تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :2022

تأملی در هنر محیطی

با یادی از دکتر رضا سیروس صبری

هنر محیطی هنر محیطی  هنر محیطی

هنگامی که کنار جاده قدم می زد و درلحظاتی که رگباری شروع به باریدن کرد، اندی گلدزورثی(Andy Golds Worthy)چند ثانیه ای را به روی زمین می خوابد و سپس بلند می شود. زیر تصویر این واقعه می نویسد :" سایه گواه بودن چیزی در جاییست".

تا پیش از این اگر هنرمندی قصد داشت "باران" به عنوان یک پدیده طبیعی را به نمایش درآورد و یا زیبایی آنرا یادآوری کند اغلب ممکن بود تابلویی زیبا از بارش باران تصویر کند و یا از قطرات باران بر شیشیه پنجره عکاسی کند و آنرا در تابلویی نفیس در گالری به نمایش گذارد....اما در یک اثر هنر محیطی خبری از قاب نفیس ، گالری با شکوه نیست.... طبیعت  خود مکان نمایش آثار است و مفاهیم آثار همگی در خدمت یادآوری اهمیت طبیعت و پدیده های طبیعی هستند. پدیده هایی که به خودی خود زیبا هستند مثل بارش ، رشد ، وزش و جزر و مد... . اندی گلدزورثی یکی از شناخته شده ترین هنرمندان محیطی در جهان است که در آثارش به خود طبیعت، تفاسیر آن و اهمیت آن می پردازد. او در اثری که در سطور پیشین توضیح داده شد "باران را  لمس می کند...حس می کند...با آن یکی می شود..."  نه آن را می کشد و نه از آن عکاسی می کند.اثر را در همان مکانی که خودش رخ داده ، خلق می کند و همانجا به نمایش می گذارد، نه در گالری و نه در نمایشگاه. در ست همانند چسباندن بلورهای کوچک یخی با استفاده از حرارت طبیعی نوک انگشتانش و یا چیدمان سنگ ها بر اساس تغییر تنالیته رنگی آنها در کوهستان .این آثار نه قابل حمل به گالری هستند و نه قابل فروشند. بلکه صرفا تفسیر هنرمند از طبیعت، عناصرآن و پدیده های درون آنند.پیام مهم این آثار جلب توجه انسان به مهم بودن خود طبیعت و اثرش در زندگیست نه صرفا زیبایی بصری آن..... بدون "هوا" نمی توانیم زندگی کنیم....بدون  "رشد"   طبیعت متوقف می شود.... "جزر و مد "  مکانیسم حیاتی طبیعت است...

در حقیقت بحران های زیست محیطی در اواخر قرن بیستم عده ای از هنرمندان را برآن داشت تا در آثار خود بهاهمیت و تفسیر طبیعت و تغییر نگرش به آنتاکید کنند. در حقیقت هنرمندان به دنبالبهبود روابط انسان با دنیای طبیعیبودند. سخن از فرآیند های طبیعی- مشکلات محیطی بود، بنابراین در اغلب آثارتوجه به نیروها و عناصر محیطی(مثل آب / باد / رعد و برق / خاک....)بود و به آرامی تجلی این نیروها در خلق اثربه شیوه و موضوع اصلی آنها مبدل شد .ویژگی مشترک آثار هنر محیطیتنزل جنبه فیزیکی و ظاهری اثر و تقویت نیروی ذهنی اثرنیز بود.

در هنر محیطیاندیشه و ایده جاودانه است ولی اثر هنرمند دارای زوال است و از بین می رود.هنرمند در جستجوی یک فضای سوم خاص طعنه آمیز جهت بیان رابطه خاص فرهنگ با طبیعتاست. روند خلق اثر مهمتر از نتیجه شکلی اثر است. فرایند آفرینش اثر هنری با فرآیند ادراک آن پیوند بی نظیری دارد چراکه گفتمان و همراهی مخاطب در خلق اثر با خالق آن یعنی هنرمند را به همراه دارد.

در آثار هنر محیطیخلق هنر با دخالت در طبیعتپیش می رود اما این مداخله نظم طبیعی طبیعت را بر هم نمی زند بلکه وجوه جدیدی از آنرا بیان کرده و به چشم می آورد. اغلب آثار هنر محیطی برای مکان مشخص طراحی می شوند و ناپایدارند چون هماهنگ با چرخه طبیعت به آغوش طبیعت باز می گردند.

 هنر محیطی در دهه 60  میلادی شکل گرفت، یعنی همان زمان که محیط‌گرایی نیز متولد شد. هنر محیطی بیش از هر چیزبازگشت به طبیعت را نشان می‌داد، نه طبیعت روستایی قرن گذشته، بلكه دیدگاهی گسترش‌یافته از محیط و آگاهی نسبت به نقشی كه قوای اقتصادی، روانی، فرهنگی و زیستی در حیات ما دارند. هنرمندان محیطی تنها به نمایش طبیعت بسنده نمی‌كنند، بلکه زیستن، تجربه و كنش متقابل با طبیعت و زمين را برگزیده‌اند كه اين بينش جایگزین ملاحظات سنتی هنر شده است.وجه مشترك هنرمندان محیطی، نه موضوع، مواد خام یا روش‌های كار، بلكه علاقة آنها و تعهدشان به دیدگاهی گسترده‌تر از آفرینش هنری و از این راه كشف خویشتن است .
رابرت ایروین (Robert Irwin) در مقالة خود «وجود و شرایط» چهار نوع رابطه را كه هنر می‌تواند با محیط خود داشته باشد طبقه‌بندی كرده است :  غالب بر محیط /همساز با محیط / ویژه محیط /  مشروط به محیط .
رابطة بین محیط و هنرها در حال تغییر است که این به دلیل ماهیت پویای محیط و هنر است... محیط، تغییرات محیطی و آب و هوا امروزه در رأس مذاکرات و توجهات خاص سیاسی، اقتصادی وعلمی است. به همین ترتیب هم  هنر محیطی و پیام های آن  و نیز نحوه نگرش هنر به محیط با تجربیات طراحی منظر و محیط زندگی انسان به هم گره خورده است.

حدود هشت سال پیش نخستین مطالبی که که به زبان فارسی در مورد "هنر محیطی" و " طراحی محیط و منظر" به زبان فارسی در نشریات  می خواندم ، از مقالات شادروان دکتر صبری بود. بعد ها بارها از آن متون و دیگر نوشته های ایشان برای انتقال مفاهیم به دانشجویانم استفاده کردم. خبر درگذشت ایشان بسیار تأسف انگیز و اندوهناک بود. روحشان شاد و تعلیماتشان مستدام باد.

دکتر آزاده شاهچراغی (معمار- استادیار دانشگاه) 

موضوعات مرتبط : هنر محیطی    


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید