیده است می‌ایستم. نقاش مشهور هلندی در این اثر، همسرش را تصویر کرده و تابلو مرا می‌بَرَد به لحظه‌ای که زن چاق آسوده روی صندلی نشسته است و شوهر، خطوط چهره‌اش را به رنگ قرمز روی کاغذ ثبت می‌کند.
حتی اگر به پاریس سفر کرده و به موزه لوور رفته بودم، هرگز نمی‌توانستم این خطوط ساده و شگفت‌انگیز را ببینم و آن لحظه را تصور کنم، چرا که این نقاشی متعلق به مخزن موزه لوور است و فرانسوی‌ها آن ‌را صرفا برای نمایش در نمایشگاه «لوور در تهران» به موزه ملی ایران امانت داده‌اند.
داستان یک نمایشگاه
۵۶ اثر در نمایشگاه «لوور در تهران» به نمایش درآمده‌اند که متعلق به فرهنگ های مصر، بین النهرین، یونان، رم، فرانسه، ایتالیا، هلند و ایران هستند؛ آثاری از غرب آسیا، اروپا و شمال آفریقا که تاریخ تشکیل مجموعه‌های موزه لوور را از زمان تأسیس آن در سال ۱۷۹۳ میلادی تا دوران معاصر روایت می‌کنند.
ایده برگزاری چنین نمایشگاهی به سال ۱۳۹۴ برمی‌گردد؛ یعنی زمانی که در پی سفر ژاک لوک مارتینز، مدیر موزه لوور به تهران، توافقات اولیه برای نمایش مجموعه آثاری از آن موزه در ایران انجام شد.در پی آن توافق و مذاکرات بعدی، شامگاه یکشنبه ۲۹ بهمن ماه مجموعه آثار نمایشگاه «موزه لوور در تهران» به همراه کارشناسان فرانسوی به ایران فرستاده و در امنیت کامل به موزه ملی منتقل شدند.
این نمایشگاه سرانجام روز دوشنبه ۱۴ اسفند ۱۳۹۶ با حضور ژان ایو لودریان، وزیر امورخارجه فرانسه و شماری از سفرا و نمایندگان کشورهای مختلف رسما افتتاح و درهای آن به روی علاقه‌مندان به تمدن ایران و جهان گشوده شد.
به گفتۀ جبرئیل نوکنده، مدیر موزه ملی ایران، این مجموعه در چهار بخش اصلی با عناوین تولد یک مجموعه، تولد یک موزه، رویای جهانی شدن و یک موزه زنده، در موزه ملی ایران به نمایش در آمده است.
او می‌گوید: بسیاری از این آثار از سالن‌های اصلی موزه لوور انتخاب شده‌اند و از شاخص‌ترین آنها می‌توان به پیکره «ابوالهول» از سنگ بازالت مربوط به دورۀ «فرعون هاکور» اشاره کرد که از بخش عتیقات مصر باستان در موزه لوور انتخاب شده است.
تعامل با موزه‌های دنیا
نینا رضایی، رییس امور نمایشگاه‌های موزه‌‌ملی ایران، با اشاره به این که نمایشگاه‌های موزه در سه‌ سطح برگزار می‌شود، می‌گوید: این سه سطح شامل نمایشگاه‌های داخلی در دو رده استانی و تهران و نمایشگاه‌های خارجی است. نمایشگاه‌های داخلی که در تهران برگزار می‌شوند، یا در خود موزه ملی هستند یا درپی تعامل با سایر موزه‌ها اتفاق می‌افتند. از آنجا که موزه ملی در ایران، موزه مادر به شمار می‌رود اشیای آن می‌تواند به برگزاری هرچه بهتر نمایشگاه‌‌هایی در زمینه‌های مختلف کمک کند.
گاهی یک نمایشگاه باید مجموعه کاملی باشد و برای برگزاری آن بهتر است اشیای مختلف از موزه‌های مختلف گردآوری شود. موزه ملی سعی می‌کند در این گونه موارد برای معرفی بهتر فرهنگ، هنر و تمدن ایران، این فرصت را در اختیار دیگران قرار بدهد.
وی می‌افزاید: برگزاری نمایشگاه‌های خارجی یکی از رویدادهای خوبی است که در حوزه تعاملات میان موزه‌های دنیا اتفاق می‌افتد. موزه ملی به‌خاطر غنای آثارش یک موزه‌ شاخص در دنیا به‌شمار می‌رود و می‌تواند در نمایشگاه‌های بزرگ بین‌المللی شرکت کند. حضور پررنگ در عرصه بین‌المللی به پویا بودن موزه کمک می‌کند، زیرا اشیای موزه فرصت معرفی‌شدن در فضاهای مختلف را پیدا می‌کنند.
هر شیء بعد از معرفی و نمایش داده‌شدن، اعتبار بیشتری پیدا می‌کند، زیرا در عین‌حال که هویت اصلی آن به قوت خود باقی است، ارزش بیشتری پیدا کرده و شانس بیشتری برای حفظ و نگهداری بهتر خواهد داشت. از آن برای استفاده در کاتالوگ‌های تخصصی عکسبرداری می‌شود و تاریخچه آن به زبان‌های مختلف در اختیار همه قرار خواهد گرفت؛ درحالی‌که انبارکردن آن اتفاقی ایجاد نمی‌کند.
به همین ترتیب، نمایش اشیای موزه‌ای در سطح بین‌المللی اتفاق به‌مراتب بهتری است.
خانم رضایی در بیان خاطره‌ای از یک نمایشگاه در آلمان می‌گوید: با توجه به تبلیغات بدی که علیه ایران در جریان است، در آنجا عده‌ای می‌پرسیدند مگر ایران هم چنین آثاری دارد؟ بسیاری از افراد با دیدن آن نمایشگاه تصمیم گرفتند به ایران سفر کنند. بنابراین برگزاری چنین نمایشگاه‌هایی می‌تواند یک گام خوب برای رونق گردشگری نیز به شمار بیاید و جایگاه ایران را در جهان ارتقا دهد.
امپراتوری گل‌های سرخ
رییس امور نمایشگاه‌های موزه‌‌ملی ایران با بیان این که برای برگزاری نمایشگاه در اقصی‌نقاط دنیا درخواست‌های زیادی از ایران می‌شود، می‌گوید: گاهی این درخواست منحصر به ایران است، مثلا در حوزه فرش. در این صورت درخواست بررسی می‌شود تا ببینیم مجموعه موردنظر را از کدام موزه‌ها در ایران می‌توان جمع‌آوری کرد. گاهی اوقات هم ایران به‌عنوان بخشی از یک نمایشگاه در آن شرکت می‌کند؛ مانند نمایشگاهی که با عنوان به نام «امپراتوری گل‌های سرخ، شاهکارهایی از هنر ایرانی قرن نوزدهم» در موزه «لوور لانس» برگزار شده است و به ارائه آثاری از فرهنگ و هنر قاجار اختصاص دارد. به دلیل ماهیت این نمایشگاه، ایران مالک معنوی آن به‌شمار می‌رود.
نینا رضایی در توضیح این موضوع می‌افزاید: تا پیش از این، چنین اتفاقی فقط به‌صورت برعکس می‌افتاد، یعنی ایران چندبار برای برگزاری نمایشگاه‌های موزه لوور همکاری کرده بود اما این‌بار توانستیم اتفاقی همزمان ایجاد کنیم، زیرا نمایشگاه لوور لانس در روز هفتم فروردین امسال افتتاح شد و نمایشگاه لوور در تهران، اسفندماه سال گذشته.
وی تأکید می‌کند: تقاضاهای بسیاری از سوی مردم برای برگزاری نمایشگاهی از آثار موزه لوور وجود داشت و در نمایشگاه کره، مخاطبان بسیاری از ما ‌پرسیدند چه موقع نمایشگاهی از آثار لوور خواهید داشت؟
خوشبختانه موزه‌ ملی ایران توانایی برگزاری چنین نمایشگاه‌هایی را دارد و در سال ۱۳۹۶ سه نمایشگاه از ارمنستان، کره جنوبی و لوور فرانسه برگزار کرده است. «لوور در تهران» که یک همکاری مثال‌زدنی بین موزه لوور و موزه ملی ایران به‌شمار می‌رود، گامی دیگر در چارچوب قراردادی است که بین موزه لوور و سازمان میراث فرهنگی ایران در سفر ژانویه ۲۰۱۶ آقای روحانی به پاریس به امضا رسید.
برگزاری نمایشگاه‌های خارجی
رییس امور نمایشگاه‌های موزه‌‌ملی ایران درباره روند برگزاری نمایشگاه‌های خارجی می‌گوید: کشور میزبان، نوع نمایشگاه موردنظر و پیشنهاد خود را اعلام می‌کند و موزه مورد تقاضا، براساس موضوع یا به‌صورت کلی آثاری را طبقه‌بندی کرده و ارائه می‌دهد.
همان‌طور که ما حساسیت‌های خاص خودمان را درباره اشیای موزه ملی داریم، مسئولان موزه لوور نیز درخواست‌هایی داشتند. نحوه کلی کار به این شکل است که نماینده کشور موردنظر از زمان پلمب اشیا حضور دارد، سپس به همراه اشیا به کشوری که قرار است نمایشگاه در آن برگزار شود می‌رود و در آنجا مستقر می‌شود تا کار چیدمان ویترین‌ها و اشیا به اتمام برسد. این یک کار مشترک موزه‌ای است.
ممکن است کشور مقصد، خود حرف‌های زیادی در زمینه طراحی محیطی داشته باشد اما شرایط موردنظر موزه‌ها متفاوت است و «امین اموال»‌ها در رشته‌های مختلف همه شرایط را زیرنظر دارند. هر شیء که به کشور مقصد می‌رسد، باید با شرایط جغرافیایی محیط تازه تطبیق داده شود، سپس باز شده و وضعیت‌سنجی شود. هر موزه با فرم مخصوص خود اشیا را پایش می‌کند که چه مشخصاتی دارند. اشیا پس از تکمیل پرونده وارد ویترین شده و برای نمایش آماده می‌شوند.
نینا رضایی می‌افزاید: نمایشگاه فقط به‌معنای نمایش آثار نیست بلکه می‌تواند محلی برای نشست‌های علمی و انتقال اطلاعات باشد. همان‌طور که ما بروشور سه‌زبانه طراحی کرده‌ایم و قرار است راهنماهای هوشمند داشته باشیم. برگزاری چنین نمایشگاه‌هایی کار دشواری است و تعهد سنگینی به‌همراه دارد اما به دیدن لبخند رضایت و آشنایی بازدیدکنندگان با فرهنگ و هنر کشورهای دیگر می‌ارزد.
رعایت استانداردهای لوور
به گفته نینا رضایی، یکی از اتفاقات مهمی که هنگام برگزاری نمایشگاه لوور در تهران افتاد، انجام همه طراحی‌ها و موزه‌گرافی توسط مهندس آرش میلانی بود که طراحی را بر اساس اشیای موجود آغاز کرد و حتی برای آن‌که این کار را به بهترین نحو انجام دهد، به پاریس رفت. به‌عنوان مثال طراحی سالن اول که نماد طبقه اشرافی است به رنگ آبی انجام شده است. سوژه‌های نمایشگاه مختلف بودند، پس طراحی‌ها نیز با توجه به موضوع انجام گرفت.
چیدمان باید در وضعیت مناسب و پایدار باشد. روی برخی تابلوها نور کمتری وجود دارد زیرا واحد نوری هر شیء با توجه به میزان تحمل اشیا در برابر نور، مشخص و متفاوت است. همه مراحل کار از تهیه مواد تا شرایط محیطی مانند نور، دما و رنگ ویترین‌ها با دقت انجام شده و هیچ نقطه‌ای در نمایشگاه نیست که استانداردهای موردنظر لورر را نداشته باشد. حتی نوع رنگ به‌کار رفته و برند آن به دقت انتخاب شده و همه حساسیت‌های حفاظتی و مرمتی در نظر گرفته شده‌اند.
در نمایشگاه لوور در تهران، تالار اول به آثار دورانی اختصاص دارد که لوور، منطقه مرفه‌نشینی بیرون از پاریس به شمار می‌رفت. طبقه اشرافی فرانسه به‌مرور نقاشی‌ها و اشیای آنتیک ارزشمندی خریده و مجموعه‌ای در آن منطقه گردآورده بودند.
اندیشه استفاده از آن آثار در یک مجموعه مستقل به‌عنوان موزه، با وقوع انقلاب فرانسه به تأخیر افتاد. وقتی انقلابیون لوور را تسخیر کردند، تصمیم گرفتند این مجموعه را به نمایش بگذارند و به این ترتیب لوور به یک موزه جهانی تبدیل می‌شود و آثار تالار دوم مربوط به این دوره است. در تالار سوم به آثاری برمی‌خوریم که مربوط به جمع‌آوری آثار تمدن‌های مختلف دنیاست؛ یعنی زمانی که باستان‌شناسان فرانسوی در کشورهای دیگر فعالیت می‌کردند و نمونه‌هایی از آثار آن کشورها را با خود به فرانسه می‌بردند.
شعار موزه لوور این است که «لوور همچنان زنده است». این موزه دائما نمایشگاه‌های مختلف برگزار می‌کند، کارهای جدید هنرمندان را نمایش می‌دهد و بهترین‌های آنها را می‌خرد. تالار چهارم به تعدادی از این‌گونه آثار اختصاص دارد.
آثار ایرانی
در موزه لوور پاریس، آثار بسیاری از تمدن ایران وجود دارد. برخی از ایرانیان از این موضوع متأسفند و برخی دیگر معتقدند شرایط نگهداری از آثار تاریخی در یک موزه حرفه‌ای مانند لوور، مناسب‌تر است.
نینا رضایی درباره آثار ایرانی موجود در موزه لوور می‌گوید: در یک مجموعه جهانی مانند موزه لوور، بازدیدکننده فرصت مقایسه و دیدن آثار کشورهای مختلف در کنار یکدیگر را دارد. با توجه به میزان بازدیدکنندگان موزه لوور، افراد بیشتری فرصت آشنایی با تمدن‌های معرفی شده در آن را پیدا خواهند کرد، درعین‌ حال که افتخار صاحب هر تمدن سرجای خودش هست. من شخصا مرزی برای اشیا قائل نیستم و معتقدم هر میراث فرهنگی بخشی از هویت بشری و متعلق به تمامی دنیاست. پس هر انسانی موظف به حفظ و نگهداری از هر شیء تاریخی در هر نقطه از دنیاست.
از میان ۳۲۷ صندوق اشیای مختلفی که در گذشته از ایران به فرانسه رفته، دو اثر برای نمایشگاه لوور در تهران به ایران برگردانده شده است: تبر کتیبه‌دار، از کاوش‌های علمی باستان‌شناسی محوطۀ چغازنبیل و شیء برنزی از لرستان، باقی‌مانده از عصر آهن و با حدود سه‌هزار سال قدمت.
جبرئیل نوکنده، مدیر کل موزه ملی، در گفتگو با ایسنا درباره علت انتخاب این دو شیء گفته است: شیء برنزی را با توجه به سالگرد بورس تهران و این که لوگوی آن از بیرق لرستان الهام گرفته شده است، انتخاب کردیم. سپس تصمیم گرفتیم یک شیء نیز از دوره ایلام نمایش بدهیم. نمی‌دانم چرا عده‌ای می‌گویند فرانسوی‌ها این آثار را انتخاب کرده‌اند؛ درحالی‌که دوطرف برای این کار همفکری کردیم و این طور نیست که آن طرف شیء را به ما تحمیل کند.
لوور در لوور
اگر برای بازدید از این نمایشگاه به موزه ملی ایران رفتید، یادتان باشد که در سالن مجاور، رویداد هنری جالبی جریان دارد که با نمایشگاه لوور در تهران بی‌ارتباط نیست. داستان از این قرار است که عباس کیارستمی، کارگردان بنام ایرانی، در سال‌های ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۱ هربار که به موزه لوور می‌رفت، از بازدیدکنندگان عکس می‌گرفت و به‌عنوان کسی که جادوی تصویر را به‌خوبی می‌شناسد، مجموعه بی‌نظیری از آن عکس‌ها فراهم آورده بود. در این مجموعه تصاویری می‌بینید که در آنها تفکیک آثار موزه از بازدیدکنندگان دشوار است، یعنی دو فضای متفاوت را در یک قاب و به‌شکلی متحد مشاهده می‌کنید. اگرچه بازدیدکننده، سوژه اصلی اتفاقی است که در تصویر می‌افتد اما شما مرزی میان او با فضای اثری که در حال تماشای آن است احساس نمی‌کنید.این بی‌مرزی به بازدیدکنندگان نمایشگاه حس‌خاصی می‌دهد، آنها خیال می‌کنند خودشان هم بخشی از آمیختگی فضاها هستند و سهمی در ایجاد «لوور در لوور» دارند.
نینا رضایی درباره این مجموعه می‌گوید: مسئولان موزه لوور می‌دانستند که کیارستمی چنین عکس‌هایی تهیه کرده است و قصد داشتند چند قاب از آنها را به معرض نمایش بگذارند. وقتی ما با فرزندان آقای کیارستمی دراین‌باره گفتگو کردیم متوجه شدیم مجموعه موردنظر بسیار کامل‌تر از چیزی است که مسئولان لوور گمان می‌بردند. در نمایشگاه لوور در تهران ابتدا قرار بود در تالار انتهایی نمایشگاه، چند عکس از کیارستمی نمایش بدهیم اما وقتی متوجه شدیم چنین مجموعه‌ای وجود دارد تصمیم گرفتیم سالن مجزایی برای نمایش آنها در نظر بگیریم.
جالب اینجاست که تمامی امور مربوط به این قاب‌ها از رنگ‌بندی و ساخت تا چاپ عکس‌ها روی موم توسط خود آقای کیارستمی انجام شده و تابلوها کاملا آماده نمایش بودند. این بخش از نمایشگاه، نگاه یک هنرمند جهانی تصویرساز به موزه لوور است که تا پایان فروردین ماه ادامه دارد.
تاریخچه لوور
در موزه لوور بالغ بر ۳۸ هزار اثر هنری مربوط به پیش از تاریخ تا سده ۲۱ میلادی جمع‌آوری و به معرض نمایش گذاشته شده است. در سال ۲۰۱۷ میلادی، موزه لوور، با ۸ر۱ میلیون بازدید کننده، در فهرست پربازدیدترین موزه‌های جهان قرار گرفت.
موزه در حقیقت در کاخ لوور قرار دارد که در اواخر سده ۱۲ تا اوایل سده ۱۳ میلادی، ساخت استحکامات آن به فرمان فیلیپ دوم آغاز شد. امروزه نیز باقی‌مانده‌های آن استحکامات و قلعه در زیرزمین موزه قابل مشاهده است. با توجه به گسترش شهر و همجواری این مکان، به تدریج از اهمیت تدافعی قلعه لوور کاسته شد تا جایی که در سال ۱۵۴۶ به‌عنوان محل اقامت فرانسوای اول مورد استفاده قرارگرفت که سرآغاز تغییر کاربری آن و تبدیل شدن به محل اقامت اصلی پادشاهان فرانسه بود.
در سال ۱۶۸۲، لوئی چهاردهم، کاخ ورسای را مکان اصلی اقامت خود قرار داد و این مکان را به‌عنوان محلی برای نمایش شکوه و عظمت سلطنتی درنظر گرفت. از سال ۱۶۹۲، این ساختمان به تملک فرهنگستان کتیبه‌شناسی و زبان‌های باستانی فرانسه و فرهنگستان سلطنتی نقاشی و مجسمه درآمد که نخستین مجموعه‌دار این سالن‌ها به‌شمار می‌روند. فرهنگستان‌های موصوف بالغ بر ۱۰۰ سال است که هنوز در موزه باقی مانده‌اند. در طول دوران انقلاب فرانسه، مجلس مؤسسان تصمیم گرفت که لوور را به عنوان محلی برای نمایش شاهکارهای کشور مورد استفاده قرار دهد.
موزه لوور از سال ۱۷۹۳ میلادی تا امروز به عنوان موزه ملی فرانسه فعال بوده‌است. تمرکز موزه لوور روی هنر، تاریخ بشر و فرهنگ است و آثار بسیاری در این زمینه‌ها در این موزه جای گرفته‌اند که از آن جمله می‌توان به لوح حمورابی، سنگ‌نگاره کمان‌داران (تزئیناتی مجلل و معروف از بخش مسکونی کاخ آپادانا ساخته داریوش اول در شوش)، تابلوی بانوی صخره‌ها و تابلوی مونالیزا اثر لئوناردو داوینچی اشاره کرد.
در پشت این کاخ باغ زیبایی به نام باغ تویلری وجود دارد و روبه‌روی باغ نیز میدان کنکورد قرار گرفته‌است. این مکان نزدیک خیابان معروف شانزالیزه است.
چند نکته حاشیه‌ای
محمود صادقی، نماینده مجلس، در یکی از شبکه‌های اجتماعی نوشته است: «راهنمای حرفه‌ای موزه می‌گوید خیلی از بازدیدکنندگان می‌پرسند این آثار اصلی‌اند یا بدلی؟ این نشانی است از احساس بی‌اعتمادی فزاینده در جامعه ما»!
اما یکی دیگر از نمایندگان مجلس حتی
نمی تواند نام موزه را به‌درستی بیان کند و فیلم تلفظ اشتباه واژه «لوور» دست‌به‌دست می‌چرخد.
در این وانفسا خوب است دست خانواده یا دوستانتان را بگیرید و تا فرصت باقی است، از نمایشگاه لوور در تهران بازدید کنید. شاید فرزندتان روزی نماینده مجلس شد یا لازم دانست چیزی در این مورد در صفحه اجتماعی‌اش بنویسد!
تا هجدهم خرداد ماه فرصت دارید با خرید یک بلیت پنج هزار تومانی از این نمایشگاه فوق‌العاده دیدن کنید.
ارمغان زمان‌فشمی

 

 



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید