تاریخ آخرین ویرایش : سه شنبه،3-2-1398
تعداد بازدید :168

ژئوپارک پارک زمین شناسی

ژئوپارک ها مناطقی هستند که به دلیل زیبایی، اثرگذاری یا ارزش های علمی مورد توجه عموم مردم قرار می گیرند و در عین حال به تحقیقات زمین شناسی و گسترش دانش ‌های علمی کمک می‌ کنند. در چنین مناطقی استفاده سازمان یافته بازدیدکنندگان موجب گسترش صنعت توریسم شده و استفاده از منابع زمین شناسی را امکان ‌پذیر می کند.
ژئوپارک ممکن است علاوه بر پدیده های زمین شناسی از آثار تاریخی، بوم شناسی، باستان شناسی، میراث فرهنگی و طبیعی دیگر نیز برخوردار باشد.ژئوپارک ( Geopark)، مخفف «پارک زمین ‌شناسى» (Geology Park) است و به سرزمین ‌هایى که پدیده‌ هاى‌ زمین‌ شناسى بى ‌همتا و تاریخچه تکامل زمین‌ شناسى مشخصی دارند، گفته مى‌ شود.ژئوپارک فقط با هدف زمین ‌شناسی ایجاد نمی ‌شود بلکه باید تمامی ویژگی ‌های یک منطقه در این بحث درگیر و به ‌صورت یک زنجیره به هم متصل شوند.
ژئوپارک باید جاذبه‌های کافی و مختص به «ژئوتوریسم» یا «گردشگری زمین‌ شناختی» (زمین گردشگری) را در خود داشته باشد. ژئوتوریسم پدیده‌‌های زمین ‌شناسی و زیست‌ محیطی را به خدمت آرامش روحی انسان‌های کنجکاو در می‌آورد و آنان را در سفری جذاب، لذت ‌بخش و پرخاطره به کشف ناشناخته‌های جهان هستی و نزدیکی با طبیعت و غوطه ‌ور شدن در جاذبه‌‌های طبیعی آفرینش فرا می‌خواند.گردشگری زمین ‌شناختی به عجایب طبیعت می ‌پردازد، با مطالب علمی آمیخته و با آموزش همراه است. از سوی دیگر، گردشگری تاریخی تکراری شده است و مردم بیشتر به حضور در طبیعت تمایل دارند.
طبیعت ‌گردی به محیط‌های زیست جانوری و گیاهی محدود می‌ شود، اکوسیستم‌‌ها را در نظر دارد و به عبارتی به موجودات زنده مربوط است؛ اما گردشگری زمین ‌شناختی بیشتر بر بخش‌ بی‌ جان طبیعت مانند آتشفشان‌ها، گنبدهای نمکی، پدیده‌‌های فرسایشی و غیره تأکید دارد. اکوتوریسم در ژئوپارک‌‌ها غالباً با ژئوتوریسم (گردشگری زمین ‌شناختی مبتنی بر طبیعت بی ‌جان) همراه می‌‌شود که هدف هر دو، بهره ‌برداری صحیح و توسعه در کنار حفاظت، آموزش و توجه به جامعه‌ محلی است.
سازمان علمی‌فرهنگی یونسکو، ژئوپارک را یک محدوده معین جغرافیایی تعریف می‌کند که شامل چند پدیده خاص و زیبای زمین شناسی است. در این محدوده ممکن است علاوه بر جاذبه‌های زمین شناسی تعدادی جاذبه‌های طبیعی، فرهنگی، هنری و تاریخی هم وجود داشته باشد. ژئوپارک‌‌ها نوعی جدید از مناطق حفاظت ‌شده هستند که مجموعه‌ پدیده‌های جان ‌دار (گیاهی و جانوران) و پدیده‌‌های فرهنگی و طبیعی را شامل می ‌شوند. ژئوتوریسم نه فقط در محدوده‌ ژئوپارک‌ها صورت می ‌گیرد بلکه در هر نقطه‌ ای که پدیده‌های زمین ‌شناختی کمیاب و دیدنی وجود دارند نیز صورت می‌ گیرد.بر خلاف انواع مناطق حفاظت شده طبیعی، ژئوپارک‌ها نه فقط ورود و حضور بازدید کنندگان را محدود نمی‌کنند بلکه برای حضور مردم طراحی شده اند که همین حضور موجب رونق اقتصادی پایدار جوامع محلی خواهد شد.از زمانى که یونسکو طرح شبکه بین المللى ژئوپارک را به اجرا درآورد، تعداد زیادى از مکان‌ها در سراسر دنیا شناسایى و به عنوان ژئوپارک معرفى شده ‌اند تا مورد حمایت و حفاظت قرار گیرند.ثبت محدوده‌‌هایی تحت حفاظت و مشخص برای گردشگری با عنوان ژئوپارک در دنیا از سال ۲۰۰۰میلادی رواج دارد و تاکنون بیش از ۸۰ ژئوپارک در دنیا به ثبت فهرست ژئوپارک‌‌های جهانی یونسکو رسیده ‌است. در حال حاضر چین نخستین کشور آسیایی است که بیشترین تعداد ژئوپارک جهانی و ملی دارد. ژئوپارک قشم نخستین ژئوپارک ایران و خاورمیانه است.
طبیعت به طور دائم توسط فرسایش آبی و بادی در حال تنوع و دگرگونی است و این دگرگونی توسط خود عوامل فرسایش شکل می‌‌گیرد نه انسان. در میان مهم ترین عوامل پیدایش رخنمون‌ها، اشکال و جلوه‌‌های زمین که موجب جلب گردشگران علاقه ‌مندان به پدیده‌‌های طبیعی می‌شود،فرسایش مهم ترین عامل ایجاد و شکل گیری پدیده‌های زمین ‌شناسی و ژئومورفولوژی، محسوب می‌‌شود. فرسایش آبی و بادی، تغییر درجه حرارت و تبلور کانی‌ها از عمده ‌ترین محرک‌های عمل فرسایش در سطح زمین است. بارش برف و باران، رگبارهای فصلی، امواج دریا، پیشروی و پسروی آب دریاها، تغییر مسیر رودخانه‌‌ها، جریان سیلاب‌ها، نفوذ آب در لایه‌‌های زمین و انحلال سنگ‌‌ها و رسوبات آهکی، سیلتی، مارنی و ماسه ‌سنگی و شکل گیری غارها و حفره‌‌ها و دریاچه‌‌ها و سفره‌‌های آب زیرزمینی، نفوذ آب در سنگ‌‌ها، انجماد و تخریب آن‌ها از جمله عواملی هستند که چهره طبیعت را دائم تغییر می‌دهد و رخنمون‌ها و جلوه‌‌های رنگارنگ کانی‌ها لایه‌های مختلف زمین را بیشتر نمایان می‌‌سازد.معرفى یک ژئوپارک بر اساس مواردى همچون تکامل کره زمین، شکل زمین، چشم‌‌انداز زمین (Natural landscape)، تشکیلات زمین‌ شناسى، خاک ‌شناسى، کانى‌ شناسى، سنگ ‌شناسى، فسیل‌ شناسى، باستان‌ شناسى، میراث فرهنگى، زیست محیطى و مناطق با ارزش از نظر گونه‌هاى جانورى و گیاهى است.
نگاهی به ژئوپارک‌های ایران
ایران با جغرافیای منحصر به فرد خود از ویژگی‌‌های مناسبی برای ایجاد ژئوپارک‌ برخوردار است. تنوع زمین شناختی، اقلیم متنوع و ویژگی‌های زمین ‌شناسی گوناگون و طبیعت بی‌جان بی ‌نظیر مناسب برای احداث صدها ژئوپارک در ایران هستند. پدیده‌های زمین شناختی (ژئوتوپ‌‌ها) در سراسر کشور مانند غارها، تنگه‌‌ها، دره‌‌ها، مناطق فسیلی، دره‌های نشستی، شکاف‌‌های بزرگ زمین ‌شناسی، سازندهای زمین شناختی، گل‌ فشان‌ها، زمین‌های کارستیک، انواع کانی‌ها، هرم‌‌های ماسه ‌ای، سواحل صخره‌ ای ـسنگی، معادن باستانی، کلوت‌ها و غیره به عنوان میراث‌‌های زمین شناختی و ژئومورفولوژی می‌توانند در قالب ژئوسایت‌‌های بالقوه متعدد پس از تدارک زیرساخت‌های گردشگری به عنوان ابزاری کارساز در راستای توسعه زمین‌گردشگری و تأسیس ژئوپارک‌ها مورد استفاده قرار گیرند. در حال حاضر سه ژئوپارک در کشور وجود دارند که شامل «ژئوپارک جهانی قشم»، «ژئوپارک ارس» و «ژئوپارک راگه» است.
ژئوپارک قشمبه عنوان نخستین ژئوپارک ایران، یکی از منحصر به فردترین ژئوپارک‌‌های جهان نیز به شمار می‌رود که به واسطه قرار گرفتن در کنار سواحل زیبای خلیج فارس و جنگل دریایی حرا، چندین پدیده بارز زمین شناسی را در خود جای داده و به پارک زمین شناسی ایران تبدیل شده است.ژئو پارک قشم به عنوان میراث اشکال زمین شناسی و ژئومورفولوژیکی مربوط به دوران سنوزوئیک و حتی پیش از آن دارای پتانسیل‌های فراوانی به لحاظ صنعت اکوتوریسم و ژئوتوریسم است.
کوه‌های قشم وضعیت و شکل کاملاً ویژه ای دارند؛ این کوه‌ها از لایه‌های رسوبی افقی و موازی تشکیل شده اند، به گونه ای که پی گیری لایه‌های مختلف کوه در سراسر جزیره کاملاً ممکن است. فقط در دو نقطه، به دلیل حضور گنبدهای نمک، ترتیب و شکل قرارگرفتن لایه‌ها از حالت افقی خارج شده است.
غار نمکدان قشم یکى از شاهکارهاى خلقت است که نام آن به عنوان بخشى از ژئوپارک جزیره قشم که تنها ژئوپارک ایران و خاورمیانه محسوب مى ‌شود.بزرگ ترین غار نمکى جهان با ارتفاع ۲۳۷ متر و طول بیش از ۶ کیلومتر با داشتن قندیل‌ها و بلورهاى نمک در داخل و جریان آب نمک در بیرون آن در ۹۰ کیلومترى شهر قشم، منظره ‌اى زیبا و دلپذیر از شگفتى‌هاى عالم خلقت را به نمایش گذاشته است.این غار دارای چندین تالار بزرگ و کوچک است که نخستین تالار آن در فاصله ۶۷۰ متری ورودی غار قرار دارد.از داخل غار نمکدان، آب زیرزمینی می ‌جوشد که با خارج شدن از غار به صورت چشمه نمک در دامنه کوه ظاهر شده و در گودالی جمع می ‌شود و مانند برف زمستانی خودنمایی می‌ کند. در ترکیب نمک‌هاى موجود در غار نمکدان قشم عناصرى همانند منیزیم به کار رفته اند که علاوه بر درمان بیمارى‌‌هاى تنفسى به عنوان نمک طبى نیز مورد استفاده ورزشکاران قرار مى‌ گیرد.یکى از ویژگى‌‌هاى این غار، عدم تشابه نقاط مختلف آن با یکدیگر است، به طورى که هر قسمت این غار از زیبایى منحصر به فردى برخوردار است که با نقاط دیگر آن کاملاً تفاوت دارد.
در سال ۲۰۱۶ میلادی و در پایان دویست و یکمین نشست شورای اجرایی یونسکو، ۸ ژئوپارک جدید از کشورهای ایران، مکزیک، چین، اسپانیا، فرانسه و کره جنوبی به عنوان ژئوپارک‌‌های جهانی یونسکو اعلام شدند. بنابراین ژئوپارک قشم که در سال ۱۳۸۵ برای نخستین بار عضو شبکه جهانی یونسکو شده و در سال ۱۳۹۱ از این شبکه خارج شده بود، دوباره به این عنوان ارزشمند دست یافت.
ژئوپارک ارسیکی از سایت‌های منحصر به فرد جهان است و با وجود گونه‌های مختلف گیاهی و جانوری از منظر طبیعی و فرهنگی حائز اهمیت است.ژئوپارک ارس شامل پنج ژئوسایت «کوه علی ‌باشی»، «کوه کیامکی»، «کوه گئچی قالاسی»، «آبشار ماهاران» و «آبشار آسیاب خرابه» است که هر کدام نمونه‌‌های زمین ‌شناسی کم‌‌نظیری دارند. یکی از مهم ترین و بارزترین جاذبه‌‌های علمی‌منطقه ارس، مرز دوره‌‌های زمین ‌شناسی «پرمین» و «تریاس» است که فقط در چند نقطه‌ معدود در جهان قابل مشاهده است و از بین آن‌‌ها، جلفا بهترین نقطه به شمار می‌‌رود.
ژئوپارک راگه پس از ژئوپارک ارس، سومین ژئوپارک خاورمیانه است. ژئوپارک راگه (دره راگه) یکی از پدیده‌های طبیعی منحصر به فرد و از جاذبه‌های گردشگری ناشناخته و زیبای استان کرمان به شمار می‌رود. دره‌ راگه که بر اثر فرسایش آب به وجود آمده در ۲۰ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان رفسنجان و در مسیر گردشگری دو جاذبه اکوتوریستی کرمان (روستای میمند و کلوت‌های شهداد) واقع شده است.دره راگه همچنین در نزدیکی معادن مس سرچشمه قرار دارد که می‌‌تواند امکان بازدید گردشگران را در این منطقه نیز فراهم کند. 
مخروط‌های نوک ‌تیز و کله ‌قندی، ستون‌‌ها و ستونک‌های فرسایشی، آرک‌ها و تیغه‌ها و دیواره‌‌های نواری که ارتفاع آن‌‌ها در برخی نقاط به ۱۰۰ متر نیز می‌‌رسد، از جمله بخش‌های خاص این منطقه است. این دره ۱۵۰ متر عرض، ۷۰ متر عمق، ۲۰ کیلومتر طول و ۳۶ هزار هکتار مساحت دارد.
*مهرنوش بوستانی

برگرفته از روزنامه اطلاعات 

 



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید