تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1332

تحقیق و پژوهش در ایران

آن جامعه دارد.و نقش بسیار بسزایی در خلق فن آوری و شتاب دهی در توسعه دارد.پس بنابراین می توان گفت كه پژوهش و تحقیق مهمترین عامل پیشرفت ، توسعه ، فن آوری ،اختراعات ،اكتشافات ،و خلاقیت و نوآوری در هر كشور است.كشورهای صنعتی و در حال توسعه با آگاهی از نقش پژوهش در خلق فن آوری و شتاب دهی برای توسعه، عمده توجه خود را مصروف تقویت و ارتقای بخش تحقیق نموده اند. از این روست كه می توان گفت بین پیشرفت بخش تحقیق و شتاب توسعه فراگیر و پایدار در هر كشور ارتباط مستقیم برقرار است.

پژوهش باید ابزار و كلیدی باشد .كه بر مبنای آن تصمیم ، و عمل كنیم .و در هر جامعه كه پژوهشگران و محققان بیشتری باشند .پیشرفتهای علمی ،اجتماعی،سیاسی،بیشتری فراهم است.

وضعیت ایران در خصوص پژوهش نسبت به سایر كشورها در جایگاه خوبی قرار ندارد.به عنوان مثال وضعیت كشورمان در این خصوص در میان 180 كشور جهان در مقام 52 می باشد .و به ازای هر 1 میلیون نفر 700 نفر پژوهشگر داریم.در حالی كه در كشورهایی مانند آمریكا در این خصوص 7600 نفر و در انگلیس 6050 نفر پژوهشگر هست.

در واقع این رتبه نازل در تحقیق را می توان ناشى از نوع خاص طرز تلقى و نوع نگرش افكار عمومى و مراكز تصمیم گیرى نسبت به امر تحقیق دانست. متاسفانه فرهنگ پژوهش و علم جویى به عنوان یك اصل در چارچوب مسائل كلان جامعه دیده نمى شود و تاكنون اغلب سیاست ها و برنامه ریزى ها در كشورمان حتى در مقیاس ملى بدون پشتوانه علمى و تحقیقاتى بوده اند.

و وقتى كه سهم تحقیقات در كشورمان تنها 7صدم درصد از تولید ناخالص ملى باشد آنوقت چگونه مى توان انتظار داشت كه ایران در آینده نزدیك به رتبه اى شایسته تر از رقم 52 در كشورهاى جهان از نظر تعداد مقالات علمى و پژوهشی دست یابد؟

كار پژوهش در ایران آن گونه كه باید تامین یابد،تامین نشده .و به پژوهش و پژوهشگر بهای چندانی داده نشده است. به طور عمده اهم مشكلات مقوله تحقیق و پژوهش در كشور عبارت اند از:

  1. مسایل فرهنگی: به جرأت می توان گفت تحقیق در سطوح گوناگون كشور ما جزیی از فرهنگ نیست. نه در حوزه سیاست و اقتصاد و فرهنگ و جامعه و نه در سطح عامه مردم و خواص و مدیران و سیاستگذاران و تصمیم سازان و تصمیم گیران و مجریان، فرهنگ تحقیق وجود ندارد. این امر البته خود ناشی از دلایل متعددی است كه مهم ترین آنها عدم احساس نیاز به تحقیق به دلیل وجود وابستگی و انحصارات و عدم وجود رقابت از بعد كیفیت و هزینه در همه حوزه ها و سطوح است. نكته قابل توجه آنكه، علی رغم تعدد مسائل مبهم و ناشناس در كشور و علیرغم وجود مشكلات متعدد در زمینه های گوناگون اجتماع، ‌پرسشها و سؤال های تحقیقاتی مورد نیاز كشور هنوز بدرستی احصا و تبیین نشده اند و با این حال متاسفانه پژوهش های انجام گرفته و در حال انجام كشور بیشتر با تكیه بر فرم صورت می پذیرد تا تكیه بر محتوا و بیشتر هدف است تا ابزار.
  2. مشكلات مالی: از جمله سطح نازل سهم تحقیقات در تولید ناخالص ملی، سطح نازل سرمایه گذاری بخش خصوصی در فعالیت های تحقیقاتی و سطح نازل بهره برداری از ظرفیت های انسانی، مالی و فیزیكی تحقیقاتی.
  3. ضعف مدیریت: این مشكل گسسته بودن رابطه آموزش، تحقیقات و صنعت، حاكمیت قوانین دست و پاگیر اداری و مالی، ناكارآیی در مدیریت علمی، ‌عدم تمركز در سیاستگذاری، تمركز زدایی در اجرا، ‌عدم توجه به اولویت ها و نیازهای تحقیقاتی، ضعف جامع نگر، ابتلا به روزمرگی، فقدان نگرش آینده نگر، فقدان نظام نظارت و ارزیابی بر روند توسعه تحقیقات در كشور و مسایلی از این دست تجلی می یابد.
  4. ضعف ارتباطات: كه وجه مشخصه آن نامطلوب بودن ارتباطات میان بخش تحقیقات با اقتصاد، سیاست، فرهنگ و جامعه، ضعف ارتباط با دنیای پویای علم و فن آوری، ‌ضعف مفرط پایگاه های اطلاعات و نظام اطلاع رسانی و مانند آن است.
  5. ضعف نیروی انسانی: كه در آن می توان به كمبود تعداد محققان، تساهل و كم كاری در ابداع و تولید دانش و تحمل نكردن مشكلات برای نیل به نتیجه تحقیق،‌ سطح نازل دانش روز در میان محققان و پژوهشگران، ضعف جایگاه معنوی و اجتماعی محققان و موارد مشابه اشاره كرد. (البته به این فهرست می توان موارد متعدد دیگری را نیز افزود.) آنچه در روزگار ما در حكم كیمیاست، فرهیخته ای درد آشنا، رسانه شناس و متفكر است كه از عبودیت نظریه ها و آرا و دیدگاه های مسلط غربی در حوزه رسانه، همزمان با شناخت كامل آنها رهیده باشد و عقلانیت جاری و ساری در فرهنگ و سنن و رسوم این ملت را به درستی بشناسد و دغدغه او حل مشكلات فرهنگی كشور و به ویژه ارتقای رسانه ها به جایگاه در خور باشد.

و این بی توجهی به امر پژوهش باعث ایجاد مشكلات فراوانی در سطح ملی می شود.و باعث عدم پیشرفت كشور در حوزه های مختلف ، و خصوصا یكی ازعوامل مهمی در فرار مغزها یا مهاجرت نخبگان می شود.و این معضل ، یعنی فرار مغزها باعث می شود كه در كشور پژوهشگران و محققان كمتری بمانند.و در نتیجه كشور كمتر رو به پیشرفت خواهد رفت.در حالی كه توجه به امر تحقیق و پژوهش خود یكی از مهمترین عوامل در جذب نخبگان می باشد.

در نتیجه می توان گفت براى برون رفت از بحران هایى كه حیات علمى- تحقیقاتى كشور را تهدید مى كند در مرحله اول دولت باید با حمایت مالى و در اختیار نهادن تسهیلات، كاهش بوروكراسى در امر تحقیق، ایجاد فضاى تشویق آمیز و امیددهنده به محققان، افزایش امكانات و شرایط مناسب جهت فعالیت ها و ارائه طرح ها و ابداعات، اختصاص امتیازات ویژه اى همچون؛ هزینه حضور محققان در سمینارهاى علمى- تخصصى، افزایش سطح كادر علمى - فنى دانشگاه ها و سازمان هاى تحقیقاتى، ایجاد مراكزى جهت تبادل و ارتباط بین مخترعان و محققان، جلوگیرى از تبعیض در برخى از ادارات و مجامع علمى، ایجاد فضاى امن در جامعه براى آنان و... و در مرحله دوم خود محققان نیز با تقویت تعلقات ملى، پرهیز از مهاجرت به آن سوى مرزها و آشنایى با جدیدترین روش هاى علمى دنیا به نوآورى و خدمت به كشورمان بپردازند.

على الخصوص دانشگاه ها به عنوان نهادى متفكر و منبع عظیم علمى و فرهنگى جامعه باید رویكرد علمى نگر را به عنوان تفكر غالب حاكم نمایند و در جهت كاربردى كردن تحقیقات بكوشند. این امر با برقرارى ارتباط دائمى و مناسب بین نهادها با مركز پژوهشى و دانشگاهى و فرهنگ سازى در خصوص علم و تحقیق در میان مردم حاصل مى شود تا به این طریق مسئولان و مدیران شركت ها با ارائه سفارش و استفاده از معرفت حاصل از پژوهش كه كم هزینه تر از روش آزمون و خطاى موجود است بتوانند بهره ببرند.

محقق و استعداد درخشان، احترام و اعتنا مى خواهد نه آنكه مجبور باشد همچون دستفروشان براى طرح یا ابتكار خود به دنبال مشترى بگردد. قطعاً با افزایش بودجه و میزان توجه به عرصه تحقیق، موجب شكوفایى و توسعه همه جانبه كشور خواهیم بود، گرچه توجه مادى به تنهایى كافى نیست و باید تشویق و حمایت هاى معنوى نیز در اولویت قرار گیرد. در این صورت با آمارهایى كه در این زمینه ارائه مى شود، اطمینان خواهیم داشت كه ایران در مسیر توسعه همه جانبه علمى و كاربردى قرار گرفته است.

منابع:
  1. روزنامه شرق،تاریخ بیست و یكم اردیبهشت ماه هشتاد و سه
  2. مقالات اولین همایش پژوهش در صدا و سیما ، سال 1378
  3. گردهمایی پژوهشگران و محققان استان یزد1383
  4. سخنرانی در جشن پژوهش اداره كل ارشاد اسلامی استان یزد-1383

عباس تیموری آسفیچی - به نقل از انجمن نواندیشان علوم اجتماعی فصل نو - تاریخ انتشار :شنبه، ۲۶ آذر ۱۳۸۴

موضوعات مرتبط : پژوهش در ایران    


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید