تاریخ آخرین ویرایش : سه شنبه،25-7-1396
تعداد بازدید :1232

آخرین ببر مازندران

 

در حال حاضر تاریخ دقیقی از آخرین باری که ببر مازندران مشاهده شد وجود ندارد. هنوز هم گزارش های پراکنده علمی یا شایعاتی از آخرین بازمانده این گربه بزرگ و باشکوه ایرانی توسط منابع مختلف علمی یا غیر علمی نظیر خاطرات افراد مسن بومی یا شکارچیان، دست نوشته های قدیمی، سفرنامه‌ها، عکس ها یا فیلم های قدیمی موجود در آرشیوهای شخصی، رد پاها و قطعاتی از پوست، استخوان، ناخن یا دندان به دست می آید.
باور کنیم یا نکنیم برخی منابع می گویند که آخرین ببر مازندران در سال ۱۹۵۹ در شمال ایران با شلیک یک شکارچی از نفس باز ایستاد. عده ای هم می گویند که آخرین قلاده ببر مازندران را در سال ۱۹۹۷ در شمال افغانستان به دام انداختند. در برخی منابع هم انقراض این گونه با ارزش همزمان با دایر شدن زمین های کشاورزی برای کاشت پنبه و برنج توسط دولت روسیه در نیزارهای حاشیه 
جنگل‌هایی که زیستگاه ببر بود ذکر شده است. در آن زمان برای امنیت کشاورزان، ارتش روسیه وظیفه داشت تا تمامی ببرهایی را که در نزدیکی دریای خزر زندگی می کردند قتل عام کند.
طبق گزارش های به دست آمده، آخرین ببر مازندران در سال ۱۹۲۲ و در ناحیه ای از قفقاز، نزدیکی تفلیس، پایتخت گرجستان کشته شد. آخرین ببر مازندران در ترکیه هم در سال ۱۹۷۰ حوالی «اولودره» در استان «حَکاری» کشته شد. تنها گزارش مربوط به این گونه در عراق مربوط به ببری بود که در سال ۱۸۸۷ در نزدیکی شهر موصل کشته شد. همچنین سال ۱۸۹۹ در چین، آخرین ببر مازندران در فاصله نه چندان دور از حوزه آبی «لوب نور» واقع در واحه زینجیانگ شکار شد و تا دهه ۱۹۲۰ دیگر هیچ ببری از این گونه در این واحه باقی نمانده بود. در مورد ایران هم آخرین قلاده ببر در اوایل دهه ۱۹۷۰ (طبق برخی منابع ۱۹۵۹) در حیات وحش دیده شد و متأسفانه هیچ نمونه ای از آن در اسارت نگهداری نشد.
به هر حال، این ببر با ارزش که زیرگونه ای نزدیک به زیرگونه «ببر سیبری» یا «ببر آمور» است در اواسط قرن بیستم منقرض شد. البته گزارش هایی اخیری هم مبنی بر این که هنوز تعدادی از این ببرهای با ابهت در کوه ها، جنگل ها و استپ های حاشیه غربی دریای خزر و نیز جنگل های دوردست ترکمنستان زندگی می کنند وجود دارد. یکی از این گزارش ها مربوط به دهه ۱۹۷۰ و دیگری مربوط به سال ۱۹۹۷ میلادی بود، ولی هیچ کدام از 
آن‌ها تأیید نشد.
چرا ببر مازندران از میان موجودات بی شمار زمین کاسته شد؟ شکار بی رویه این ببرها و 
طعمه هایی که غذای آن ها به شمار می آمدند، از بین رفتن زیستگاه ها و آسیب پذیرتر شدن جمعیت های کوچک آن ها از علل اصلی انقراض هستند. به طور کلی تمامی ببرهای سراسر دنیا در اواسط دهه ۱۹۶۰ در لیست جانوران در خطر انقراض قرار گرفتند و علی‌رغم بالا رفتن خطر وضعیت بقای آن ها، شکار ببرها و تجارت پوست آن ها همچنان ادامه دارد.
ببر مازندران با نام علمیPanthera tigris virgataکه به آن «ببر هیرکانی»، «ببر کاسپین» و «ببر تورانی» نیز می گویند در جنگل های پراکنده و حاشیه رودخانه ها در غرب (ترکیه) و جنوب دریای خزر (ایران) تا آسیای مرکزی که شامل بیابان «تکله مکان» در کشور چین است پراکندگی داشته است. پراکندگی آن در ایران در نواحی خزری بوده است. دریای خزر که به آن دریای مازندران یا دریای کاسپین هم می گویند، بزرگ ترین دریاچه جهان است که گاهی آن را به عنوان کوچک ترین دریای خودکفای سیاره زمین نیز به شمار می آورند. این پهنه آبی در واقع یادگاری به جای مانده از دریای تتیس است که در دوران زمین شناسی کرتاسه از اقیانوس اطلس تا دریای مدیترانه و دریای جنوب چین ادامه داشت. امروزه دریای خزر، یک حوزه آبی بزرگ را تشکیل داده که بین کوه های ماوراء قفقاز و رشته کوه های البرز قرار گرفته است که از جانب شرق به رشته کوه های پامیر، هندوکش و هیمالایا می پیوندند. ناحیه ای که دریای خزر را احاطه کرده دارای تنوع زیستی غنی و منحصر به فردی است که در تناقضی کامل با بیشتر نواحی خاورمیانه که تنوع زیستی اندک دارند قرار می گیرد.
روزگاری جنگل های ناحیه خزری را هیاهوی جانوران درنده پر می کرد؛ گرگ ها، گرازهای وحشی، شغال ها، پلنگ ها، خرس های قهوه ای، گوسفندهای وحشی، غزال ها، گوزن ها، یوزپلنگ ها و پلنگ ها. بیشتر این پستانداران هنوز در جنگل های باقی مانده منطقه از جمله پارک ملی گلستان و ساحل غربی دریای خزر که پناهگاه زمستانی میلیون ها پرنده است به زندگی خود ادامه می دهند.
زیستگاه مورد پسند ببر مازندران حوالی 
دشت‌های ساحلی دریای خزر به ویژه استان های گیلان ، مازندران و گلستان بوده است. به دلیل شکار بی رویه و جنگل زدایی به ناچار ابتدا از زمین های پست پُرآب به گستره های جنگلی و سپس به مرداب های اطراف رودخانه های بزرگ عقب نشینی کرد تا این که سرانجام پس از انزوا در میان کوه ها به کلی از بین رفت. 
لازم به ذکر است که برخی گربه شناسان علت انقراض ببر مازندران را نه شکار و کشتار، بلکه نبود زیستگاه مناسب می دانند. دو گونه دیگر از ببرها که به دست انسان ها سرنوشت غم انگیز مشابهی برایشان رقم خورد، ببر جاوه و ببر بالی هستند.
هر از چندگاهی شایعاتی شنیده می شود که حاکی از زنده بودن این ببر زیبا هستند، ولی هیچ کدام از آن ها پیگیری و تأیید نشده اند. به گفته بعضی از کارشناس های حیات وحش، این احتمال وجود دارد که ببرهای مازندران هنوز هم در دامنه های کوه های جنوبی علی آباد در هر دو سوی مرز ترکمنستان و نیز در گوشه جنوب شرقی ساحل دریای خزر، در نزدیکی منطقه حفاظت شده پَروَر به زندگی ادامه می دهند. چند سال پیش، در این منطقه ۲۰ رد پا از یک گربه سان بزرگ هم در زمین پوشیده از برف و هم روی خاک مشاهده شد که به طول ۱۲ سانتی متر و عرض ۵ر۱۴ سانتی متر بودند. این ردپاها نمی توانستند متعلق به پلنگ ایرانی باشند که هنوز در این ناحیه زندگی می کند، زیرا ردپاها بسیار بزرگ تر بودند؛ مگر این که پلنگ ایرانی 
فوق العاده بزرگی بوده باشد.
پیش از این که بسیاری از منابع و اطلاعات ارزشمند درباره ببر مازندران برای همیشه از بین بروند باید مطالعات علمی، تاریخی و فرهنگی انجام داد. بیشتر افرادی که از نزدیک این ببر شگفت انگیز را دیده اند اکنون به سن کهولت رسیده اند و با از دست دادن این افراد، دانستنی های بسیاری را نیز از دست خواهیم داد. هنوز دیر نشده است تا اطلاعات و تجربه های افراد قابل اعتماد را ثبت کنیم. در صورتی که به احتمال حتی یک درصد ببر مازندران باقی مانده باشد باید برای نجات آن یا حفظ ژن های آن کاری کرد. به هر حال، تا زمانی که اطلاعات لازم و کافی بیش‌تری به دست نیاوریم غیر از حدس زدن و پیش‌بینی کردن کار دیگری نمی توان انجام دارد.
ادامه دارد

*مرتضی جوهری



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید