Error parsing XSLT file: \xslt\ammiBreadCrumb.xslt تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :828

بهای گزاف برای بی اعتنایی ها

(مقالات گذشته-شهریور 1384)

تصادفی نبود که آقا محمدخان قاجار، تهران را به عنوان محل تاج گذاری و بعد از آن مرکز دارالخلافه خود، انتخاب نمود. مورخان این انتخاب را نهایت زیرکی سر سلسله قاجار برای تعیین مرکز حکومت نوپا و استیلای سیاسی و نظامی بر ابعاد گسترده سرزمینی پهناور و ملوک الطوایفی می دانند. انتخابی که هنوز هم جانشین ندارد.

تاریخ ایران نشان می دهد که هر سلسله و تبار با نزدیک شدن به قدرت، به تغییر پایتخت و مرکز حکومت دست زده است، اما بعد از قاجار حکومت های بعدی نیز، انتخاب بهتری برای مرکزیت کشور نداشته اند و بحث های تغییر پایتخت که در اواخر دوره پهلوی و نیز اخیراً پس از وقوع زلزله در شهرستان بم (کرمان) و تشدید نگرانی از اتفاق مشابه در تهران مطرح بود، هرگز از حیطه نظریه بیرون نرفت.

در سه دهه اخیر، اهمیت استراتزیکی شهر تهران بیش از پیش شناخته شده و به دنبال آن لزوم برنامه ریزی همه جانبه برای ابقای این ارزش و حفظ موقعیت آن پدیدار گشته است تهران لجام گسیخته امروز، تشابهی با تهران محصور در باغ های قرن سیزدهم هجری ندارد، پس از گذشت دویست سال، حتی تهران را نمی توان الگوی موفق شهرسازی کشور به حساب آورد. ولی به هر حال امروزه همه راه ها به همین شهر ختم می شود و پایه گذاری آن بعنوان پایتخت، در فاصله دو قرن آن را به یکی از بزرگترین شهرهای کره مسکون مبدل ساخت و دل مشغولی دائمی برای حکومت ها جهت پیرایش و صیانت این شهر بوجود آورد.

امروزه تضعیف یا تغییر تهران بعنوان مرکز سیاسی کشور (اگر هم به واقعیت بپیوندد) نخواهد توانست از اهمیت این شهر در آینده نزدیک بکاهد و تهران بعنوان مرکز پرقدرت اقتصادی، اجتماعی کشور تا ده ها سال به حیات خود ادامه خواهد داد.

تهران، قربانی سیاست گذاری های غلط

تغییرات کالبدی تهران تا اواخر دوره قاجار بسیار بطئی و کند صورت پذیرفت و در فاصله سالهای (1270-1301)، شهر به همان خندق و باروی اطراف آن محصور بود. معهذا در دوره حکومت رضاشاه و به مدد مستشاران اروپایی، شهر دچار تحول عمده گردید. دیوارها و برج و باروی قدیمی فرو ریخت و در امتداد آنها، خیابانهای کمربندی جدید احداث شد و شبکه شطرنجی آمد و شد، اساس کار منطقه بندی شهر (بجای محله های قدیمی) قرار گرفت. این تغییرات که بدون برنامه ریزی و ناهماهنگ ب رشد صنعتی و تولیدی صورت پذیرفت، بافت شهر را بیش از آنکه هویت تازه دهد، دچار هرج و مرج و از هم گسیختگی نمود. بی نظمی در ساخت و ساز اراضی شهر نیز که بلافاصله بعد از سقوط رضاشاه سرعت یافت، زمینه ساز توسعه ای گردید که در تمامی دوران پهلوی دوم چه در اشغال اراضی داخلی و حاشیه شهر و چه در سبک و اصول معماری شهری، هرگونه برنامه ریزی و تفکر معقول در روند رشد تهران را عقیم گذاشت. کارشناسان بسیاری از معضلات و مشکلات پایتخت را ناشی از اعمال سیاست های سوداگرانه عصر پهلوی می دانند، ولی نمی توان تغییرات سیاسی و اقتصادی و دگرگونی های جمعیتی را نیز (که بطور منظم و همواره وجود داشته و تبعات آن اغتشاش در فضایابی و کاربری اراضی شهری می باشد) نادیده گرفت. قدر مسلم آنست که رشد موزون شهر به دلایل مختلف هیچگاه عملی نشد و تهران، علیرغم جذب بیشترین سهم از سرمایه های ملی، قربانی سیاست گذاری های غلط اجتماعی و اقتصادی ادوار مختلف گردید. باور کردنی نیست که در حال حاضر از هر پنج ایرانی یک نفر در تهران بزرگ ساکن باشد، دلایلی هم وجود دارد که رشد جمعیت این شهر و حومه آن تا دو دهه آینده همچنان سیر صعودی خواهد داشت و در سال 1400 هجری شمسی، قریب 22 میلیون نفر از جمعیت شهرنشین کشور در آن ساکن خواهند بود.

دولتمردان دیگر از این طرز فکر که رشد جمعیت شهر بی ارتباط با برنامه های توسعه آن است روی گردان شده اند، چه حتی برای تامین نیازهای جمعیت کنونی، انبوهی از مشکلات وجود دارد که مساله مسکن، کار و بهداشت در صدر آن قرار گرفته است.

برای رسیدن به یک الگوی مناسب و متوازن در همه زمینه ها، می بایست به محدود نمودن رشد جمعیت شهر، توجه بیشتر شود و قبل از اینکه مجبور شویم، بهای گزافی برای بی اعتنایی ها پرداخت کنیم به یک توافق همه جانبه در جهت کنترل این رشد دست یابیم. تهران هم اینک به دلایل عنوان شده، دچار معضلات عدیده در زمینه محیط زیست، عدم توسعه یکنواخت، ناهنجاری در آمد و شد، اضمحلال بافت های اصلی کالبدی، نابرابری های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی و بطور کلی عدم توازن محیط می باشد. همه اشتباهات در زمان های مختلف اتفاق افتاده، معهذا صدمات و آلودگی های ناشی از آن سالها دامن گیر شهر و ساکنان آن خواهد ماند. از میان راه حل های متعدد کنترل رشد جمعیت شهر که بسیاری از آنها مکمل یکدیگرند می بایست آنهایی انتخاب و اجرا شوند که در نهایت توازن منطقه شهری را نیز حفظ نمایند اگر چه سرعت روند اتمام هر طرحی که امروز شروع شود، هیچکدام به پای روند رشد این جمعیت نمی رسد. بعلاوه بازتاب مشکلات بیکاری و مسائل فقر و اختلاف طبقاتی، افزایش هزینه مسکن و خوراک و آنچه که باید برای نیازمندی ها پرداخت، همه در ایجاد فرهنگی منعکس می گردد که ارزش های معنوی در جامعه را دیر یا زود بر هم خواهد زد. همچنانکه از نظر اقتصادی نیز ترسیم سیاستی برای توسعه شهر (که متضمن تحولی مطلوب در جهت کنترل رشد جمعیت آن باشد) بدون توجه به تحول اجتماعی در سطح کلان، امکان پذیر نخواهد بود.

 

 

شهریور 1384
بررسی و نوشته: سید علیرضا قهاری
تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی

 

 

استان مرتبط : تهران  
عضو مرتبط : سید علیرضا قهاری  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید