تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،16-2-1398
تعداد بازدید :162

نبردی برای فتح خرمشهرو شکست اراده دشمن

 

37 سال قبل، در اولین ساعات بامداد ۱۰ اردیبهشت ۱۳۶۱ عملیات بیت‌المقدس آغاز شد؛ عملیاتی با رمز «یا علی ابن ابیطالب(ع)» که فرماندهی ستاد نیروهای مسلح، یگان‌های سپاه، بسیج و ارتش در آن مشارکت داشتند و در نهایت کمتر از یک ماه بعد، به آزادسازی شهر خرمشهر منجر شد.
عملیات بیت‌المقدس ضربه‌ای اساسی بر پیکر دشمن بعثی وارد کرد و تمامی ذهنیت‌هایی را که درباره توانایی و قابلیت‌های نظامی ایران وجود داشت، تغییر داد. هدف عملیات انهدام نیرو‌های بعثی، آزاد سازی حدود ۵۴۰۰ کیلومتر مربع از خاک ایران از جمله شهرهای خرمشهر، هویزه و پادگان حمید، خارج کردن شهرهای اهواز، حمیدیه و سوسنگرد از برد توپخانه دشمن، تامین مرز بین‌المللی (حدفاصل پاسگاه طلائیه تا شلمچه)، آزادسازی جاده اصلی اهواز به خرمشهر و خارج شدن جاده اهواز به آبادان از برد توپخانه دشمن بود.
منطقه عمومی عملیات بیت‌المقدس در میان چهار مانع طبیعی محصور بود، که از شمال به رودخانه کرخه کور، از جنوب به رودخانه اروند، از شرق به رودخانه کارون و از غرب به هور الهویزه منتهی می‌شد. این منطقه، به جز جاده نسبتا مرتفع اهواز به خرمشهر، فاقد هر گونه عارضه مهمی برای پدافند (تدافع مقابل حملات دشمن) بود و همین باعث شد تا زمین منطقه به دلیل مسطح بودن برای مانور زرهی مناسب و برای حرکت نیروهای پیاده به دلیل در دید و تیر قرار داشتن نامناسب باشد. نقاط حساس و راهبردی منطقه هم شامل بندر و شهر خرمشهر، پادگان حمید، جفیر، جاده آسفالته اهواز به خرمشهر، شهر هویزه و رودخانه‌های کارون، کرخه کور و اروند می‌شد.
دشمن در غرب رودخانه کارون که در قلب خرمشهر جاری است، استحکامات و موانع پیشرفته را احداث و ۳۶ هزار نفر از نیروهای خود را در خطوط پدافندی پیچیده‌ای متمرکز و مستقر کرده بود. گذر از چنین خط مرگباری به یک معجزه شبیه بود؛ معجزه‌ای که با رشادت و فداکاری رزمندگان کشورمان به حقیقت پیوست آنچنان که امام خمینی (ره) فرمودند: «خرمشهر را خدا آزاد کرد» .

تحمیل اراده جنگی ایران بر عراق
عراقی‌ها تصور می‌کردند با اشغال خرمشهر آخرین و مهمترین برگ برنده‌شان را برای کشاندن ایران به پای مذاکرات صلح رو کرده‌اند اما با شروع عملیات بیت‌المقدس و آزادسازی خرمشهر، نقشه دشمن نقش بر آب شد و ایران توانست اراده سیاسی خود را بر بعثی های متجاوز تحمیل کند و برتری نظامی‌اش را به رخ بکشد.
با توجه به این که منطقه عمومی غرب کارون آخرین منطقه مهمی بود که همچنان در اشغال عراق قرار داشت، از یک سو فرماندهان نظامی کشورمان برای انجام عملیات در این منطقه اشتراک نظر داشتند و از سوی دیگر عراق که طراحی عملیات آزادسازی خرمشهر را پس از عملیات فتح المبین (سال ۱۳۶۰) قطعی و مسجل می‌پنداشت، با در نظر گرفتن اهمیت این شهر و جایگاه آن در دفاع از بصره به ضرورت حفظ این منطقه معتقد بود .به همین دلیل بلافاصله بعد از پایان عملیات فتح المبین، در حالی که قوای ارتش عراق در منطقه عمومی خرمشهر تقویت می‌شد، به تمامی یگان‌های تحت امر قرارگاه مرکزی کربلا دستور داده شد تا ضمن بازسازی و تجدید قوا، به شناسایی و طراحی عملیات بپردازند.

دستاوردهای عملیات بیت المقدس
در عملیات بیت المقدس، ۵۰۳۸ کیلومتر مربع از مناطق اشغال شده کشورمان از جمله شهرهای خرمشهر و هویزه و پادگان حمید و جاده اهواز-خرمشهر آزاد شد. علاوه بر این شهرهای اهواز، حمیدیه و سوسنگرد هم از تیررس توپخانه دشمن خارج شدند و امنیت ۱۸۰ کیلومتر از خط مرزی تامین شد.
به جز این، خسارت زیادی هم به دشمن بعثی تحمیل شد؛به گونه ای که ۶۱فروند هواپیمای جنگی، یک فروند بالگرد، ۱۵۰ دستگاه تانک و نفربر، ۳۰ قبضه توپ، ۲۰۰ دستگاه خودروی زرهی سبک و سنگین در این عملیات منهدم شدند و ۱۵۰ تانک، ۳۰ قبضه توپ و ۳۰۰ دستگاه خودروی زرهی سبک و سنگین به غنمیت گرفته شد.در این عملیات حدود ۱۹ هزار نفر از نیروی دشمن به اسارت رزمندگان در آمده و ۱۶ هزار نفر هم کشته و زخمی شدند.

۴ قدم تا پیروزی 
به طور کلی عملیات بیت‌المقدس را می‌توان به چهار دوره زمانی تقسیم کرد.

.مرحله اول: آزادسازی جاده اهواز-خرمشهر 
در محور قرارگاه قدس (شمال کرخه کور) به دلیل هوشیاری دشمن و وجود استحکامات متعدد، پیشروی نیروها به سختی امکانپذیر بود و در این میان فقط تیپ‌های ۴۳ بیت‌المقدس و ۴۱ ثارالله موفق شدند از مواضع دشمن عبور و منطقه‌ای در جنوب رودخانه کرخه کور را به عنوان سرپل تصرف کنند. در محور قرارگاه نصر هم به دلیل تاخیر در حرکت و وجود باتلاق در کنار جاده رزمندگان نتوانستند به اهداف مورد نظر دست یابند. با الحاق کامل قرارگاه نصر با قرارگاه فتح تا حدودی اهداف مورد نظر محقق شد، ولی برخی رخنه‌ها همچنان باقی بود تا این که سرانجام پس از ۵ روز، جاده اهواز - خرمشهر از کیلومتر ۶۸ تا کیلومتر ۱۰۳ تثبیت و همه رخنه‌ها ترمیم شد.

.مرحله دوم: آزادی جفیر و هویزه 
در دومین مرحله از عملیات بیت‌المقدس، آزادسازی خرمشهر از دستور کار خارج و تصمیم گرفته شد که قرارگاه‌های فتح و نصر از جاده اهواز - خرمشهر به سمت مرز پیشروی کنند و قرارگاه قدس ماموریت یافت به صورت محدود برای تصرف سرپل در جنوب کرخه کور اقدام کند و بعد آن را گسترش دهد .
عملیات در ساعت ۲۲:۳۰ روز ۱۶ اردیبهشت آغاز شد و دشمن با مشاهده برای پیشروی نیروهای ایران به طرف مرز، لشکر‌های ۵ و ۶ خود را به عقب کشاند تا هم از محاصره و انهدام این لشکرها جلوگیری و هم خطوط پدافندی بصره و خرمشهر را تقویت کند. در پی این عقب نشینی که از ساعات اولیه روز ۱۸ اردیبهشت آغاز شده بود، نیروهای قرارگاه قدس با تعقیب نیروهای دشمن، تعدادی از آنها را به اسارت گرفتند و در نتیجه جاده اهواز - خرمشهر و مناطقی همچون جفیر، پادگان حمید و هویزه آزاد شدند.
.مرحله سوم: خیز به سمت آزادی خرمشهر 
این مرحله ازعملیات در آخرین ساعات روز ۱۹ اردیبهشت آغاز شد و قرارگاه نصر ماموریت یافت حرکت خود را به سمت خرمشهر آغاز کند. نیروهای عمل کننده که متشکل از چهار تیپ مستقل سپاه پاسداران و دو تیپ ارتش بودند، به دلیل هوشیاری دشمن و تمرکز نیرو در خطوط پدافندی‌اش، موفق نشدند ماموریت را به پایان برسانند. تکرار این عملیات در روز بعد هم به شکست انجامید. به همین خاطر تصمیم گرفته شد برای انجام عملیات نهایی فرصت بیشتری به یگان‌ها داده شود. همچنین مقرر شد ازدو تیپ المهدی (عج) و امام سجاد (ع) از قرارگاه فجر هم در حرکت بعدی استفاده شود.

.مرحله چهارم: خرمشهر آزاد شد 
آخرین مرحله عملیات از یکم خرداد آغاز شد و هدف آن آزادسازی خرمشهر بود. در برابر تک سریع و غافلگیرانه نیروهای ایرانی، عراقی‌ها دچار وحشت و سرگردانی شدید شدند و نتوانستند واکنش مهمی نشان دهند. ارتباط یگان‌های دشمن با یکدیگر قطع شد و افسران و درجه داران و سربازان عراقی از منطقه فرار کردند. در روز دوم خرداد قرارگاه کربلا به هدف خود که احاطه کامل خرمشهر بود، رسید. تعداد اسرای عراقی در این روز از ۲۸۳۰ نفر تجاوز کرد و بسیاری از یگان‌های دشمن که در منطقه بین نهر عرایض و شلمچه مستقر بودند، منهدم شدند.
با وجود حضور گسترده هواپیماهای عراقی در آسمان منطقه، نیروی هوایی ارتش به بمباران پل شناور عراقی‌ها بر روی اروند رود و مناطق تجمع آنها در آن سوی رودخانه پرداختند و قرارگاه کربلا با ورود به شهر، خرمشهر را از وجود نیروهای عراقی پاک کرد و در بامداد سوم خرداد واحدهایی از رزمندگان ایران به آن سوی رودخانه وارد شدند .
نیروهای عراقی از بامداد تا ظهر روز سوم خرداد از سمت شلمچه ۳ بار اقدام به پاتک کردند و قصد داشتند از طریق جاده شلمچه - خرمشهر حلقه محاصره خرمشهر را بشکنند، اما هر بار با پایداری و مقاومت رزمندگان ایرانی مواجه و با تحمل خساراتی عقب نشینی کردند.
سرانجام در ساعت ۲ بعد از ظهر سوم خرداد، خرمشهر به طور کامل آزاد شد و پرچم پر افتخار جمهوری اسلامی ایران برفراز «مسجد جامع» و پل تخریب شده خرمشهر به اهتزاز درآمد.به این ترتیب این شهر مقاوم که بعد از ۳۵ روز پایداری و مقاومت در ۴ آبان ۱۳۵۹ به اشغال دشمن درآمده بود، پس از ۵۷۸ روز (۱۹ ماه) اسارت، بار دیگر آزاد شد و به آغوش میهن بازگشت.

پایان بخش اول جنگ
رزمندگان کشورمان به محض بازپس گیری خرمشهر، در مسجد جامع این شهر نماز شکر اقامه کردند و خبر این پیروزی به سرعت در همه جا منتشر شد و ملت ایران را که مدت‌ها در آرزوی شنیدن چنین خبری بودند، غرق در شادی و سرور کرد.
مردم به خیابان‌ها ریختند و با پخش شیرینی به جشن و شادی پرداختند. در پایان آن روز امت شهید پرور ایران با حضور در مساجد، نماز شکر به جای آورده و با فرا رسیدن شب به یمن پیروزی حق بر باطل بر پشت بام‌ها ندای الله اکبر سردادند.
فتح خرمشهر به عنوان یک حادثه تاریخی و سرنوشت‌ساز، پایان‌بخش دوره اول جنگی بود که با تجاوز عراق به ایران در تاریخ ۳۱ شهریور سال ۱۳۵۹ آغاز شد و با آزادسازی مناطق اشغالی به پایان رسید.در این عملیات سردار انی چون محمد جهان آرا فرمانده سپاه خرمشهر و سردار حاج حسین قجه‌ای از لشکر سید الشهدا به شهادت رسیدند .

عملیاتی که رسانه‌های دنیا را شگفت زده کرد 
شروع سریع و منسجم عملیات بیت‌المقدس، کارشناسان نظامی و تحلیلگران رسانه‌های خارجی را شگفت‌زده کرد. به ویژه وقتی این عملیات با فتح خرمشهر به پایان رسید، رسانه‌های دنیا از قدرت نظامی و عملیاتی ایران غافلگیر شدند. نگاهی به اخبار و گزارش‌های منعکس شده از رسانه‌های بین‌المللی درباره عملیات بیت‌المقدس در سال ۱۳۶۱ نشان می‌دهد با وجود نگاه جانبدارانه در ارسال اخبار این عملیات، همه این رسانه‌ها زبان اعتراف گشوده و با بهت و حیرت به شکست نیروهای عراقی اذعان کرده‌اند.
رادیوی دولتی انگلیس که در شامگاه نهم اردیبهشت ۱۳۶۱ اعلام کرده بود «اگر ایرانی‌ها درصدد بازپس گرفتن خرمشهر باشند، سخت‌ترین گردو را برای شکستن برگزیده اند»، در روز پنجم خرداد ماه سال ۶۱ یعنی دو روز پس از آزادسازی خرمشهر حیرت زده اعلام کرد: از زمانی که خبرنگاران غربی از نیروهای عراقی در خرمشهر دیدن کرده و از روحیه خوب آنها گزارش داده‌اند، بیش از ۴-۳ روز نمی‌گذرد که ناگهان همه شهر از دست عراقی‌ها بیرون کشیده شده است .فردای روز آزادسازی خرمشهر خبرگزاری‌های بین‌المللی، در گزارش‌هایی که با عنوان «بسیار مهم» از بغداد به سراسر جهان مخابره کردند برای نخستین بار ضمن استناد به بیانیه نظامی بغداد اعلام کردند که عراق تلویحا به شکست خود اعتراف کرده است.
خبرگزاری رسمی دولت بعث عراق (آی.ان.۱) با انتشار یک اطلاعیه کوتاه از خرمشهر با عنوان بندر خرمشهر نام برد و به نقل از سخنگوی ارتش اعلام کرد: ارتش عراق بندر خرمشهر را ترک کرده و تا مرزهای بین‌المللی عقب نشینی کرده‌اند.به نوشته این خبرگزاری، عقب نشینی نیروهای عراقی، از روز یکشنبه اول خرداد ۱۳۶۱ آغاز شده بود.
این شکست مفتضحانه و عقب نشینی نیروهای بعث، عصر روز چهارم خرداد ۱۳۶۱ به صورت دیگری از سوی رادیو صوت الجماهیر بغداد به اطلاع افکار عمومی عراق رسانده شد.در این خبر آمده بود. یک سخنگوی ارتش عراق اعلام کرد که نیروهای پیروزمند قادسیه صدام پس از آن که تمامی حمله‌های قوای ایران را در مناطق سوسنگرد و اهواز با اقتدار کامل دفع کردند، صبح روز سوم خرداد ۶۱ در یک جا به جایی تحسین برانگیز، عقب نشینی تاکتیکی خود را از جبهه معمره (خرمشهر) با موفقیت کامل انجام داده اند!
این ادعا در شرایطی از رادیوی دولتی بغداد پخش می‌شد که خبرگزاری آمریکایی یونایتدپرس در ساعت ۲۴ همان روز، در گزارش ارسالی خود از بیروت، سربازان عراقی را در حال فرار توصیف کرد و نوشت: سربازان در حال فرار عراق، سرگرم گریختن از خرمشهر و مناطق اشغالی هستند.
پس از پخش گزارش‌های مستند و خبری و تصاویر تهیه شده از جبهه خرمشهر توسط رسانه‌های ایران و خارجی که در آنها شکست نیروهای عراقی در قالب صفوف هزاران نفره اسرا و انبوه ادوات و تجهیزات منهدم شده یا به غنیمت در آمده دشمن، به گویاترین وجهی به نمایش در آمد، دیگر حتی کشورهای جنوب خلیج فارس نیز که همواره از صدام حمایت می‌کردند، به واهی بودن ادعا‌های حکام بغداد اذعان داشتند.
از طرف دیگر رژیم عراق برای فریب افکار عمومی و سرپوش گذاشتن بر شکست‌های بیت المقدس، به تعدادی از فرماندهان خود مدال شجاعت، نشان لیاقت و نشان رافدین اهدا کرد!
رادیو دولتی صدای آمریکا پس از پنج شبانه روز سکوت و امتناع از انعکاس خبری فتح خرمشهر، سرانجام در گزارش ویژه هشتم خرداد ۱۳۶۱ در ادعایی اعلام کرد: با وجود مشکلات تدارکاتی، ناآرامی‌های ناشی از انقلاب و کاهش تدریجی قدرت عملیات نیروهای هوایی ایران، ماشین نظامی ایران به گونه‌ای اعجاب آور عمل کرد. 
روزنامه گاردین چاپ انگلستان درباره سقوط فتح خرمشهر نوشت: سقوط خرمشهر یعنی سقوط آخرین و مهم‌ترین افتخار جنگی عراق که ایرانی‌ها با بازپس گرفتن آن، این برگ برنده را که به وسیله آن، عراق می‌کوشید ایران را به پای میز مذاکره بکشاند، از دست بغداد ربودند.
همچنین وزیر وقت امور خارجه آمریکا (الکساندر هیگ) رسما در شورای امور خاورمیانه وزارت خارجه شان گفته بود: پیروزی‌های اخیر ایران در جنگ با عراق برای آمریکا نگران کننده است و منافع غرب خصوصا آمریکا را در منطقه به خطر انداخته است.

برگرفتع از روزنامه اطلاعات

 



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید