از امتیاز تا جنبشاز امتیاز تا جنبش

روز دوشنبه ۷ اسفند ماه انجمن علمی دانشجویی تاریخ دانشگاه خوارزمی میزبان نشستی با عنوان «جنبش ملی شدن صنعت نفت» بود. در این نشست دکتر سهراب یزدانی‌مقدم، عضو هیات علمی این دانشگاه و صاحب تالیفات متعدد درباره تاریخ معاصر ایران، کوشید با بررسی فراز و فرود ملی شدن صنعت نفت در ایران نشان دهد که این جریان چگونه از یک امتیاز کم‌اهمیت به یک جنبش ملی بدل شد و در فصل مبارزات ضداستعماری مردم ایران قرار گرفت. آنچه در ادامه می‌آید بخش نخست سخنان دکتر یزدانی‌مقدم در این نشست است.

 
زادروز طهماسب اولزادروز طهماسب اول

طهماسب اول ۱۳ اسفند سال ۸۹۲ در نزدیکی اصفهان به دنیا آمد. وی در یک سالگی به دستور پدرش شاه اسماعیل به هرات انتقال یافت. در ۱۰ سالگی به سلطنت رسید و به مدت ۵۴ سال سلطنت کرد که طولانی‌ترین ایام سلطنت در دوران صفوی محسوب می‌شود.

 
گفته‌هاگفته‌ها

مرا حکایت کردند که بدین شهر زلزله افتاد شب پنج‌شنبه هفدهم ربیع‌الاول سنه اربع و ثلاثین و اربعمائه (۴۳۴ ه.ق) و در ایام مسترقه بود پس از نماز خفتن. بعضی از شهر خراب شده بود و بعضی دیگر را آسیبی نرسیده بود

 
روایت کشته شدن زکی خان زند در ایزدخواستروایت کشته شدن زکی خان زند در ایزدخواست

زکی خان برادر مادری کریم‌خان زند برخلاف عموم امرای زندیه بسیار سفاک و ستمگر بود. او در زمان وکیل بارها دردسرهایی برای حکومت ایجاد کرده بود که هربار به‌خاطر رافت و بخشش برادر از مجازات رهایی یافته بود.

 
نخستین توجهات تاریخی به امر کودکینخستین توجهات تاریخی به امر کودکی

برای نخستین بار در آستانه مشروطه برخی اندیشه‌گران متجدد دوره قاجاریه در کنار مباحث سیاسی، اقتصادی به طرح برخی دیدگاه‌های جدید درباره بازی‌ها و سرگرمی‌های کودکان پرداختند. میرزا آقاخان کرمانی و طالبوف تبریزی از این جمله‌اند که از بازی نه به مثابه ابزاری جهت سرگرم کردن کودکان بلکه به‌عنوان یک ضرورت و نیاز سخن گفتند.

 
انقراض قاجاریه و نطق مصدقانقراض قاجاریه و نطق مصدق

نهم آبان ۱۳۰۴ به دنبال تصویب ماده واحده‌‌ای در مجلس شورای ملی، سلسله قاجار در ایران رسما منقرض شد.

 
مرگ آخرین شاه قاجارمرگ آخرین شاه قاجار

احمد شاه قاجار، آخرین شاه سلسله قاجار نهم اسفند ۱۳۰۸ درست ۴ سال و ۴ ماه پس از خلع قاجاریه از سلطنت ایران در ۳۲ سالگی در پاریس و در تبعید درگذشت. وی دچار اضافه وزن و بیماری کلیوی بود. احمدشاه را در تیرماه ۱۲۸۸ در ۱۲ سالگی برجای پدرش نشانده بودند. او در سال ۱۳۰۲ سه سال پس از کودتای رضا خان، از سلطنت خلع شده بود. احمد شاه به اراده خود به اروپا رفت، اما دیگر به او اجازه بازگشت داده نشد.

 
تشکیل ناوگان دریایی در خلیج فارستشکیل ناوگان دریایی در خلیج فارس

از دیرباز فقدان ناوگان دریایی مهم ترین چالش ایران در خلیج فارس بود. به رغم کوشش های نادرشاه در ساخت کشتی، تلاش برای سیادت دریایی همچنان تا عصر ناصرالدین شاه ادامه یافت. در این زمان مخالفت انگلیسی ها شاه را بر آن داشت تا کشتی های مورد نیاز را از آلمان تهیه کند.

 
افزایش دوره به دوره جمعیتافزایش دوره به دوره جمعیت

نخستین بررسی آماری سال ۱۲۳۱ خورشیدی و در اواخر صدارت میرزا آقاخان نوری صورت گرفت. در آن سال جمعیت، تعداد منازل و ساختمان‌های شهر تهران شمرده شد. گویا در سال ۱۲۳۸ نیز دستورالعملی جامع در مورد سرشماری نفوس و منابع مالی و اقتصادی از سوی وزرای وقت به حکام ولایات صادر شد تا شمار جمعیت خانوار، مسکن و میزان دارایی‌های مردم در کلیه دهات و شهرهای کشور مشخص شود.

 
زادروز معمار بناهای شگفتزادروز معمار بناهای شگفت

شیخ بهایی دانشمند مشهور دوره صفویه در سال ۹۲۵ ه.ش به دنیا آمد. او متفکر، ادیب و ریاضیدان بوده است. معماری مسجد امام اصفهان و مهندسی حصار نجف را به او نسبت می‌دهند و نیز شاخصی برای تعیین اوقات شبانه روز از روی سایه آفتاب یا به اصطلاح فنی، ساعت آفتاب یا صفحه آفتابی یا ساعت ظلی در مغرب مسجد امام در اصفهان وجود دارد که می‌گویند اثر اوست.