تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1031

ارزش اجتماعی فضاهای عمومی

شهر بارزترین تمایل و نیاز بشر به حیات مدنی و زندگی اجتماعی است حیاتی که از مجموعه برخوردها و روابط رودرروی مردم با محیط عینی پیرامون، با خود و با دیگران شکل می گیرد حیاتی که سبب می شود شهر چون موجودی زنده در گفت و گویی چند سویه با ساکنان و بینندگانش قرار گیرد اصولا شهری زنده است که تجربه ها و انباشتهای فرهنگی و اجتماعی ساکنانش در آن موقعیت ها و مکان هاست که احساس و ادراک شهری شکل می گیرد، ملاقات ها صورت می پذیرد

  واقعه ها و حادثه ها رخ می دهد و شهروند در یک زمان ایفاگر نقش بازیگر و تماشاگر می شود. فضاهای عمومی شهرها مهمترین این موقعیت ها و مکان ها هستند این فضاها بستری فراهم می کند که روابط اجتماعی و حیات مدنی در آن جریان می یابد

فضاها و عرصه های عمومی یکی از عناصر ضروری و اساسی زندگی روزمره شهری و مهمترین بخش شهرها به شمار می روند در چنین عرصه هایی انواع فعالیت های فرهنگی اجتماعی اقتصادی و سیاسی جریان دارند و بیشترین تماس ارتباط و تعامل میان انسان ها رخ می دهد این عرصه ها تمام بخش های بافت شهری را که مردم به آن دسترسی فیزیکی و بصری دارند در برمی گیرند و با نگاهی به اطراف خود می توانیم نمونه های زیادی از آنها را نام ببریم

 خیابان هایی که بر سر راه مدرسه یا کار از آنها عبور می کنیم مکان هایی که کودکان در آنها بازی می کنند یا جاهایی که در آنها با طبیعت و حیات وحش روبرو می شویم، پارک های محلی که در انها ورزش کردن لذت می بریم قدم می زنیم و موقع ناهار می نشینیم و استراحت می کنیم یا به زبان ساده هر جای ارامی که در آن برای لحظه ای از شلوغی زندگی روزانه دور می شویم.

فضاهای عمومی شهرها از دیرباز بستر کالبدی حیات علنی و تعاملات اجتماعی شهروندان بوده اند بطوری که رابطه میان فضاهای عمومی و شکل های حیات مدنی قدمتی به درازای تاریخ شهر دارد تجربه های تاریخی بیانگر تاثیر فضاهای عمومی در شکل زندگی اجتماعی، توجه و علاقه شهروندان به محیط زندگی و آرامش و آسایش شهروندان است

 تاریخ نشان داده است که توجه و دقت به طراحی فضاهای عمومی و مناسب کردن آنها برای جشن و سرور، در کنار رویدادهای اجتماعی روزمره و فعالیت های شغلی، در تمام ساکنان شهر حس شهروند بودن را القا می کند و آثار و پیامدهای اجتماعی - فرهنگی بسیار مثبتی از خود بر جای می گذارد

 فضاهای عمومی محیط هایی برای تبادل فرهنگی، لذت، تفریح، گذران فراغت زندگی اجتماعی و تبادل افکار، ددگاه ها عقاید و نظرات هستند این فضاها به بهترین وجهی نقش مراکز زندگی روزمره را ایفا کرده و منعکس کننده بسیاری از همان ویژگی ها در مقیاس کوچکترند.

به بیان دیگر فضاهای عمومی فضای زندگی روزمره شهروندان هستند که هر روز بصورت آگاهانه یا ناآگاهانه در طول راه از منزل تا محل کار ادراک می شوند این فضاها که چند منظوره و تامین کننده بسیاری از فعالیت ها و استعدادهای ساکنان شهر هستند فصل مشترک زندگی کلیه شهروندان و تبلور زندگی جمعی آنها محسوب می شوند و بر این اساس نقش مهمی در تامین هماهنگی اجتماعی و تحقق عملی عضویت شهروندان در جامعه ایفا می کنند.

فضاهای عمومی به روی همه مردم صرف نظر از خاستگاه نژادی، سن یا جنسیت، باز هستند و مخاطبان آن، طیف وسیعی از اقشار اجتماعی گروه های سنی مختلف و نظایر اینها را در بر می گیرد برهمین اساس، فضاهای عمومی یک محل گردهمایی دموکراتیک را برای شهروندان و جامعه فراهم می آورند +

در این نوع فضاها شهروندان بدون آنکه یکدیگر را بشناسند با حضور آنها مقید به روابط محیط زندگی شان باشد، با همدیگر برخوردهای اجتماعی چهره به چهه دارند که این امر می تواند تجمع و کنش های بین شهروندان را بارور سازد در نتیجه فضاهای عمومی اگر به طرز شایسته ای طراحی و نگهداری شوند می تواند عامه مردم را گرد هم اورد مکان هایی برای تجمع و ملاقات فراهم کنند و از این طریق پیوندها و روابط اجتماعی میان فرهنگ ها و مردم مناطق مختلف را که در بسیاری از مناطق شهری در حال از بین رفتن هستند تقویت کند

فضاهای عمومی واقع در مناطق مسکونی و زیستگاه های محلی بخشی از هویت فرهنگی و شخصیت منحصر به فرد این مناطق را تشکیل می دهند و نقش مهمی در ایجاد حس مکان در آنها ایفا می کنند. این دسته از فضاهای عمومی یک کانون اجتماعی بسیار مطلوب و مکان ارزشمندی برای تعاملات اجتماعی همسایگان با یکدیگر فراهم می کند و بدین ترتیب به ایجاد حس حقوق همسایگی کمک فراوان می کنند

یکی دیگر از مزایای فضاهای عمومی برخوردار از کیفیت مطلوب پتانسیل آنها به عنوان مکانی برای وقوع رویدادهای اجتماعی است جشنواره ها و سایر رویدادها در صورت بهره مندی از هدایت و مدیریت شایسته می توانند با گردهم اوردن عامه مردم و ایجاد منافع مالی، اجتماعی و محیطی، تاثیر بسیار مثبتی بر محیط شهری داشته باشند آنها به ویژه می توانند  کیفیت جامعه مدنی را که در بسیاری از مناطق شهری از بین رفته است مجدد به مردم معرفی کند یکی نمونه خوب در این مورد جشنواره سالانه First Night در شب سال نو در بوستون است که موقعیت خود را به عنوان یک عصر کلیدی و اصلی در تقویم شهر ثبت کرده است.

صاحبان مشاغل مختلف که در ابتدا نسبت به پتانسیل این جشنواره شک داشتند، اینک از آن به عنوان عامل عمده ترقی شرکت هایشان یاد می کنند همچنین در حال حاضر علاوه بر جامعه تجاری، جامعه هنری شهر نیز از مزایای این جشنواره بهره مند می شوند. البته به منظور تقویت رویدادهایی نظیر این جشنواره دو بهره مندی از منافع و مزایای آنها، متولیان شهرها باید برنامه فیزیکی فضاهای عمومی شهرهایشان را براساس جشنواره ها و سایر فعالیت های اجتماعی مورد نظرشان طرح ریزی کنند.

 یکی از نمونه های خوب استفاده خلاقانه و مطلوب از فضای شهری عمومی در آخن آلمان مشاهده است زندگی اجتماعی در خیابان های این شهر تاریخی با استفاده از یک راهبرد دراز مدت جهت حیات بخشی به فضاهای مدتی آن و نیز بهره گیری از مجموعه بسیار جالب توجهی از فواره ها و تندیس ها که به طور دقیق در سطح شهر جانمایی شده اند.

رونق بیشتری یافته است. همچنین هنر مردمی ارائه شده در سطح شهر،زندگی روزمره در آخن را به تصویر می کشد و موجب ارجاعات تاریخی می شود در عین حال نگاه کردن به این نوع هنر و تعامل با آن مطرح بوده و برای بزرگسالان و کودکان به یک اندازه جذاب است در ضمن پشتیبانی مالی از این آثار هنری توسط تعداد زیادی از صاحبان کسب و کار و شرکت های بزرگ شهر، موجب می شود آنها احساس کنند دارای نقش مستقیمی در ارتقای کیفیت محیط عمومی هستند نتیجه چنین استفاده ای از فضاهای عمومی شهری با هویت منحصر به فرد است شهری که ساکنان آن نسبت به شهرشان کاملا احساس مسئولیت می کنند نکته مهمی که در برنامه ریزی و طراحی فضاهای عمومی باید در نظر داشت این است که فضاهای عمومی مان قرار می دهیم، درست به اندازه خود آن فضاها دارای اهمیت است.

 این فضاها نوعا با عناصر لندسکیپ نرم و نیز سخت پر می شوند که این عناصر کمک فراوانی به شکل گیری شخصیت فضاهای عمومی می کنند شواهد نشان می دهد که مردم از فضاهای عمومی زمانی بیشتر احساس رضایت و استفاده می کنند که این فضاها دارای عناصر طبیعی باشند از این رو فضاهای سبز و دلپذیر عموما فضاهای پرکاربردی در شهر محسوب می شوند بر اساس مطالعه ای که در شیکاگو صورت گرفته است افرادی که در آپارتمان ها زندگی می کنند زمانی مایل به استفاده بیشتر از فضاهای عمومی نزدیک خانه هایشان هستند که این فضاها طبیعی باشد نه ساخته دست بشر این افزایش استفاده از فضاهای سبز به نوبه خود به افزایش تعامل اجتماعی میان همسایگان منجر می شود. بدین ترتیب که انها وقتی در این فضاهای عمومی توقف کوتاهی برای نشستن می کنند در بدو امر فقط یک دیدار ساده بینشان اتفاق می افتد بعدها به مرور زمان در سایه این دیدارها پیوندها و روابط اجتماعی شان را عمیق تر می کنند

 بدین ترتیب بایستی از نقش مهم کیفیت فضا در تعاملات اجتماعی غافل شد، چرا که هر چه طراحی فضاهای عمومی مطلوب تر باشد، کیفیت تجربه اجتماعی در آنها نیز بهتر خواهد بود به عنوان مثال برخی یافته ها نشان می دهند که فضاهای شخصی تر و خدمانی تر در فراهم آوردن فرصت های لازم برای ایجاد همبستگی اجتماعی از موقعیت بیشتری نسبت به فضاهای بزرگتر و بی روح تر برخوردار هستند.

با توجه به آنچه گفته شد طراحی و برنامه ریزی فضاهای عمومی به منظور فراهم آوردن مجموعه ها و موقعیت هایی برای مشارکت های شهری و اجتماعی، برای تجربه های هنری و برای شادمانی و سرور، ضرورتی است که امروزه بایستی در کانون توجه متولیان امور شهری قرار گیرد

چرا که با خلق فضاهای عمومی مبتنی بر حیات مدنی جامعه شهری هویت می یابد امکان انباشت تجربه های به یاد ماندنی و خاطره های فارغ از بعد مکان فراهم می اید و فضاهای عمومی به محیط های فرهنگی و شکل دهنده به رفتارهای اجتماعی و هنجارهای عمومی تبدیل می شوند محیط هایی که در آنها نیازها و تمایلات اساسی شهروندان در نظر گرفته شده است و شهروندان به عنوان بازیگران اجتماعی نقش خود را در تولید و بازتولید فضای اجتماعی، فضای شهری و به تبع آن حیات مدنی ایفا می کند

منابع ماخذ:

- شالدز، فرانسیس، 1383، شهرسازی شهروندگرا، ترجمه محمد احمدی نژاد، نشر خاک

- حبیبی ، سیدمحسن، 1380، فضای شهری برخوردی نظریه ای، نشریه صفه شماره 33

آنارد، سوزان کروهرست، لنارد، هنری، 1378، طراحی فضای شهری و زندگی اجتماعی، ترجمه رسول مجتبی پور، مجموعه مقالات کتاب سرشت معاری، انتشارات نقش خورشید

 

منبع: همشهری-شهریور  1384

تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی

 



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید