تاریخ آخرین ویرایش : پنج شنبه،25-10-1399
تعداد بازدید :12

هر کیلووات ساعت برق حرارتی، نیم کیلو کربن دی اکسید

نه کرونا و نه وزش باد و نه باریدن باران، گرچه دست به دست هم دادند اما زورشان به آلودگی هوا نرسید. گرچه باران می بارد، اما با پایان باریدن آن، دوباره سر و کله آلودگی هوا پیدا می شود و امیدها همچنان به آسمان می ماند تا بلکه با رسیدن سامانه بارشی جدید، برای چند دقیقه ای هوای تهران قابل تنفس شود. آلودگی هوای تهران در روزهایی که شیوع کرونا از سویی منجر به تعطیلی یا کاهش ساعات فعالیت مشاغل و ترددهای درون شهری شده، همچنان شهرهای صنعتی و پرجمعیت کشور را گرفتار خود کرده است و در این میان مقصر آلودگی هوا از دوش خودروهای فرسوده به سوخت مازوت و از مازوت به کیفیت سوخت خودروها پاسکاری می شود. در حالی که همچنان آلودگی هوا به گفته صادق ضیاییان، مدیرکل پیش بینی و هشدار سریع سازمان هواشناسی طی دو روز دوشنبه و سه شنبه، یکم و دوم دی ماه یا به عبارتی دیگر، تا ورود سامانه بارشی جدید در روز چهارشنبه ادامه خواهد داشت، همچنان بحث یافتن مقصر اصلی آلودگی هوا داغ است و به روال سال های گذشته و در سایه قانون هوای پاک که مسکوت مانده، تنها نهادی که در تغییر وضعیت آلودگی هوا موثر است، طبیعت است و باد و باران. این در حالی است که یکی از عوامل موثر در آلودگی هوا، تولید برق از قبل سوخت های فسیلی است. سوختن گازوییل یا گاز مایع، در هر صورت منجر به تولید کربن دی اکسید می شود، گرچه استفاده یا عدم استفاده از مازوت می تواند در میزان تولید دی اکسید گوگرد موثر باشد، اما حتی بر فرض عدم استفاده از مازوت در نیروگاه های حرارتی تولید برق، تا زمانی که برق با استفاده از نیروهای پاک تولید نشود، سوزاندن سوخت های فسیلی در نیروگاه های برق کشور می توانند یکی از عوامل اصلی تولید گازهای گلخانه ای باشند. بررسی «اعتماد» نشان می دهد که در نیمه اول سال جاری، حدود ۵۴ میلیارد دی اکسید کربن به ازای تولید برق در نیروگاه های حرارتی منتشر شده است. گر چه این اعداد تخمینی هستند و در صورت اطلاع رسانی نهادهای مسوول می توان به اعداد واقعی دست یافت، اما آمار جهانی نیز می گویند که به ازای تولید هر کیلووات ساعت برق، نیم کیلو کربن دی اکسید وارد اتمسفر می شود، حجمی که نمی توان از نقش آن در آلودگی هوا چشم پوشید.

جنجال سر مازوت

طبق آخرین آمار شرکت کنترل و کیفیت هوای تهران، گرچه در سال های گذشته بازگشایی مدارس و دانشگاه ها موجب افزایش سفرهای درون شهری و تشدید ترافیک و در پی آن، بالا رفتن غلظت آلاینده های مرتبط با ترافیک، مثل دی اکسید نیتروژن و ذرات معلق زیر ۲.۵ میکرون می شد، اما امسال به دلیل شیوع کرونا، به نظر می رسد یکی از عوامل اصلی موثر در آلودگی هوا در نیمسال دوم سال جاری، «افزایش میزان مصرف گاز طبیعی و اقدام برخی صنایع و نیروگاه های بزرگ در جایگزینی سوخت های سنگین به جای گاز طبیعی باشد» امری که به گفته حسین شهیدزاده، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران در گفت وگو با ایرنا، منجر به افزایش دی اکسید گوگرد در برخی روزها به ویژه، در مناطق مجاور این واحدهای آلاینده شده است. اینجاست که انگشت اتهام آلودگی هوا به سوی مازوت نشانه می رود و با شکل گیری پدیده «مه دود» در روز جمعه در تهران زهرا نژادبهرام، عضو شورای شهر تهران در آخرین جلسه شورای شهر تهران نسبت به مصرف گازوییل آلوده یا مازوت در پالایشگاه ها تذکر می دهد و می گوید: «چون ظرفیت پالایشگاه ها از مازوت پر شده و به واسطه تحریم های بین المللی کسی خریدارشان نیست، مجبور هستیم تن بدهیم به اینکه این مازوت ها را در شهرها بسوزانند.» گفته ای که به سرعت با واکنش محیط زیست روبه رو شد، تا جایی که مسعود تجریشی، معاون محیط زیست سازمان حفاظت از محیط زیست در گفت وگو با ایسنا، از گفته های نژادبهرام انتقاد کرد و از او خواست تا «آلودگی هوا را سیاسی نکند.» تجریشی در این گفت وگو با انتقاد از نقش شورای شهر تهران در رسیدگی به خرید فیلتر دوده از محل اوراق مشارکت و عدم نصب فیلترهای دوده بر اتوبوس های شهر، از تدوین گزارش عملکرد دستگاه های مختلف کشور طی شش ماهه ابتدایی سال جاری در زمینه اجرای قانون هوای پاک و ارسال آن به اسحاق جهانگیری، معاون اول رییس جمهوری خبر داد، منتها اشاره نکرد که طبق این گزارش، عوامل موثر و نهادهای مقصر در آلودگی هوای تهران که و چه هستند. علاوه بر تجریشی، یک روز پس از اعتراض عضو شورای شهر تهران به وخامت وضعیت آلودگی در تهران، سید آرش حسینی میلانی، رییس کمیته محیط زیست و خدمات شهری شورای شهر تهران در گفت وگو با مهر، با اشاره به اینکه طی هفته گذشته در بسیاری از مواقع شاخص آلودگی هوای شهر تهران در مرز ۱۵۰ (ناسالم برای همه گروه های حساس) قرار داشته، تاکید کرده است که وجود پدیده «مه دود» به مدت سه روز متوالی در تهران با وجود بارندگی ها بسیار هشدار دهنده است. گرچه میلانی نیز از احتمال استفاده از گازوییل آلوده یا مازوت در تهران سخن گفته است اما محمد رستگاری، معاون نظارت پایش محیط زیست استان تهران ادعای اعضای شورای شهر تهران را رد کرده و گفته است: «هنوز در تهران نیروگاه ها و صنایع مازوت نسوزانده اند.» داریوش گل علیزاده، معاون مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم نیز به مهر گفته است که نیروگاه های تهران در سال جاری به سمت استفاده از سوخت مایع رفته اند و مازوت مصرف نکرده اند. او در این گفت وگو تاکید کرده است که با افزایش ۲۰ درصدی مصرف گاز در بخش خانگی و تجاری در سال جاری، نیروگاه ها مجبورند از سوخت جایگزین استفاده کنند که این سوخت گازوییل یورو چهار است. 

مقصر کیست؟

گرچه همچنان دستگاه های دولتی در پی یافتن مقصر آلودگی هوای تهران هستند و در این میان تاکنون استفاده یا عدم استفاده از مازوت به عنوان بحث اصلی پیش می رود، اما نکته مشترک در میان صحبت های هر دو گروه، اشاره به بالا رفتن مصرف گاز خانگی و استفاده از سوخت جایگزین در نیروگاه های تولید برق است. در واقع با مصرف گاز، برای تولید برق به ناچار از سوخت های آلاینده تر استفاده می شود. نکته پنهان در میان این جدال اما یک واقعیت است: تولید برق چه با مازوت و چه با گاز طبیعی در هر صورت آلاینده و خطرناک است. طبق آخرین گفته رضا صمدی، مدیرکل دفتر مطالعات اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی سازمان انرژی های تجدیدپذیر، در سال گذشته نیروگاه های حرارتی ۹۰ درصد برق کشور را از محل سوزاندن گاز طبیعی، گازوییل و مازوت تامین کردند. به گفته وی، در سال گذشته ۶۷ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی، ۶ میلیارد لیتر گازوییل و ۳.۵ میلیارد لیتر مازوت در نیروگاه های کشور مصرف شده است. گرچه صمدی سهم نیروگاه های تولید برق در آلودگی هوای شهرهای ایران را «ناچیز» می داند، اما نگاهی به آمار جهانی نشان می دهد که نیروگاه های تولید برقی که بر پایه مصرف سوخت های فسیلی فعالیت می کنند، نقش عمده ای در تولید گازهای گلخانه ای دارند. برای بررسی میزان این تاثیر و مقدار کربن دی اکسید منتشر شده به ازای هر مگاوات برق تولید شده در ایران اطلاعاتی برای دسترسی عموم منتشر نشده است، اما نگاهی به جایگاه ایران در آخرین گزارش عملکرد کشورهای جهان در مبارزه با تغییر اقلیم و گرمایش جهانی نشان می دهد که وابستگی به سوخت های فسیلی، چه مازوت باشند و چه گاز طبیعی، یکی از عوامل قعرنشینی ایران در میان سایر کشورهای جهان است.

طبق آخرین گزارش «شاخص عملکرد تغییر اقلیم» در سال ۲۰۲۰، ایران از میان ۶۱ کشور جهان، با قرار گرفتن در جایگاه ۵۹ پس از ایالات متحده امریکا و عربستان سعودی سومین کشور فهرست است که در مقابله با گرمایش جهانی بدترین عملکرد را در کارنامه خود به ثبت رسانده است. گزارش جهانی عملکرد محیط زیست یا CCIP با همکاری موسسه مردم نهاد آلمانی «گرین ویچ» و موسسه «نیوکلایمت» از سال ۲۰۰۵ تاکنون عملکرد کشورهای عضو توافقنامه پاریس را با چهار شاخص انتشار گازهای گلخانه ای، قوانین مرتبط با تغییر آب و هوا، میزان مصرف انرژی و میزان استفاده از انرژی های تجدیدپذیر ارزیابی می کنند. هدف این دو موسسه از انتشار این گزارش سالانه، ترویج شفافیت در سیاست های جهانی اقلیمی، مقایسه اقدامات صورت گرفته در حفاظت از محیط زیست و مقایسه عملکرد و پیشرفت کشورها به صورت مستقل است. گرچه نتایج این گزارش در سال ۲۰۲۰ نشان می دهد که هیچ کدام از کشورهای عضو نتوانسته اند عملکرد «خیلی خوبی» در تمام رده بندی های این شاخص به دست بیاورند و به اهداف توافقنامه پاریس نزدیک شوند، با وجود این، این گزارش نشان می دهد که انتشار گازهای گلخانه ای در بیش از نیمی از کشورهای مورد بررسی طی سال گذشته کاهش یافته و سوئد در صدر این جدول قرار گرفته است. بررسی عملکرد ایران در این گزارش نشان می دهد که بهترین موقعیت ایران در میان چهار شاخص، مربوط به شاخص قوانین مرتبط با تغییر آب و هواست، با رتبه ۴۰ و بدترین عملکرد ایران در میزان توسعه و استفاده از انرژی های تجدیدپذیر است که در این شاخص ایران در رتبه آخر قرار می گیرد و ضعیف ترین عملکرد را در میان ۶۱ کشور جهان از خود به جای گذاشته است. امری که خود می تواند وضعیت آلودگی هوا و عوامل موثر بر آن را نیز روشن کند، تا زمانی که مصرف سوخت های فسیلی در کشور بالا و جایگاه ایران در استفاده از منابع تجدیدپذیر انرژی در قعر جدول باشد، آلودگی هوا همنشین همیشگی ماه های سرد سال خواهد بود و حتی شیوع کرونا نیز در این امر موثر نخواهد بود.

تولید برق به ازای تولید گاز گلخانه ای

به گزارش «آژانس حفاظت از محیط زیست ایالات متحده امریکا» و مطابق گزارش سال ۲۰۱۸، بزرگ ترین منابع تولید و انتشار گازهای گلخانه ای در ایالات متحده سوزاندن سوخت های فسیلی برای تولید برق، گرما و حمل و نقل هستند. این گزارش نشان می دهد که ۲۸.۲ درصد از انتشار گازهای گلخانه ای در سال ۲۰۱۸ ناشی از بخش حمل و نقل است. سوختن سوخت های فسیلی اتومبیل ها، کامیون ها، کشتی ها، قطارها و هواپیماها مهم ترین عامل تولید و انتشار گازهای گلخانه ای در امریکا شناخته می شود. سهم تولید برق در انتشار گازهای گلخانه ای کمتر از تردد وسایل حمل و نقل نیست. این گزارش نشان می دهد که با اختلاف جزیی، تولید برق در امریکا ۲۶.۹ درصد انتشار گازهای گلخانه ای را موجب می شود، زیرا تقریبا ۶۳ درصد از برق امریکا با سوزاندن سوخت های فسیلی، عمدتا زغال سنگ و گاز طبیعی تامین می شود. عامل سوم انتشار گازهای گلخانه ای در امریکا به عهده صنعت است که با سهم ۲۲ درصدی خود، با سوزاندن سوخت های فسیلی مورد نیاز برای شکل گیری برخی واکنش های شیمیایی لازم برای تولید کالا، یکی دیگر از منابع تولید گازهای گلخانه ای است. آژانس حفاظت از محیط زیست ایالات متحده امریکا می نویسد که گازهای گلخانه ای منتشر شده در حوزه تولید برق ناشی از تولید، انتقال و توزیع برق هستند. در این بخش، تولید و انتشار دی اکسید کربن بخش عمده گازهای گلخانه ای منتشر شده را شامل می شود، اما در تولید و توزیع برق، مقادیری از متان CH۴ و دی ا کسید نیتروژن نیز منتشر می شوند. این گازها در هنگام احتراق سوخت های فسیلی مثل زغال سنگ، نفت و گاز طبیعی برای تولید برق آزاد می شوند. کمتر از یک درصد از انتشار گازهای گلخانه ای را هگزا فلوراید گوگرد تشکیل می دهد که این گاز با توجه به نظر «هیات بین دولتی تغییرات آب و هوایی» قوی ترین گاز گلخانه ای ارزیابی شده است که در بازه زمانی صد ساله، ۲۲هزار و ۸۰۰ بار بیشتر از کربن دی اکسید توانایی گرم کردن زمین را دارد. طبق گزارش این آژانس، در سال ۲۰۱۹، صنعت تولید برق در ایالات متحده ۴.۱۳ هزار میلیارد کیلووات بر ساعت برق تولید کرد که این تولید منجر به انتشار ۱.۷۲ میلیارد متریک تن دی اکسید کربن شده است. در واقع تولید هر کیلووات ساعت برق در این سال منجر به انتشار ۰.۹۲ پوند (۰.۴۱۷۳ کیلوگرم) دی اکسید کربن شد. ضعف اطلاع رسانی عمومی در این حوزه مانع از داشتن آمار دقیق و موثق در مورد میزان تولید گازهای گلخانه ای در ایران به ازای تولید هر مگاوات برق می شود، اما اگر به گفته ابوالفضل آقاسی، مسوول کارگروه محیط زیست موسسه کیمیای سبز استناد کنیم که در سال ۹۴ به ایسنا گفته بود: «در خوشبینانه ترین حالت ۴۳۰ گرم کربن دی اکسید به ازای هر کیلووات ساعت برق تولیدی منتشر می شود»، در آن صورت، مطابق با آخرین آمار پایگاه اطلاع رسانی برق حرارتی کشور، مبنی بر اینکه «از ابتدای سال ۹۹ تا پایان نیمه مرداد بیش از ۱۴۰ میلیارد کیلووات ساعت انرژی در نیروگاه های کشور تولید شده که سهم نیروگاه های حرارتی از این رقم حدود ۱۲۷ میلیارد کیلووات ساعت بوده است»، آنگاه در نیمه اول سال جاری، با تولید برق از منابع انرژی فسیلی احتمالا ۵۴ میلیارد و ۶۱۰ میلیون کیلوگرم کربن دی اکسید وارد هوای کشور شده است. این حجم تولید کربن دی اکسید گرچه تخمینی است و می تواند اندکی متفاوت از واقعیت باشد، با وجود این، باید توجه داشت که این حجم از تولید گازهای گلخانه ای در ایران، فارغ از استفاده یا عدم استفاده از مازوت نمی تواند در آلودگی هوای شهرهای ایران و تغییر اقلیمی بی تاثیر باشد. تولید برق با اتکا با سوخت های فسیلی نکته پنهان آلودگی هواست، چه مازوت مصرف شود و چه نشود، در بهترین شیوه تولید برق با سوخت های فسیلی نیز همچنان حجم بسیاری از گازهای گلخانه ای وارد اتمسفر می شوند و همچنان آلودگی هوا و گرمایش زمین را به دنبال خواهند داشت.

روزنامه اعتماد



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید