تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :907

آسیب شناسی پژوهش در ایران

از جمله آفات پژوهش و پژوهشگران در این سامان آن است که مدیران و مجریان وارد جریان پژوهشگری شده و پروژه های علمی را به ثمر می رسانند و حال آنکه فضای گفتمان و دغدغه های کار علمی با کار مدیریتی متفاوت است.

مطالب مختصرحاضر در دو سطح قابل طرحند: چه هست (وضع موجود)؟و چه باید کرد؟
در واقع تا مسئله براي ما مشخص نشود نمي توانيم براي حل آن اقدامي انجام دهيم .به خصوص كه در آسیب شناسی پژوهش اختلاط کار مدیریتی با کار پژوهشی ،عدم آمادگی آحاد جامعه نظام سیاسی،‌مشكلات پژوهشگران و ... در اين رابطه تاثير بسزايي دارند.

وضع موجود

وضعیت پژوهش در ایران امروز از آسیبهای جدی رنج می برد. اهم مشکلات پژوهش که حاصل تجربه شخصی نگارنده پس از یکدهه پژهشگری و تالیف تحقیق است از این قرارند:

  • اختلاط کار مدیریتی با کار پژوهشی و کار شناسی: از جمله آفات پژوهش و پژوهشگران در این سامان آن است که مدیران و مجریان وارد جریان پژوهشگری شده و پروژه های علمی را به ثمر می رسانند و حال آنکه فضای و گفتمان و دغدغه های کار علمی با کار مدیریتی متفاوت است و مدیر به جهت رعایت ملاحظات مدیریتی نمی تواند مانند کار شناسان، اظهار نظرهای مستند و جسورانه ( له یا علیه این و آن) داشته باشد.حتی اگر مدیر دارای مدارک آموزشی عالی و فارغ الحثصیل در برخی رشته های تحصیلی هم باشد، اگر واقعاً بخواهد به نیازها و لوازمات مدیریتی پاسخ بگوید، نمی تواند ذهن نقادانه ژرف نگر کارشناسان را داشته باشد؛
  • بی جایگاه بودن کارشناسان در حد مدیریتها در سازمانهای دولتی و بی توجهی به پژوشگران آزاد در سطح نظام و جامعه نیز پژوهشگران را دلسرد و مایوس و بحران زده می کند، به حدی که برخی افراد به سابقه پژوهش عمیق و وسیع، به شغلهای تجاری و صنفی و اقتصادی روی آورده اند؛
  • به جهت عدم آمادگی آحاد جامعه نظام سیاسی، تهیه داده های میدانی و زنده برای محققان در مسایل مهم و حساس وجود ندارد و این تمایل به صورت رویه در آمده که داده ها برای پژهشگران عمدتاً محرمانه تلقی می گردد و از اینرو این آسیب اساسی بر پژوهشهای آکادمیک وارد است که در حیطه های حساس تمایل به مباحث نظری و حتی ماندن در مقدمات موضوع دارند و لذا بحرانهای جدی جامعه مورد تجزیه و تحلیل قرار نمی گیرد.
  • در جذب پژوهشگران چه برای مشاوره با نهادها و ادرات دولتی و چه برای پذیرش مقالات پژوهشگران در همایشهایی ملی و محلی، مناسبات سلیقه ای و باندی حرف اول را می زند و از این رو به جای اینکه توجه شود که چه گفته می شود، تمرکز بر آن است که کی می گوید و روابط او با ادارات و مجریان همایشها چگونه است. این فرآیند پژوهشگران آزاد و مستقل را به حاشیه راند. و می راند؛
  • از آسیبهای پژوهشهای موجود، آن است که بسیار از محققین بر جسته ایرانی در سه حیطه از غرب تغذیه می کنند: تعریف مفاهیم؛ تحدید روشها و گفتمانی که در قالب گفتمان مدرن بحث می کنند و از اینرو پژوهشهای موجود با مسایل بومی فاصله گرفته و در تبیین پدیده های خودی عقیم می مانند.
  • فقر و خلاء تشکیلاتی که پژوهشگران هر رشته را فراتر از منازعات سیاسی ومطالبات گروهی، به جهت شأن تخصصی شان دور هم جمع کرده و به صورت نهادهای غیر دولتی در رشته های خاص فعال باشند. از آفات این مشکل آن است که کارهای تکرار و موازی (تالیفی، تحقیقی، ترجمه ای) و گاه با نتایجی مخالف یکیدیگر به ثمر می رسد که هم سبب اتلاف انرژی می گردد، و هم بودجه های زاید به خود اختصاص می دهد و هم به اعتبار پژوهشها، متفکران و محصول کار آسیب می زند.

 

چه باید کرد؟ ( وضع مطلوب )

از جمله راهکارهای برون رفت از وضعیت نابه هنجار پژوهشی در ایران عبارتند از:
  1. آنچه که به محققین باز می گردد،آن است که اولاً در انتخاب موضوع، جسارت به خرج داده و بدنبال موضوعاتی که کاربردی، مبتلا به و بلا تکلیف اند بروند و از پژوشهای تکراری، و در موضوعات عادی دین مساله گریزان باشند؛ ثانیاً اینان بادی دستاوردهای نظری و عملی خود را لزوماً مکتوب نموده و در استراتژی خود داشته باشند که برای به ثمر نشستن، به نشریات و مراکز ذیربط و نیازمند ارسال کنند؛ثالثاً: و نیز این جرات را داشته باشند که قالب شکنی ( خصوصاً در متدلوژی تحقیق) داشته و سخن های تازه ای را به عرصه فکر و اندیشه عرضه دارند. رابعاً در شیوه عرضه مطالب نیز اگر استعداد تلاشهای هنری ( فیلمنامه نویسی، داستان نویسی، رمان، شعر و ...) را دارند، مطالب جدی و سنگین را در قالبهای ساده و جذاب عرضه کنند! خامساً اهمیت تحقیق و ضرورت پژوهش را به صورت مختلف ( سخرانیها، مقالات، ارتباطات با دیگران و ...) بیان نموده و فرهنگ پژوهش محوری را به صورت جامعه پذیر در آورند! و نهایتاً با خدا و خود عهد کنند که به حقیقت خیانت نکرده، علم را به فروش نکذارند، استفتاده ابزاری از تحقیق نگرده، در خدمت این و آن نباشد و برای اعاده حقیقت حاضر باشند فشار ها و سختی های راه را نیز تحمل نمایند؛
  2. آنچه به نهادهای دولتی مربوط است: اولاً هزینه های مناسب برای امر پژوهش پیش بینی کنند و ثانیاً کار را به کار شنای و آهلش و اگذارند و ثالثاً گروهی ماموریت داشته باشند که محصول همایشهای برگزار شده (و یا در دست اجرا) را عملیاتی کنند و نتیجه مباحث را در برنامه های سال آینده پیش بینی کنند؛ رابعاً: زمینه های لازم را برای تسهیل ارتباط بین پژوشگران فراهم کنند ( در قالب همایشها، در بستر اطاقهای فکر، خانه محققین و ...) خامساً در تمام مراحل آموزش قبل وبعد از آموزش عالی، نظارت و شناسایی بر روند آموزش داشته باشند، تا نیروهای بالقوه محقق را شناسایی و با اجرای دوره و کار گاهها، این قابلیتهای بالقوه را به فعلیت در آورد و بر میزان و سطح کار شناسی و کارشناسان بیفزایند؛ و نهایتاً دولتیان باید سعه صدر لازم را داشتته و به محققین فرصت لازم را بدهند که محصول کارشان را خواه موید سیاستهای دولت و یا در ردّ آن باشد آزادنه عرضه کنند و از این پژوهشها در جهت اصلاح برنامه ها حداکثر بهره را بگیرند؛ امنیت شغلی محقیقن مساله مهمی ا ست که در صورت نادیده گرفته شدن، چه بسا که بر تولید فکری آسیب وارد آورده و باعث پریشانی خاطر پژوهشگران می گردد که محصول آن یا لطمه به قابلیتها و خلاقیتهاست و یا سبب فرار و گریز محقیقن به صورت مجازی و یا حقیقی از کشور.
  3. تشکلهای سیاسی و مدنی نیز می توانند مستعد زمینه ها و بسترهای لازم برای پژهشگری باشند. اینان با بهره گیری از رسانه های مختلف می توانند در فرهنگ سازی برای پژوهشگری، حمایت از محققین و تن دادن به محصول کارشناسی کمک کنند: اینان با ایجاد کار گاههای پژوهشگری می توانند بر تربیت نیروهای محقق و نویسنده موثر افتند. این مراکز می توانند محل تلاقی اندیشه ها و اندیشه ورزان باشند و ارتباط تشکیلاتی و نهایدنه بین پژوهشگران را تقویت نموده و بلکه ایجاد نمایند.

اینان می توانند قالبها، روشها و محتوای پژوهشهای موجود و سیر پژوهش محوری در کشور را به نقد کشانده و آسیبها و مشکلات راه را به مسولان و آحاد جامعه برسانند . اینان می توانند طراحان قالبهای خاص برای پژوهشهای بومی و متناسب با شرایط ایران باشند و تأثیر گذاری خصوصاً نهادینه غیر دولتی به میزان قدرت آنها بستگی دارد که از عوامل قدرت آنها تاسیس تشکلهای مدنی و ارتباط و بسط این تشکلها در تعامل با یکدیگر است.

منبع : مجله جوان پویا

موضوعات مرتبط : پژوهش در ایران    


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید