تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :216

آشوب پس از مرگ نادرشاه در جنوب

همزمان با دوره آشوب و ناامني پس از مرگ نادرشاه در ايران، قدرت طوايف در جنوب ايران و سواحل خليج فارس بيشتر شد و كنترل ايران بر بندر و جزاير كرانه جنوبي خليج فارس به مخاطره افتاد.  در اين زمان تحول مهمي در خليج فارس صورت گرفت و آن قدرت‌گيري «آل‌بوسعيد» در مسقط عمان بود. احمد‌بن سعيد از آل‌بوسعيد در مسقط به قدرت رسيد و قدرتش آن چنان زياد شد كه حتي بندرعباس را تحت سلطه خود داشت و فقط در ظاهر اظهار اطاعت از حكومت ايران مي‌كرد. وي در ايام حكومت زنديه، بر اثر درگيري‌هاي داخلي ايران، اداره بنادر سواحل جنوبي ايران، چون چا‌بهار و بندرعباس را در دست داشت.

 

احمد‌بن سعيد در زمان كريم خان زند، هر ساله مقداري هديه به دربار ايران مي‌فرستاد و خطبه به نام شاه ايران مي‌خواند، اما زماني كه كريم‌خان زند به بصره حمله كرد، وي از والي بصره براي تضعيف كريم‌خان حمايت كرد و به نوعي علم استقلال را برافراشت. در اين زمان اداره بندرلنگه و قشم در دست سعيد‌بن قضيب، از بزرگان شيوخ قواسم بود كه تابع خوانين بستك بود. كريم‌خان براي سلطه بيشتر بر كرانه‌هاي خليج فارس، قبيله بني‌كعب و مير مهنا را سركوب كرد. البته او سياست مشخص و با برنامه‌اي براي اداره اين مناطق نداشت و علاوه بر آن، مدت كوتاه حكومتش مانع سلطه ايران بر كرانه‌هاي خليج فارس شد. انگليسي‌ها در زمان زنديه، پايگاه خود را به بوشهر منتقل كردند و كمپاني هند شرقي سعي كرد با امام‌هاي عمان رابطه برقرار كند. در راستاي همين سياست، آل‌بوسعيد در مسقط از حمايت انگليسي‌ها بهره‌مند شدند.

كمك‌هاي انگليس به خاندان آل‌بوسعيد در مسقط از سال 1802م به‌صورت نظامي و حمايت دريايي مشهود بود، مانند پخش اسلحه و قراردادن كشتي‌هاي تجاري و جنگي با فرماندهي افسران انگليسي در اختيار آنها و اين‌گونه انتظامات دريايي منطقه خليج فارس را در دست گرفتند. فرمانروايان مسقط و عمان با موافقت‌نامه‌هايي بر بخش‌هاي از سواحل جنوبي ايران حكومت مي‌كردند. با مرگ كريم‌خان زند، دوره جديدي از كشمكش قدرت شكل گرفت و ناامني در بخش عمده‌اي از نواحي جنوب ايران گسترش پيدا كرد.

نتيجه چنين روندي، قدرت‌گيري دوباره حكام محلي و ضعف دولت مركزي در اداره امور بود. از اين‌رو، نواحي پس‌كرانه‌هاي خليج فارس امنيت اقتصادي خود را به‌كلي از دست دادند و در طول ساحل بندرعباس تا بندرريگ و خارك امنیت به پايين‌ترين حد رسيد. علاوه بر اين، نداشتن ناوگان دريايي، خلأ قدرت سياسي را در منطقه بيشتر كرد. در اين شرايط، رؤساي قبايل سواحل جنوبي ايران، حد فاصل بندرعباس تا بصره، در قالب اتحاديه‌هاي كوچك و بزرگ، قدرت خود را شكل دادند. براي مثال، در ناحيه دشتستان، برخی خوانين به جمع حكام شورشي افزوده شده و در جنگ‌هاي قبيله‌اي منطقه شركت مي‌كردند. با اينكه در دوره كوتاه جعفرخان زند، شيخ غضبان و اعراب بني‌كعب در نواحي دورق در جنوب شورش كردند، اما توسط محمد و عبدالله‌خان زند سركوب شدند.

 

- به نقل از مقاله تحليلي بر روند قدرت‌گيری انگليس در خليج فارس، نوشته محمد شورمیج



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید