تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1522

مترو تحولی در ساختار شهر تهران

باز هم صحبت از تحول است ان هم تحولی از نوع ساختاری تحولی در ساختار شهری تهران که به عنان پایتخت کش.ری پهناور در ار معضلات بی شماری مانند: ترافیک؛ بافتهای فرسوده، بی نظمی در ساخت و ساز، زشد بی رویه جمعیت، آلودگی هوا و ... همانند موجودی بی رمق به حیات خود ادامه می دهد.

 

نمی توان هیچ یک از عوامل فوق را   از یکدیگر جدا نمود یا ان که همه ان ها را به طور صد در صد و قطعی در ارتباط با هم دانست. اما برخی از آن ها را به شکلی منطقی می توان بازتاب برخی دیگر محسوب نمود. به عنوان نمونه آلودگی هوا یکی از پیامدهای نابسامانی سیستم ترافیکی در شهر تهران است و در نتیجه می توان با حل یک مشکل بزرگ در از میان برداشتن چندین مشکل روانی قابل توجهی ایجاد نمود.

 با صراحت می توان مترو را در سیستم ترافیکی شهر تهران به یک روانکار تشبیه نمود. چرا که با ورود این پدیده بسیاری از معضلات حل شده و برخی مشکلات لاینحل دیگر از روی منحنی رشد کنار رفتند.

اغلب شهروندان تهرانی از فواید و محاسن این پدیده نو بهره مند شده و ان را تحسین می کنند. چندین سال قبل حرکت از یک ضلع شهر تهران به ضلع دیگر ان توانی برابر با یک سال مسافرت نه چندان کوتاه را می طلبید. اما اکنون این شهر دارای خطوطی ارتباطی شده که کمترین حسن آن صرفه جویی در وقت و هزینه مسافران است. از طرفی تماشای گره های کور ترافیکی و شنیدن صداهای ناهنجار بوق اتومبیل ها حین سفرهای درون شهری تا حدودی از برنامه زندگی مسافران خطوط مترو حذف شده است.

metro 2

برای آشنایی بیشتر خوانندگان با نحوه ی ورود، طراحی و سایر مسایل حاشیه ای شهر تهران مصاحبه ای ترتیب دادیم با وجود انکه مسوولین و دست اندرکاران در بخش های مختلف دولتی و غیر دولتی همواره از پاسخگوئی و اطلاع رسانی طفره می روند.

اما این باز بخت با ما یار بود و با برخورد مسوولانه عوامل دست اندرکار در اداره و هدایت مترو تهران مواجه شدیم.

آقایان مهندس حیدریان، دکتر گرامی، دکتر سلطانیه و مهندس علیزاده با اختصاص فرصتی مناسب، پاسخگوی سوالات ماهنامه عمران و معماری بودند.

لطفا تاریخچه ای از شروع کار مترو را بیان کنید؟

مهندس حیدریان: بررسی ای اولیه کار، پیش از انقلاب و توسط شرکت فرانسوی سفرتو (SOFRETU) انجام شد. این شرکت متروی تهران را بر اساس نیازهای همان دوره بررسی و برروی چهار مسیر پایه ریزی کرد/ که خطوط مصوب مترو هستند. کار ساخت مترو با حضور همین شرکت آغاز و با شروع انقلاب پروژه ی مترو متوقف شد.

سال 1365 عملیات اجرایی دوباره آغاز شد که همان مطالعات ، اسناد و نقشه های فرانسوی ها ملاک ساخت قرار گرفت. ساختار  و پیکره ی ایستگاه ها و تونل ها و کلیه ی ساخت و سازهای مربوط به مترو بر اساس شیوه ی پیشنهادی شرکت سفرتو صورت پذیرفته است.

خطوط مترو چه تعداد و هر کدام در چه مرحله ی کاری است؟

metro 3

مهندس حیدریان: مترو برای 9 خط پیش بینی، که 4 خط ان مصوب مترو است . نزدیک به 80% دو خط از 4 خط مصوب به بهره برداری رسید و مابقی در حال ساخت می باشد.

خط یک مترو از مرقد امام (ره) تا میرداماد در حال بهره برداری و ادامه ی آن تا تجریش در دست ساخت و اجرا می باشد.

خط دو از میدان صادقیه تا امیدان بهارستان به بهره برداری رسیده و از بهارستان تا چهار راه دردشت واقع در خیابان رسالت مراحل نهایی اجرا را طی می کند و امیدواریم تا پایان سال آینده به بهره برداری برسد.

از چهارراه دردشت تا سرخه حصار نیز در دست طراحی و مسیر و ایستگاه های مربوطه می باشد.

مسیر خط سه از شمال شرق به جنوب غرب شهر تهران می باشد. این خط از لویزان شروع و با عبور از خیابان استاد حسن بنا، خیابان شهید بهشتی و خیابان ولی عصر تا میدان راه آهن و در ادامه به سمت اسلام شهر کشیده می شود. مسیر شمالی آن از لویزان تا تقاطع رسالت و استاد حسن بنا در دست مطالعه و طراحی مهندسین مشاور طرف قرارداد مترو می باشد.

بخش میانی از چهار راه استاد حسن بنا و رسالت تا میدان راه آهن طراحی و مطالعات مسیر و ایستگاه ها آماده است. در بخش جنوبی از میدان راه آهن به سمت اسلام شهر نیز مشاورین در حال انجام مطالعات می باشند.  

خط 4 با سمت و سوی شرقی غربی، از شهرک اکباتان آغاز ، با عبور از حیابان انقلاب .وارد خیابان پیروزی و انتهای آن به منطقه افسریه و اسب دوانی شرق تهران ختم می شود. این چهار خط مصوب هستند و بخش عمده خط یک و دو در حال بهره برداری و بخش دیگر در حال ساخت می باشد اما خطوط سه و چهار به منافصه ی بین المللی گذاشته شده و با گزینش شرکت های برنده کار مطالعه و طراحی انها آغاز شده است.

لازم به ذکر اسست خط پنج مترو که تهران را به کرج متصل می کند مسیر روی زمینی بوده و به لحاظ برق گیری کاملاً با داخل شهر متفاوت می باشد. خطوط داخل شهری مترو از طریق ریل سوم که در کنار ریل های آهن قرار دارندتغذیه می گردد.

 ولی در خط 5، تغذیه برق بالا سری و از کابل های بالای مسیر قطار انجام می شود. با توجه به جمعیت روز افزون شهر کرج، مسیر طولانی و طول ایستگاه ها، طول قطارها به 200متر افزایش یافته است. برای سهولت بیشتر در جابجائی، قطارها نیز دوطبقه در نظر گرفته شدند. در حال حاضر خط پنج از ایستگاه صادقیه تا ایستگاه مهرشهر در دست بهره برداری است و بزودی ایستگاه پارک جنگلی به بهره برداری خواهد رسید.

با توجه به استقبال بیش از اندازه شهروندان تهرانی و برای جلوگیری از ازدحام جمعیت، امیدواریم هرچه زودتر خط شش، هفت، هشت و نه نیز به سکل جدی در دست مطالعه و اجرا قرار گیرند تا در آینده ی نه چندان دور پهرواندان بتوانند با آرامش بیشتری در زیر شهر تهران جابجا شوند.

نحوه انجام کارها در مترو به چه ترتیب است تمام کار را خود شرکت مترو انجام می دهد یا بخش خصوصی نیز در پیشبرد کارها دخیل است؟

مهندس حیدریان: پس از آغاز به کار مجدد مترو در سال 65، قسمت عمده ی کار طراحی و محاسبات ساختمان ها و مطالعات مربوط به تجهیزات . تاسیسات را دفتر فنی متشکل از بخش های ساختمانی و تجهیزاتی انجام میداد و هم زمان گروه های اجرایی شرکت مترو به صورت تنگاتنگ کارهای ساختمانی را پیش می بردند.

البته با توجه به زمان بر بودن مرحله ی مطالعه و طراحی، از طرفی سرعت خوب گروه های اجرایی، در سال های 68 و 69 از تعدادی مهندسین مشاورف معمار و سازه، جهت کمک به دفتر فنی و انجام بخش های بازبینی و تهیه نقشه های اجرایی معماری و سفت کاری سازه ها دعوت بکار شدند.

 این گروه ها همراه با دفتر فنی مترو، بخش قابل توجهی از تقشه های اجرایی را تهیه و آماده ساخت نمودند و مابقی کار ایستگاه ها، تونل ها و ساختمان های کناری مترو نیز توسط دفتر فنی صورت گرفت.

بخش اجرایی کلیه تونل ها، ایستگاه ها و ساختمان های مربوط به مترو که تا کنون به بهره برداری رسیده اند را با وجود مشکلات مالی در سال 75-76به صورت آسانی به پایان رساندیم.

در سال 76 نازک کاری و دکوراسیون (آرایه بندی) داخلی ایستگاه ها به مهندسین مشاور و بخش خصوصی واگذار گردید و کار دفتر فنی مترو بیشتر کنترل کارها، یاری و راهنمایی مشاوران در زمینه انتخاب شد تا به کفیت و جذابیت داخل ایستگاه ها افزوده شود.

در خطوط 3 و 4 نیز از مدیریت طرح بهره گرفتیم بدین گونه که سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور در سال های اخیر قرار دادی برای ادارات و سازمان هایی که فاقد دفتر فنی و متخصصان لازم هستند و با تصمیم به کوچک و یا تعدیل نمودن دفتر فنی خود دارند تهیه نمود تا از بخش خصوصی استفاده نمایند به این ترتیب که مشاورینی را به عناون دفتر فنی خود انتخاب می نمایند و نام این گونه قرارداد را مدیریت طرح یا عامل چهارم می گویند.

در بعضی مسیرها مترو از روی زمین و در اکثر مسیرها از زیر زمین است با توجه به بالاتر بودن سرعت اجرا در روی زمین نحوه انتخاب مسیر چگونه است؟

مهندس حیدریان: این نکته را باید در نظر داشته باشیم که ایجاد مترو یعنی اضافه کردن یک راه جدید به شهر. اگر مترو را به روی زمین بیاوریم بدین معناست که یک بخش از وضع موجود را اشغال کرده و به مترو اختصاص داده ایم درا  حالیکه مسیر زیرزمینی یعنی ایجاد و افزودن یک راه جدید به راه های شهر.

 البته اگر در محل هایی بتوان آن را با فضای باز و نور طبیعی آرایش نمود هم معماری زیبا و دلنشین پیدا می کند نیز برای تصفیه هوا، برق و انرژی کمتری مصرف می شود و عمل بهینه سازی صورت می گیرد.

با توجه به حجم بالای جمعیت در اکثر مواقع در مترو در مورد مسائل ایمنی و بحث هایی نظیر زلزله و انفجار چه تمهیداتی صورت گرفته، کلا بحث نجات در مترو به چه صورت است؟

مهندس حیدریان: تمام مسائل ایمنی لازم انجام شده است:

-ایستگاه ها مجهز به برق روشنایی اضطراری بوده ودر موقع قطع برق مسیر خروج مسافرین روشن خواهد بود و با نصب انواع تابلوهای راهنما در حوادث مختلف مسافرین راهنمایی می گردند.

-مدیریت شرکت مترو در ساخت و سازهای جدید میزان استانداردها را بالا برده و با استفاده از استاندارد NFPAI30 برای تونل ها و ایستگاه های آتی به میزان قابل توجهی راه های ورود و خروج عریض خواهد بود و راه های خروج اضطراری در طول مسیر و ایستگاه ها اضافه خواهد شد.

-با سازمان آتش نشانی مشغول بررسی میباشیم تا گروهی از امدادگران با مترو آشنا و در مواقع اضطراری بر سرعت امدادرسانی افزوده شود.

-در حال برنامه ریزی هستیم تا در مواقع حساس مدیریت بحران هرچه سریع تر انجام شود برای نمونه مترو با قسمت پژوهشی دانشگاه تهران اخراً قراردادی منعقد نموده تا با نصب منشورهایی داخل تونل ها کمی قبل از وقوع زلزله و در اسرع وقت مطابق با ائین نامه های تنظیم شده به صورت سیستماتیک تصمیماتی گرفته شود. بر طبق ان در شدت های مختلف لرزش, علائمی ثبت گردیده و نشانه استفاده از آئیننامه ها و دستور کارهای مختلف را دیکته می نماید.

 مثلا اگر شدت خیلی بالا باشد قطارها باید متوقف شده یا در ائیننامه دیگری برای لرزش با شدت متفاوت قطار با سرعت به اولین ایستگاه هدایت شده و کلیه مسافران را پیاده کرده و منتظر دستور بعدی مرکز کنترل فرمان باقی می ماند.

چنین تصمیماتی در مواقع حساس و بر اساس برنامه ریزی های از قبل تعیین شده انجام خواهد شد و برای اولین بار در ایران اجرا می شود و امیدواریم از نتایج مطلوبی برخوردار باشد.

تصفیه هوای داخل تونل ها و ایستگاه مترو به چه شورت است؟

مهندس حیدریان: هواگش ها و دریچه هایی در محل ایستگاه تعبیه شده که هوا را به داخل طبقات تاسیساتی هدایت کرده و پس از پالایش به داخل تونل ها دمیده می شود. هوا از طریق هواکش ما بین تونل ها اگزوز شده و به بیرون انتقال می یابد.علاوه بر ایجاد تصفیه ی هوای نسبتاً خوب و مطبوع در ایستگاه ها و تونل ها باعث خنک شدن ترمز و موتور قطارها نیز می شود.

ایستگاه های زیرزمینی دارای سه تهویه خانه هستند یکی مربوط به ایستگاه و دوتای دیگر هوا را به تونل های طرفین ایستگاه انتقال می دهد. ایستگاه های روی زمین هم با توجه به در دسترس بودن هوای ازاد نیازی به تهویه خانه ندارند.

البته باید اضافه نمود که از محاسن کار طراحان سیستم تاسیسات تهویه این است که تهویه خانه ها را دوطرفه طراحی نموده اند. در زمان کوتاهی می توان دستور کار معکوس را به سیسسم تهویه داد و برای زمان آتش سوزی در ایستگاه ها پیش بینی گردیده است. در واقع این عمل میتواند سریعاً دود را از داخل ایستگاه مورد نظر خارج و از خفگی حادثه دیدگان جلوگیری نماید.

چه مشکلاتی در هنگام اجرای مترو داشتید؟

مهندس حیدریان: عمده ترین مشکل ناهماهنگی بین ارگان های شهری و انطباق کارهای زیر زمینی با کارهای رو زمینی است.

متأسفانه عدم شناخت از مترو باعث ایجاد یک سری از برخوردهای منفی در رده های کارشناسی سازمان ها شده است. رفع موانع تاسیسات شهری، استهلاک مترو و هدایت آب های نفوذی از مشکلات مهم دیگر هستند.

برای رفع مشکل اول یشنهاد دادیم تا دانشجویان رشته های مربوط به ساختمان با تجربیات بیست ساله این سیستم که با صرف هزینه گزافی به دست آمده به صورت آکادمیک آشنا شوند تا در آینده در سازمان ها و اداراتی که مشغول به کار می شوند با مترو آشنایی داشته باشند.

داشتن این اطلاعات هرچند اندک مشکلات کا را خیلی کمتر می کند و زمانی که احداث یک خط مترو منجر به مسدود شدن خیابان، پیشروی در املاک شخصی یا پارک ها، جابحایی تاسیسات شهری و موارد مشابه می شود مخالفت مهندسان ارگان های دیگر را به دنبال نخواهد داشت.

 

 

منبع: مجله عمران  و معماری

تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی

استان مرتبط : تهران  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید