تاریخ آخرین ویرایش : یکشنبه،19-10-1395
تعداد بازدید :162

اسلام و حقوق حيوانات



اشاره: اميرمؤمنان(ع) در نامه مهمي خطاب به مأموران مالياتي، نكاتي را گوشزد مي‌فرمايد كه از سويي بيانگر حقوق مردم در زمينه اموالشان است و از سوي ديگر به حقوق حيوانات توجه خاصي مي‌شود كه به‌ويژه در اين روزگار براي مجامع و انجمن‌هاي حامي حيوانات شايان توجه است:
اي مأمور جمع‌آوري زكات، با تقوا و مسئوليت‌پذيري در برابر خداوند يكتا حركت كن و در مسير خود، مسلماني را مترسان و از منطقه او در حالي كه از تو ناراضي باشد، عبور مكن. بيش از حق خداوندي از اموالش مگير. وقتي كه وارد آبادي قبيله شدي، در كنار سرچشمه يا چاه آب فرود آي و داخل خانه‌هاي آنها مشو. سپس با آرامش به سوي آنان برو و چون در ميانشان قرار گرفتي، سلام كن و از اظهار محبت و تحيت چيزي فروگذار منما و بعد از سلام و سر سلامتي به آنها بگو: «اي بندگان خدا، ولي خدا و خليفه‌اش مرا به سوي شما فرستاده تا حق خدا را كه در اموال شماست، بگيرم. آيا در اموالتان حقي براي پروردگار وجود دارد كه به خليفه‌اش بدهيد؟» اگر كسي گفت نه، ديگر به او مراجعه مكن، و اگر گفته شد: «آري»، همراهش برو، بي‌آنكه او را به رعب و وحشت بيندازي يا تهديد كني يا بر او سخت‌بگيري و يا مشكل در كارش فراهم سازي.
هر آنچه از زكات طلا و نقره مي‌دهند، بپذير و اگر گوسفند و گاو و شتري دارد، بدون اذن او داخل سراي دام‌ مشو؛ زيرا بيشتر آنها از آن اوست. و آنگاه كه داخل شدي، همچون شخص سختگير رفتار مكن،‌ چهارپايان را فراري مده و ناراحت مساز و صاحبش را درباره آنها مرنجان. [براي گرفتن زكات] حيوانات را دو بخش تقسيم كن و صاحب مال را مخير ساز كه يك قسمت را انتخاب كند. بعد از انتخاب بدون اعتراض به آنچه او انتخاب كرده، باقيمانده را نيز به دو بخش تقسيم كن و باز اختيار انتخاب يكي از دو را به او بده.
همچنان اين تقسيم‌بندي دو‌گانه را ادامه مي‌دهي تا آنجا كه باقيمانده به اندازه حق خداوند در مال او باشد. بعد از اين، حق خدا را بستان و اگر صاحب مال پشيمان شد و از تو تقاضا كرد كه تقسيم را تجديد كني، تقاضاي او را بپذير و آن دو دسته را با هم ‌بار ديگر مخلوط كن، سپس همان‌گونه كه اول انجام دادي، تقسيم را تكرار نما تا حق خدا را از مال او دريافت كني؛ ولي هرگز حيوان مسن فرتوت و دست و پا شكسته و بيمار و معيوب را به عنوان زكات مپذير. آن [حيوانات زكات] را به غير از كسي كه به دينش اطمينان داري و نسبت به اموال مسلمانان دلسوزتر است مسپار، تا آن را به امير مسلمين برساند و او در ميان مسلمانان تقسيم كند.
تنها كساني را مأمور اين كار كن كه خيرخواه و مهربان و امين و حافظ باشند. سختگير و احجاف‌گر نباشند، حيوانات را خسته نكنند و به زحمت نيندازند. سپس آنچه را نزد تو جمع شده، فوراً به سوي ما روانه كن تا آن را در مصارفي كه خداوند امر فرموده، مصرف كنيم و هنگامي كه امين تو آنها را در اختيار گرفت، به او سفارش كن كه ميان شتر ماده و نوزادش جدايي نيفكند و شيرش را آنچنان ندوشد كه به بچه‌اش زيان وارد شود و در سوار شدن بر شتران، آنها را به زحمت نيفكند و عدالت را در اين امر در ميانشان رعايت كند و نيز حال شتر خسته و يا زخمي را كه سواري دادن برايش مشكل است، در نظر بگيرد و با حيواني كه سم او ساييده يا لنگ شده، مدارا نمايد.
امين تو بايد هنگامي كه در راه به بركه آب مي‌رسد، آنها را سيراب كند و از كناره‌هاي جاده علف‌دار، به درون جاده‌هاي خشك و بي‌گياه منحرف نسازد و ساعاتي به آن حيوانات استراحت دهد و چون به آب و علفزار مي‌رسد، به آنها مهلت دهد [كه از آن آب و علفها تغذيه كنند] تا وقتي نزد ما مي‌آيند،‌ به خواست پروردگار فربه و سرحال باشند، نه خسته و كوفته، هدف نهايي اين است كه آنها را مطابق دستور خداوند و سنت پيغمبرش(ص) تقسيم كنيم. [مطمئن باش] عمل به اين دستورات پاداشت تو را بيشتر و هدايتت را افزون خواهد نمود، اگر خدا بخواهد.»
نكات برجسته نامه
اين نامه را امام به عنوان يك دستور‌العمل حكومتي براي مأموران ماليات كشور اسلامي نوشته است. در كجاي دنيا و كدام حكومت روي زمين سراغ داريم كه اين همه با دقت و وسواس نسبت به هر اقدام ملي حساسيت به خرج داده باشند و حتي حيوانات مورد توجه و مرحمت حاكمان قرار گيرند؟ مرحوم كليني بعد از ذكر اين نامه از امام صادق(ع) نقل مي‌كند كه آن حضرت وقتي اين نامه را ديد، گريست و به بريدبن‌معاويه فرمود: «اي بريد، به خدا سوگند كه همة حرمت‌ها بعد از پيغمبر(ص) بر باد رفت و عمل به كتاب خدا و سنت پيامبر(ص) به فراموشي سپرده شد و بعد از شهادت امير مؤمنان(ع) هيچ حقي در ميان مردم برپا داشته نشد.»1
و اينك به نكات برجسته نامة امام(ع) مي‌پردازيم.
1ـ ابتدا سفارش به تقواي الهي و قبول مسئوليت در برابر پروردگار كه سرلوحه همه فرامين امام است.
2ـ به نحوي با مردم روبرو شويد كه از ديدن شما به ترس و هراس نيفتند.
3ـ به گونه‌اي از محله و شهر عبور كنيد كه كسي از شما ناراضي نباشد.
4ـ بيشتر از آنكه خداوند مقرر فرموده است، از كسي مالي طلب مكنيد.
5ـ وقتي وارد آبادي مي‌شويد، كنار سرچشمه يا چاه آب كه محل تجمع مردم منطقه است، اسكان گزينيد.
6ـ داخل منزل كسي مستر مشويد؛ زيرا ممكن است صاحبخانه از شما انتظاري خلاف عرف داشته باشد و يا شما احساس ديْن و بدهي به او پيدا كنيد.
7ـ با سلام و اظهار محبت با مردم روبرو شويد.
8ـ بگوييد من مأمور خليفه مسلمين براي جمع‌آوري زكات هستم.
9ـ اگر گفتند چيزي بر عهده نداريم، بپذيريد و ديگر به آنها مراجعه مكنيد.
10ـ اگر گفتند مالي از حقوق الهي را بر عهده داريم، بدون سختگيري هر چه دادند، بپذيريد.
11ـ اعتمادسازي يك اصل مهم حكومتي و مردم سالاري است.
12ـ اگر نقدينه مثل طلا و نقره داد، بگيرييد و درباره كم و زياد آن گفتگو مكنيد.
13ـ اگر متاع او گاو و گوسفند و شتر و ... بود، به آرمي در محل تجمع حيوانات (مثلا گوسفند سرا) برويد و آنچه داشت، بدون آزار و اذيت آنها در نظر بگيريد.
14ـ سپس آنها را به دو قسمت مساوي تقسيم كنيد و حق انتخاب يكي از دو قسمت را به صاحب آنها واگذاريد، قسمت مانده را به دو بخش و باز انتخاب هر بخش را به عهده طرفت واگذار كنيد تا به حد سهم خدا برسيد، آنگاه آنها را بردار و با خود بياوريد.
15ـ چنانچه صاحب مال از نحوه تقسيم اظهار نارضايتي كرد، مجدداً همه را يكجا نموده، دوباره تقسيم را تجديد كنيد.
16ـ سهم خدا را از ميان حيوانات مسن، فرتوت، ناقص، بيمار و معيوب مپذيريد. آنچه مربوط به خداست، بايد صحيح و سالم و دور از عيب و نقص باشد.
17ـ اموال برداشتي را براي رساندن به دست امام به فردي مورد اطمينان و دلسوز بسپاريد.
18ـ كسي را مأمور اين مهم كنيد كه خيرخواه، مهربان، امين و حافظ باشد.
19ـ چنين كسي نبايد نسبت به حيوانات سختگير باشد و آنها را در نقل و انتقال به زحمت بيندازد.
سفارش امام‌(ع) نسبت به حيوانات
در نقل و انتقال اين حيوانات بايد مأمور به موارد زير توجه ويژه داشته باشد.
1ـ ميان حيوان ماده و نوزادش جدايي نيفكند.
2ـ همه شير چهارپا را ندوشد كه براي بچه‌اش چيزي باقي نماند.
3ـ در سوار شدن بر چهارپا، آنها را به زحمت نيندازد.
4ـ از همه به يك اندازه باركشي كند و عدالت را ميان آنها رعايت كند.
5ـ حيواني را كه خسته و يا زخمي است، مورد استفاده قرار ندهد.
6ـ رعايت حال حيواني كه سم او ساييده شده و نمي‌تواند درست راه برود، بنمايد.
7ـ اگر حيواني لنگ است، با او در رفت و آمد مدارا كند.
8ـ اگر به بركه و آبگير مي‌رسد، اجازه دهد حيوانات سيراب شوند.
9ـ از كنار جاده‌هاي علف‌دار حركت كند تا حيوانات از آن بخورند.
10ـ حتماً بخشي از روز به استراحت حيوانات اختصاص دهد. مسلماً اگر اين دستورات رعايت شود، هم حيوانات فربه و سالم به دست رهبر مسلمين مي‌رسد و هم مأمور زكات و حمل و نقل به پاداش و اجر دنيوي و اخروي بيشتري خواهد رسيد.
*آيين زمامداري
پي‌نوشت‌ها:
1ـ پيام اميرالمؤمنين، ج9، ص298.
منبع روزنامه اطلاعات



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید