تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1536

نگاهی به آموزش در معماری در ایران

نظام آموزشی جدید که بر مبنای هرم آموزشی شکل گرفته است و از آموزش همگانی شروع می شود تا به مقاطع دانشگاهی می رسد و طی یک برنامه منسجم افراد متخصص را برای تصدی کارها در جامعه آماده می کنند . در این میان رشته های دانشگاهی طی برنامه های درسی دوره های کاردانی ، کارشناسی ، کارشناسی ارشد و دکتری را تعریف کرده و فارغ التحصیلا ن خود را به جامعه عرضه می کنند و معماری نیز با این موج  همراه گردید ، در صورتیکه قبلا  چنین  نبود و دلیل آن در پیش از آموزش نوین و در ابتدای شروع آموزش عالی در ایران کاملا واضح بود ، بنده بعد از حدود بیست سال آموزش معماری با شناختی که از وضعیت آموزش در ایران پیدا کرده ام سعی می کنم در این مجال ویژگیها ، مزایا ومعایب این آموزش را بیان نمایم.

در  دوره پیش از آموزش نوین ، معماران قدیمی شاگردانی داشتند که از میان آنها یکی را که مساعد تر بود برمی گزیدند و به وی آموزش می دادند و این آموزش گاه سی سال به طول می انجامید ولی آموزش کاملی بود که شاگرد در حد استاد و گاهی هم بالا تر از  وی در کارش  مهارت پیدا می کرد  .

   این روش که کاملترین روش آموزش بود ، به دلیل نیاز زیاد جامعه به معمار ، با روش آکادمیک جایگزین شد ولی به دلیل اینکه معمار شدن  نیاز به فراگیری مهارتهای زیادی داشت قرار شد که در دو مقطع آموزش داده شود ، یک مقطع دو ساله برای افرادی که باید صرفا کارهای نقشه کشی و کمک کارشناس را داشته باشند و یک دوره فوق لیسانس یکسره که در آن همه مهارتهای لازم برای معمار شدن آموزش داده  شود و با یک امتحان ورودی تشریحی برای انتخاب درست افراد شروع می شد و با ارایه یک پایان نامه که گاه تا دو سال و نیم بطول می انجامید و کامل کننده این آموزش همه جانبه بود  به پایان می رسید .

اما این برنامه ریزی دقیق برای آموزش معماران نزدیک به دو دهه پیش  با حذف بخش تشریحی امتحان ورودی و ایجاد دوره کارشناسی معماری بهم ریخت و کاهش کیفیت توانایی فارغ التحصیلان در انجام پروژه های معماری را به دلیل ناآشنایی بخشی از دانشجویان با مقوله های هنری ،حذف برخی دروس در دوره کارشناسی و عدم زمان لازم برای آموزش کامل یک معمار را  بدنبال داشت .

از همه این مطالب که بگذریم آموزش معماری یک حال و هوای دیگری نسبت به رشته های دیگر دارد زیرا شما یا  رشته فنی  دارید و یا رشته هنری و انسانی که هر کدام روشهای خودش را دارد و لی به دلیل آنکه معماری ترکیب علوم فنی و هنری است ،در آموزش باید یک بینش به دانشجویان داده شود و این با کار  با مداومت ، تمرکز و تمرین و بازدید از شهرها و بناها  و همچنین بررسی آثار معماران حاصل می شود  .

انتقال تفکر مستتر در معماری قدیم و آموزش چگونگی برخورد با موضوعات جدید و یافتن راه حل برای آنها از دشواری های آموزش معماری است ،با توجه به چند وجهی بودن معماری آموزش آن نیز بسیار مشکل است.

معماری شامل یک طیف وسیع از مولفه هاست ،  حدود اربعه ملک و نکات قانونی ، ملاحظات اقلیمی ، استانداردهای فضاها و سازه از یک طرف و فرهنگ و اجتماع و سنت که تاثیری مستقیم روی شکل گیری معماری دارد  از طرف دیگر.

  همین چند بعدی بودن آن است که وظیفه استاد معماری را سخت تر می کند .به قول استاد پیرنیا " یک معمار باید  مبحث نیارش که شامل موارد سازه ای می شود را نیز  بداند و هندسه و تاریخ و مصالح و زیبایی شناسی را خوب درک کند تا بتواند برای مردم ساختمان خوب بسازد ، معمار باید منطق معماری را بفهمد  نه فقط از طاق و قوس تقلید کند "

یک استاد معماری باید در مرحله اول این آگاهی وسیع را از همه این موارد داشته باشد تا بتواند نسبت به راهنمایی دانشجویان به نحو احسن اقدام کند و به همین منظور باید با تجربه ترین و مسلط ترین افراد به تدریس طرح و معماری گماشته شوند .

در آموزش معماری باید به دانشجویان گوشزد شود که هر خطی که کشیده می شود حاوی یک سری اطلاعات و نشانه ها و بار معناییست و ما معماران با زبان نقشه با یکدیگر و دیگران حرف می زنیم و باید دقت کنیم که زبان ما از چه فرهنگی نشات گرفته و فضایی که طراحی می کنیم حاوی چه ویژگی هاییست.

 

ویژگی دیگری که در آموزش معماری وجود دارد آموزش گام به گام و طی مراحل طراحی توسط دانشجو است این روش به دلیل آنکه مانند سایر دروس با چند کتاب و جزوه منتقل نمی شود و محصول کار نیز پدیده ای جدید است که توسط دانشجو خلق شده نه پس دادن مطالب درس عین آنچه استاد در دروس دیگرتدریس کرده است به عبارت دیگر در آموزش مثلا علم شیمی ، استاد مطالب و فرمولهایی را به دانشجویان گفته و همان ها را عینا می خواهد و خودش این طرف و دانشجو در طرف دیگر قرار دارد ،اما در آموزش معماری ما مطالبی را به دانشجو می گوییم و وی را راهنمایی می کنیم و با او در جهت تکمیل طرح پیش می رویم و گویی مانند آموزش کوهنوردی نمی توانیم کسی را کول کنیم و به قله برسانیم بلکه باید جهت را به او نشان دهیم و او خود راه را پیدا کر ده و آنرا شخصا طی کند  ، در این مسیر ما نیز پا به پای او در راهیم.

نکته دیگر اینست که در دروس دیگر استاد مطالب را می گوید برای همه و بعد یک امتحان می گیرد و نمره می دهد ولی در معماری ما مطلب را باید برای تک تک افراد باید  بگوییم و گاه مطالب گوناگون برای هر کدام و حتی روشهای گوناگون برای هر شخص به نسبت ایده هایی که دارد و باید همه را به مقصد برسانیم ، در طرح معماری  به غیر از موارد  استثنایی  و دانشجویی از یاد گیری فرار می کند ،  ما تلاش می کنیم همه با ما تا قله بیایند و طرح خود را تمام کنند و این روش یک ارتباط عاطفی و دو سویه را بین استاد و دانشجو برقرار می کند .

پس آموزش طرح و معماری علی رغم آنکه آنرا جزو دروس عملی حساب کرده و در دانشگاه ها حق الزحمه آنرا دو سوم حساب می کنند و حتی بعضی مدیران ناآگاه  ، دو سوم ساعات حضور واقعی  استاد را  محاسبه می کنند ، که کار بسیار اشتباهی است زیرا این درس از دروس اصلی و بسیار مهم معماری است و آموزش آن طبق بحثهای پیشین حتی سخت تر از سایر دروس است . البته متاسفانه این اشتباه از مقایسه این درس عملی با دروس عملی سایر رشته ها مانند فیزیک ناشی می شود زیرا در آن رشته ها ، استاد بابت ساعات تدریس فیزیک که حق الزحمه معادل ساعات حضور خود را می گیرد و به دلیل هماهنگی و کنترل ساعات عملی آزمایشگاه نیز ( بدون حضور در آزمایشگاه ) بابت بررسی نتایج آزمایشات دانشجویان ، معادل دو سوم از ساعات عملی را  نیز دریافت می نماید . که  این مورد بایستی در رشته معماری اصلاح شود .

و در خاتمه باید به موارد کمک آموزشی در آموزش معماری پرداخت که شامل فیلم ، اسلاید ، نقشه ها و بازدید از شهرها و بناها و کشیدن کروکی از آنها  اشاره کرد که از اهمیت بسزایی  برخوردار هستند و می توانند  در درک  درست دانشجویان  از  فضا ها موثر باشد که متاسفانه حالا کمرنگ شده و بعضی از دانشجویان معماری فادغ التحصیل می شوند اما کاشان و اصفهان را ندیده اند.

امیدوارم با تلاش بیشتر همه جامعه دانشگاهی بتوانیم ارزشهای معماری ایرانی  ا حفظ و مشکلات آموزشی را حل کنیم و در جهت پیشرفت فن آوری ساختمان قدم برداریم .

 

 

امیر جوانبخت  ،عضو انجمن مفاخر معماری ایران  مرداد نود و سه

موضوعات مرتبط : آموزش معماری    
عضو مرتبط : امیر جوانبخت  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید