تاریخ آخرین ویرایش : شنبه،17-3-1399
تعداد بازدید :48

مفاخر کرمان

 

هرگاه نام کرمان با پژوهش یا تألیفی دربارة‌ این شهر تاریخی مطرح می‌شود، یاد استاد مورخ ارجمند دکتر محمد ابراهیم باستانی پاریزی در خاطرها شکوفا می‌شود. آن تاریخ‌نگار و آموزگار یگانه، مؤلفی پرکار و صاحب سبک بود که در قریب به یکصد کتاب تاریخی، اغلبی از موضوعات مربوط به بناها و امکنه، فرهنگ و منابع، حوادث و تواریخ، نساء و رجال آن خطة گرم و پرماجرا را به رشتة تحریر کشید. باستانی فقید، مورخی به تمام معنا ایرانی و پیروِ سنن روایت‌نگاری در تاریخ‌نویسی پارسی بود. او هر قطعه از پازل تاریخ را به داستانی دلکش بدل می‌کرد که البته با منابع و مآخذ و اشارات دقیق و وثیق تأیید می‌شد. اما افزون بر اینها، یکی طنز و شواهد مثال بی‌همتای باستانی و دیگری نتیجه‌گیری‌ها و به اصطلاح عبرتی که در تاریخ می‌دید، به‌گونه‌ای در نوشته‌هایش بازتاب یافته که هیچ مشابه و رقیبی ندارد.
اما کرمان، علاوه بر حضور در تاریخ، یک شهر کم‌نظیر و بسیار زیبای وطن عزیز ماست که امروز هم همچون نگینی بر انگشتری میهن می‌درخشد. در صفحات مرکزی ایران، کرمان را باید قلب تپندة فرهنگ و ادبیات و تاریخ قلمداد کرد. هنوز بناها و آثار زیبای این شهر در آرامش گرم و لطیف کویرهای مرکزی میهن مستور است و تنها گردشگران و علاقمندان هنر و فرهنگ مفتون و شیفته از در و دیوارش، از کویر و شنزارش، از باغ شازده و چشمه‌سارش، از مقابر و معابد، مساجد و گنبد‌ها، از کاروانسرا و بازار و خانقاه و کاشی‌های فیروزه و گلبهی و سبز و سپید لذت می‌برند و سرشار از این همه ذوق، خاطراتی خوش را به ذهن می‌سپارند.
کرمان، مرکز بزرگانی است که هر یک ستون و استوانه‌ای در رشته‌های مختلف بوده‌اند. تکثر و تنوع فرهنگی در کرمان را می‌توان از طریق تاریخ فرهنگ و سرگذشت مفاخر و زبدگان علمی و هنری و فرهنگی این شهر تاریخی دریافت. شناختن و مطالعه در آثار و تألیفات و تولیدات هنری این بزرگان، بیانگر سنت‌های عمیق و تاریخی در هر لحظه از حیات کرمان و کرمانیان بوده است. به نظر من، یک منظومة فرهنگی شگفت‌انگیز در تاریخ بشر را می‌توان در حلقه‌ای از شهرهای صفحات مرکزی ایران نشان داد. ستارگان پرتعداد و نوابغی که از این حیطه و خطّه‌های آن برخاسته و آثار و هنر و ذوق و نبوغ خود را به منصة ظهور نهاده‌اند، وزن فرهنگی ایران و زبان پارسی را نسبت به تمام همسایگان و فرهنگ‌های مقارن و جوامع موازی سنگین‌تر کرد. در واقع فاصله‌ای به‌وجود آمد که اگر خراسان و مازندران و سیستان و همدان و آذربایجان را نیز بدان بیفزاییم و مناطقی پر رونق و دانشمند پرور مثل کمره (فراهان و تفرش و محلات و آشتیان و بروجرد و سلطان‌آباد ـ اراک و قم و ساوه و خوانسار و گلپایگان) را هم حاشیه‌های همان صفحات مرکزی قلمداد کنیم، آنگاه متوجه خواهیم شد که چرا فرهنگ ایران تا این حد پر نفوذ بوده و زبان و ادب پارسی چنین ظرفیت‌های فرهنگی و چنان زیبایی‌های خیره‌کنندة شاعرانه‌ای را در دل خود پرورده است. به همین دلیل فاصله‌ای عظیم میان این فرهنگ و ادب و زبان با همگنان و همسایگان پدید آمد. آن منظومة مرکزی عبارت است از یزد و کاشان و کرمان و اصفهان و شیراز، و این پنج شهر، قم را هم در کنار دارند. اما قم به مانند سبزوار در تاریخ خراسان، به کلام و شریعت و تاریخ‌نگاری بیشتر شهره است و هر چند شاعرانی چون رکن‌الدین دعویدار از آنجا برخاسته‌اند، همچنان سرفصل همان علوم که گفتیم بوده و شاعران آن خطّه نیز ناظمان دین و مداحان عالم قدس بوده‌اند.
کتاب یا کتاب‌های کوچکی از سوی چهار مؤسسة دولتی و غیره تحت عنوان زندگی و آثار مفاخر کرمان به چاپ رسیده که در یک جعبة خاص با جلد شومیز چاپ شده است. این نهادها عبارتند از: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، مجتمع مس سرچشمه و انتشارات یادگاران همایون.
این اثر، شامل زندگینامه و معرفی آثار و مختصری از هنر و تألیفات و اندیشه‌های این بزرگان و فرزانگان از دوران‌های قدیم تا روزگار ماست:
میرزا آقاخان کرمانی، افضل‌الدین ابوحامد (باباافضل کرمانی)، محمد ابراهیم باستانی پاریزی، شمس بردسیری، احمد بهمنیار، بی‌بی حیاتی کرمانی، خواجوی کرمانی، راجی کرمانی، پرویز شهریاری، طاهره صفارزاده، سیدعلی اکبر صنعتی، عماد فقیه کرمانی، فؤاد کرمانی، مجد‌الاسلام کرمانی، حاج محمد کریم‌‌خان کرمانی، ناصرالدین منشی کرمانی، ناظم‌الاطبای کرمانی، ناظم الاسلام کرمانی، سعید‌نفیسی، شاه شجاع کرمانی، احمد علی خان وزیری، شاه نعمت‌الله ولی.
باری، نگاهی به همین فهرست، نشان از وسعت و تنوع حیرت‌‌انگیز فکر و ذکر و شعر و تاریخ و دانش و پژوهش و هنر و فرهنگ است. در واقع نوعی دانشنامة تفصیلی فرزانگان کرمان توسط یک گروه از محققان و نویسندگان کرمانی است، با نثر و تدوین خوب و نسبتاً مناسب. همة کتاب‌ها یا بهتر است بگوییم کتابچه‌ها در قطع پالتویی و در حدود هفتاد تا یکصد و بیست صفحه را در بر گرفته و دقیقاً به شیوة دایرة‌المعارف‌های کلاسیک، در باب اصل و نسب و خاندان و نام و نشان، سرگذشت و پرورش، تحصیلات، شخصیت علمی و تفکرات، آثار و تألیفات، سبک نگارش، خدمات و درگذشت هر یک از این شخصیت‌ها، مطالب جامع و مانعی نوشته شده است.
نثری مرسل و بی‌‌آلایش، همراه با منابع و مآخذ قابل اعتماد و البته شکیل و خوش‌رنگ و رو، با صفحه‌بندی مناسب و ویرایش نسبتاً قابل قبول.
این توصیفات، توضیح اولیه و مناسب برای شناخت این کتاب‌های جالب است. اما شگفت آن‌که یک پرتره یا عکس در این کتاب‌ها نمی‌بینیم. با وجود کاغذ سفید نمی دانم چند گرمی خیلی‌خوب، مناسب می‌بود اگر عکس‌های سیاه و سفید و رنگی از جوانی یا پختگی و پیری رجال یا مقابر و مؤسسات و دستاوردها و مراکز مرتبط با آنها به چاپ می‌رسید؛ به‌جای آن ‌‌یک خلاصة انگلیسی یک دو سه چهار صفحه‌ای در انتهای فارسی کتاب و ابتدای انگلیسی ـ از چپ ـ به چاپ رسیده است.
در واقع این کتاب‌ها صبغة گردشگری هم دارد، به همین دلیل، عکس‌‌های مناسب و متعدد لازم بود و بر کیفیت کار می‌افزود. اما اعتبار و ارزش این مجموعه محفوظ است و امیدوارم مجموعه‌های پربار دیگری نیز به همین سبک و سیاق و بهتر از این تهیه و منتشر شود.

برگرفته از روزنامه اطلاعات 

 



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید