تاریخ آخرین ویرایش : چهار شنبه،25-1-1400
تعداد بازدید :97

پست مدرن يا پست مدرنيته

پيش گفتار  .
تحرير درآمده وهمچنين  نگارنده نظراتي اغلام نموده است  كه اميدوار است كه مورد توجه قرار گيرد. مقاله برداشت آزاد از مقالات  در مورد پست مدرن يا پست مدرنيته ميباشد كه توسط صاحب نظران به رشته در دنياي فعلي راديو وتلويزيون واينترنت وبطور كلي رسانه ها اثر مستقيم بركار وزندگي ما انسان ها داشته كه شايد برخي از ما چندان اطلاعي از آن نداشته باشيم كه دراين مقاله نظرات فلاسفه ودانشمندان در زمينه اثرات مستقيم آنهابي
 اين ان مي شود.                                                                                                                                                                                                                                                                                           
مقدمه                                                                                                                                                                     تحولات رخ داده در حوزه معماري طي سه دهه پاياني قرن گذشته در غرب باعث متزلزل  ساختن اركان تنها سبك فراگيري وجهاني  در بخش عمده اي از قرن بيستم يعني معماري مدرن گرديد .اين تحولات ريشه در تغيرات بنيادين فكري واجتماعي ودگرگوني نگرش نسبت به خود وجهان پيرامون در درغرب داشته است. تغيرات ذكر شده باانتقادات نيچه از مدرنيته از اواخر قرن نوزدهم در آلمان آغاز وتوسط انديشمنداني همچون فرويد / هايدگر/دريدا /دلوز /لئونارد وديگران مورد بسط وشرح قرار گرفت.
اگر فلسفه روح زمان ومعماري كالبد زمان است  با عوض شدن روح زمان /كالبد هم عوض مي شود . لذا اين بخش نيز همانند بخش قبل  ابتدا با موضوع فلسفه آغاز ضده وسپس نمودكالبد ي آن در معماري مورد بحث قراركرفته است .  
 پست مدرنيته       
در فارسي پست مدرن به فرامدرن وپسا مدرن ترجمه شده است كه منظور شرايط بعد از مدرن ويا مرحله تاريخي بعد از مدرن است .اين لغت به پسا نوگرايي ومابعد تجدد هم ترجمه شده است .   
((اهب حسن)) در مقاله اي با عنوان (فرهنگ پست مدرن ) معنقد است كه كلمه (پسا مدرن ) نخستين بار توسط  ((فدريكو دوانتيس دردهه ي 1930 )) به مثابه ي عكس العملي  در برابر مدرنيسم  ادبي بكاررفته است .                   
(آرنولد توينبي ( 1975-1889) فيلسوف ومورخ انگليسي )) در نهمين جلد از كتاب پژوهش تاريخ درسال 1954 از زوال تمدن غرب به ورطه نابخردانگي ونسبيت گرايي يادكرد كه به عقيده وي منشاء آن تحولات دهه 1870بوده است  لذا  از اصطلاح پست مدرن به مثابه ي امري مجازي وتحقيرآميز منفي اش سود جست . بعضي پست مدرن را دوره  فرا صنعتي تلقي كردند و عده اي نيز آن را دوره اي  متفاوت از دوره مدرن مي دانند بدون آنكه راه حلي ارائه دهند .                                                                                                                                                            نظرات برخي از اساتيد  وفلاسفه بشرح زير ذكر مي شود :   
((دكتر هاشم  آقاجري)) استاد تاريخ دانشگاه دراين مورد  معتقد است كه :(پست مدرن نقد مدرنيته در فرآيند تاريخ مدرنيته است ونبايدآان راهرگونه ضديت ونقد مدرنيته از مواضع سنتي اشتباه گرفت ) .  
هدف متفكران پست مدرن به هيج وجه  بازگشت به دوران ماقبل از مدرن نيست زيرا ماقبل مدرن و مدرن از نگاه پست مدرن  ها در يك مساله مشترك است وآن هم اين است كه هردو به نوعي كليت  ثابت وامرعام وتوتاليته هستند  منتهي توتاليته دوران ماقبل مدرن / يك نوع توتاليته مذهبي است وتوتاليته دوران مدرن  عقل جديد است .
پست مدرن نيسم از اين جهت كه علامت بحران مدرنيته است اموزنده مي باشد .  
منطق پست مدرن اساسا" منطق نفي است ونه اثبات يعني شورش عليه توتاليته عقل روشنگري وافكار وهرگونه حاكميت وبلامنازع اصول ومعيارهاي ثابت وعام ... پست مدرنيته به اين عق (عقل مدرن ) پشت كرد امرو به سوي جاي مشخصي ندارد  لذا من فكر ميكنم كه پست مدرنيته  تنها به عنوان يك راه آسيب شناختي براي مدرنيته تلقي ميشود .                          ((دكتر رضا داوري اردكاني  استاد فلسفه دانشگاه )) در اين مورد چنين اظهار مي دارد :(پست مدرن با مدرنيته  متفاوت است زيرا پست مدرن تشكيك در اصول ومباني مدرنيته است بدون اينكه همه شئون وآثار ونتايج آن را رد كند يا طرح عالم ديگري بجاي آن دراندازد .
((چارل جنكز ))درمورد عصر پست مدرن مي نويسد: صنعتي شدن با سرعتي پرشتاب جاي خود را  به عصر پسا صنعتي مي سپارد . كار در كارخانجات جاي خودرا به كار درمنازل وادارات مي سپارد و عصر پست مدرن  عصر انتخابهاي              بي شمار و فزاينده است . عصري است كه هيچ جريان ارتدكسي را نمي توان  بدون خود آگاهي وطنز پذيرفت زيرا تمام سنت ها براي خود واجد ارزش واعتبارند . اين امر تا حدودي نتيجه چيزي است كه انفجار اطلاعات  ظهور دانش سازمان يافته  ارتباطات جهاني وسيبرنتيك خوانده مي شود .      
نكته مشترك در مورد همه فلاسفه مدرن اين است كه عقلانيت علمي وخردگرايي محض مدرن را زير سئوال مي برد . از ديدگاه پست مدرن مشکلات  امروز جوامع مدرن مانند كم بها شدن حيثيت انسان / بي هويتي  بحرانهاي فرهنگي /خشونت بيش از حد /جنگهاي ويرانگر / كم رنگ شدن روابط انساني و بالاخره سيطره تكنولوژي بر زندگي انسان  به سبب شرايطي است  كه زندگي مدرن و بينش مدرن براي انسان به وجود آورده است وبراي توجيه وآگاهي نسبت به آن بايد گوهر مدرنيته  مورد وارسي مجدد قرارگيرد .  
  تاريخ                                                                                                                                                                            ديدگاه مدرنيسم وپست مدرنيسم نسبت به تاريخ نيزدو ديدگاه كاملا" متفاوت ومتضاد است .   
مدرنيست ها تاريخ  را به صورت خطي ومعلول ها را به دليل وجود علت ها مي دانند وبراي هر علتي در تاريخ  بدنبال معلول آن هستند  چنانچه  داريوش آشوري مي نويسد :  توضيح علمي مسايل  از جمله مسايل تاريخي تنها در بستر ذهنيت مدرن ممكن است .    
((كارل ماركس  )) فيلسوف قرن نوزدهم آلمان وبنيانگذار سوسياليسم علمي ويكي از مناديان مدرنيته  روند تحولات در تاريخ را به صورت مبارزه طبقاتي  بين طبقات فرودست وفرا دست عنوان مي كند و از نظر وي اين مبارزه همواره در طي تاريخ وجامعه در طي تاريخ و جوامع مختلف وجودداشته است. در جامعه برده داري بين برده ومالك ودر جامعه فئودالي بين دهقان وصاحب زمين ودر جامعه سرمايه داري  بين پرولتاريا ( كارگر صنعتي ) و بورژوازي ( سرمايه دار ) اين كشمكش وجدال براي كسب منافع طبقاتي برقرار بوده است .    
((كارل ماركس  )) با استفاده از نظريه ((هگل ))در مورد نهاد (تز) وبر نهاد (آنتي تز ) معتقد است كه طبقه  سرمايه دار  (نهاد ) مجبور است كه (برنهاد ) خود يعني طبقه پرولتاريا را در نظام اقتصادي وتوليدي سرمايه داري پرورش دهد .
از تقابل اجتناب نا پذير اين دو بورژوازي وپرولتاريا - جامعه سوسياليستي كه سنتز آن اين تقابل است پديد خواهد آمد .نهايتا" جامعه سوسياليستي در روند تكامل خود به جامعه ي بي طبقه كمونيستي منتهي خواهد شد .


ولي در مقابل اين نظريه ((ميشل فوكو در كتاب باستان شناسي دانش 1969 ))چنين مي نويسد : برخلاف نظر مورخين گذشته كه با جست وجوي گرايش ها وجريانات وفرايندها وساختارهاي بنيادي و وپايدار تاريخ مي خواستند وجود نوعي تداوم وپيوستگي را در تاريخ نشان دهند تاريخ دستخوش گرايش ها وجريانات متداخل و متقاطعي است كه نمي توان آنها را تابع يك طرح خطي يا قانون واحددانست . در تاريخ هيچ اصل ومفهوم مركزي وجود ندارد كه برتمام پديده ها وحدت وكليت بخشد .   ازنظر پست مدرن (( تاريخ مجموعه اي از گسست ها است )).    
رسانه ها      
به عقيده ي متفكران  پست مدرن  يكي از مشخصات بارز جوامع پيشرفته  سيطره رسانه ها مانند مطبوعات / راديو / تلويزيون / واینترتت  ووجوه مختلف زندگي است .  
امروزه در جوامع غربي وقايع وهنجارهااز طريق رسانه ها به اطلاع مردم مي رسد وزندگي آنها را شكل مي دهد .                     ((ژان بوديار  فيلسوف پست مدرن ومعاصر فرانسوي ))  معتقد است كه:   
(رسانه ها در جهت دادن ذهن توده ها نقش اساسي دارند ))   
((قدرت  رسانه هاي گروهي وفرهنگ عامه برتمام ديگر اشكال روابط اجتماعي حاكم بوده وآنها را شكل ميدهد)) .عقيده اين است كه نشانه هاي فرهنگي عامه و ايماژهاي رسانه اي  به گونه اي فزاينده بردريافت ما از واقعيت ونحوه توصيف ما از خودمان وازدنياي پيرامونمان سيطره مي يابند ... جامعه از نظر رسانه ها اشباع شده .. اكنون واقعيت را تنها مي توان ازروي بازتاب ها  وانعكاس سطحي اين آينه (رسانه ها ) توصيف كرد . جامعه به گونه اي فزاينده دردل رسانه هاي گروهي محوومستحيل شده است.تنها رسانه ها ميتواننداحساس وبرداشت ما از واقعيت را شكل دهند .     
اين آينه اكنون واقعيتي است كه در اختيار داريم .    
اهميت رسانه ها در اين جوامع به صورتي است كه 98% منازل در  بريتانيا امروز داراي دستگاه تلويزيون هستند در حالي كه تقريبا" دوسوم آنها داراي دستگاه ويدئويي هستند( گاردين 20 دسامبر 1991)  وبطور متوسط در سال 1992 هر عضو جامعه بيش از 26 ساعت در هفته به تماشاي تلويزيون پرداخته اند )).      
نقش رسانه ها در جهان پست مدرن به گونه اي است كه مرز بين واقعيت وغيرواقعيت مختوش شده وهمه چيز به صورت واقعيت مجازي درامده است . از قدم زدن در كاخ هاي باستاني ويا موزه ها در كامپيوتر  تارفتن به كرات ديگر وملاحظه زندگي واقع در ان كرات برروي پرده نقره اي سينما تا انجام عمل جراحي از راه دور به كمك اينترنيت / همه وهمه تصاوير مجازي است كه مرز بين انها وواقعيت مبهم و نامشخص است . (عصررسانه ها حدومرز فرهنگي را برداشته است ).  در هر زماني  هرفردي  در هر نقطه اي از اين جهان مي تواند از طريق كانالهاي متعدد تلويزيون و اينترنت با فرهنگ وروايت هاي بسيار متنوع ومتضاد روبرو شود .  
عصر رسانه ها جهان متاثر  پست مدرن را بسيار كوچك كرده وبصورت يك دهكده جهاني در اورده است .                                       ((اين ايده  كه واقعيت در حال تلاش ووتبديل شدن به تصاوير است ايده مشترك پسا مدرن است )) .   
در جهان  فرا واقعيت (( ژان  بوديار  ( فيلسوف پست مدرن فرانسوي ))  زندگي در حال محوشدن در تلويزيون است. به عقيده بوديار (( تلويزيون جهان است .)) ووي تاكيد مي كند (( مااكنون با وانموده ها سروكارداريم )) .  
پست مدرن ها معتقدند كه اگاهي افراد از جهان كنوني ودسترسي به ان عمدتا از طريق رسانه ها وبالاخص تلويزيون است .  اين رسانه ها نه تنها  منعكس كننده واقعيات  هستند بلكه شكل دهنده آنها نيز مي باشند وبسياري از هنجارها از طريق تلويزيون به جامعه منتقل ميشود .(( تكنولوژي جديد اطلاعات وارتباطات  اگر چه به خودي خود  نه جامه ي پسا صنعتي ونه جامعه پسا مدرن را به ارمغان مي اورند چه رسد به اميد به حل بحران هاي معاصر -  ليكن در دگرگوني هاي معاصر جهان عميقا" دخيل اند )) .  
اين رسانه هستند كه مي توانند تعيين كننده چه اخبار و وقايعي  حائز اهميت جهاني است وچه مسايلي حاشيه اي و جانبي  مي باشد . واقعه سه شنبه  11 سپتامبر  در آمريكا و منهدم  شدن دو برج  مركز تجارت جهاني وساختمان پنتاگون از طريق رسانه ها  تا  مدت ها به صورت خبر اول به سراسز جهان ارسال مي شد .  ميزان رونق بازار  بورس / معاملات / جهانگردي / اميد به آينده وميزان بيكاري و بسياري مسايل ديگر درنقاط مختلف  جهان متكي به اين خبر اول بود .                                              جامعه ي مصرفي يكي ديگر از خصوصيات وويژگي هاي مهم عصر پست مدرن است . بدون وجود رسانه ها  مصرف گرايي وميل به مصرف فزون تر ناممكن خواهد بود .     
همه چيز كالا ميشود واين فرايند با تبليغات تلويزيوني پيوسته تقويت ميگردد .  مادر فرهنگ هاي  مصرفي زندگي ميكنيم .. تلويزيون وفرهنگ مصرفي به يكديگر تعلق دارند  /هر چند اشتباه است كه براي اولي جايگاه اعلا  قايل شويم . آنها از جنگ جهاني دوم به بعد در همزيستي با يكديگر رشد كرده اند .همان گونه كه ژان  بوديار  ( فيلسوف پست مدرن معاصر فرانسوي )  مي گويد  : پست مدرن آنگاه از مدرن جدا مي شود  كه توليد تقاضا -براي صرف - محور قرار  مي گيرد . تمام كار تلويزيون   توليد نياز وخواسته ها/  بسيج  اميال وتخيلات وسياست جولان خيال است .))  بدون مصرف چرخ نظام وجهان پست مدرن از حركت باز مي ايستد  پس از وقايع يازده سپتامبر در آمريكا  مجدد د" اين رسانه ها بودند كه مردم آمريكاواروپا در جهت كنار گذاشتن غمگساري ومصرف هرچه بيشتر تشويق نمودند .

 زبان                                                                                                                                                                                     از نظر فلاسفه ومتفكران پست مدرن  زبان نقش اساسي وتعيين كننده در طرز تفكر ونوع انديشه انسان دارد .                   ((مارتين هايدگر ( 1976-1889) فيلسوف آلماني )) كه جزو فلاسفه پست مدرن محسوب مي شود  معتقداست :           ((انسان در زبان زندگي ميكند وهمچون زبان است)) .هستي ما زبان گونه است ومافقط در زبان زندگي ميكنيم .              حضور ما در در اين جهان به زبان وابسته است و براي ما در هر لحظه اموري چون زبان دلالت ومعنا مطرح مي شود  انسان ومهنا در مكالمه زنده اند  انسان  متكلم واهل مكالمه است  .  انسان تا زماني كه حرف مي زند  انسان  است .  زبان  نزديك ترين همسايه انسان است .
((ليوتار- فيلسوف)) معتقد است : (( هيچ رويدادي خارج ومستقل از زبان وجود ندارد ))وي باتكيه برزبان مي گويد كه ماهمه بابازي زباني محلي خودمان سروكارداريم بازي هايي كه بسته به اينكه كجاهستيم  ( اداره - كليسا -ورزشگاه - يا ميخانه )با يكديگر فرق مي كنند . آنچه  مي دانيم در محلي  كه به سر مي بريم اعتبار دارد .
((لودويگ ويتگنشتان  )) يكي ديگر از فيلسوفان صاحب نام پست مدرن در مورد زبان معتقد است :   هرنوع استفاده از واژه ها قواعد خاص خودرا دارد و از اين نظر استفاده از زبان ها با بازي قابل مقايسه است كه در بازي براي خود قواعد خاص دارد  
((ليوتار -فيلسوف)) در كتاب خود بنام وضعيت پست مدرن  گزارشي در مورد دانش قواعد (( لودويگ ويتگنشتان )) از بازي زباني  را اين طور بيان ميكند .:((هريك از رده هاي مختلف پاره گفته را ميتوان برحسب قواعد مشخص كننده خواص آنها ووموارد استفاده اي كه از آنها  مي توان به عمل آورد تعريف نمود . دقيقا" به همان شيوه اي كه بازي شطرنج به كمك مجموعه اي از قوايد تعيين كننده  خواص هريك از مهره ها تعريف مي شود . به عبارت ديگر شيوه ي مناسب براي حركت دادن مهره هاي شطرنج  لذا بايد بيان داشت كه هريك از بازي هاي زباني داراي قواعدواصول معيني است كه در شرايط مكاني واجتماعي خاص مور دمورد استفاده قرار مي گيرد .   
 در مورد رابطه زبان با واقعيت ونقش آن در شكل دهي  هنجارهاي  جامعه وافراد آن (( استينار كوال  )) مي نويسد :      (( زبان وشناخت از واقعيت  كپي برداري نمي كندبلكه زبان واقعيت را مي سازد .هرزبان به هرشيوه اي خاص خود جنبه ويژه اي از واقعيت را مي سازد ودر تفكر پست مدرن كانون توجه معطوف  ساختار اجتماعي وزبان شناختي واقعيت است  /معطوف تفسير / بازگويي واستدلال  در باره ي معناي جهان هستي  )).
 سخن نگارنده :    
با توجه به مطالب فوق  ميتوان نتيجه گرفت كه انسان امروزي خود آگاه ويا نا خودآگاه در يك دهكده جهاني زندگي ميكند و گفتار اش با زبان ورفتار وزندگي اش باخط ومشي ديكته شده  توسط  رسانه ها  باديدگاه هاي مختلف  ميباشد و فهم ودرك واقعيات  بستگي به انسان ها در اين فرايند دارد .
به عقيده  (( بودريار )) تلويزيون جهان است ووي تاكيد ميكند :  (( ما اكنون فقط با وانموده ها سروكار داريم )) .

بيژن علي آبادي
25 اسفند 1399

 

عضو مرتبط : بیژن علی آبادی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید