Error parsing XSLT file: \xslt\ammiBreadCrumb.xslt تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1449

تحول معماری معاصر

(مقالات گذشته-اردیبهشت 1384)

غالباً ابتدای قرن چهاردهم هجری شمسی را آغاز دوران معماری معاصر ایران می­دانند، زیرا تحولات اجتماعی و سیاسی مهمی در آن هنگام در ایران صورت گرفت که بازتاب آن بر بسیاری از امور اجتماعی و فرهنگی و نیز در معماری ایران به خوبی دیده می­شود. البته آشکار است که زمینه­های ایجاد دگرگونی در معماری ایران از دوران قاجار فراهم شد و از آن هنگام اقتباس از معماری اروپایی آغاز گردید، اما تحول اساسی از آغاز قرن چهاردهم و با قدرت رسیدن نیرویی که توسط دولت­های غربی حمایت می­شد شروع گردید، نیرویی که در جریان نوعی کشاکش و تقابل با نیروهای مردمی و سنتی شکل گرفته بود و در جهت از میان بردن بعضی از نهادها، روابط و ارزش­های سنتی گام برمی­داشت.

 موج تجدد گرایی همواره به نوعی غرب­گرایی افراطی موجب دگرگونی برخی از معیارها و ارزش­های اجتماعی و هنری شد و معماری نیز نه تنها از این جریان دور نماند، بلکه به سبب شکل گرفتن فعالیت­ها و نهادهای جدید اداری و اجتماعی به مسیر جدیدی وارد شد. تأسیس نهادها و فضاهایی مانند بانک، اداره ثبت، شیر و خورشید سرخ، دارایی، پست، شهربانی، شهرداری و نیز توسعه­ی فعالیت­ها و فضاهای جدید آموزشی موجب شکل­گیری ساختمان­هایی شد که نمونه­هایی از آن در گذشته بود و این موضوع فاصله گرفتن معماری معاصر را از معماری سنتی سرعت بخشید.

توسعه تکنولوؤی جدید از یک طرف موجب تغییر برخی از عناصر معماری سنتی مانند قوس و گنبد شد و از سوی دیگر، همراه آن مفاهیم و شکل­های جدیدی به ارمغان آورده شد و زمینه برای دگرگونی در ساختار فضاهای معماری فراهم گردید. البته همه­ی دگرگونی­های ایجاد شده در جهت نفی گذشته نبود، بلکه به سبب پدید آمدن گونه­ای از احساسات ملی و نژادگرایانه، به معماری درون باستان توجه خاصی نشان داده شد و برخی از معماران ایرانی و غیر ایرانی از بعضی عناصر و تزئینات معماری دوران باستان به صورت مستقیم یا ضمنی در آثار خود استفاده کردند.

 ساختمان شهربانی کشور، ساختمان بانک ملی در خیابان فردوسی و موزه­ی ایران باستان از نمونه­های بارز این گرایش به شمار می­آیند. تخت جمشید و ایوان مدائن از جمله بناهایی بودند که از عناصر معماری آنها بهره­برداری الگویی می­شد.

به تدریج هم­زمان با ورود معماران اروپایی به ایران و به ویژه بازگشت برخی از معماران ایرانی که در اروپا تحصیل کرده بودند، اندیشه­ها و آرمان­های مدرنیسم مورد توجه قرار گرفت و باستان گرایی با آنچه از آن به عنوان «سبک ملی» نیز یاد می­شد، از سوی عده­ای از معماران و هنرمندان مورد انتقاد قرار گرفت.

بسیاری از ساختمان­هاایی که توسط معماران مدرنیست طراحی و ساخته شدند به سبب استفاده از برخی مصالح جدید مانند نماهای سنگی و سیمانی و نیز اهمیت یافتن کارکردگرایی در طراحی پلان و نیز تأثیر پذیرفتن از فضای معماری از بافت­های جدید شهری که در پی احداث خیابان­های مستقیم، شکلی جدید به خود گرفته بود، سیمایی جدید و متفاوت از بناهای سنتی یافتند. ساختمان­های واقع در محدوده­ی خیابان­های انقلاب، فردوسی، ولی­عصر و نیز ساختمان­های دانشگاه تهران، راه­آهن، فروشگاه فردوسی، دادگستری غالباً از گونه معماری به شیوه مدرن هستند.

 بسیاری از آثار این دوره که بعضی از آنها به نحو مناسی طراحی و ساخته شدند و از آثار خوب معماری ایران به شمار می­آیند، هنوز وجود دارند. در کنار جریان تحولات مربوط به طراحی معماری و شکل گیری اندیشه های جدید در معماری ایران، جریان دیگری که مربوط به طراحی و احداث بناهای مسکونی، تجاری و گاه اداری بود توسط گروهی از بنایان حرفه­ای که از اوخر دوران قاجار خود را معمار معرفی می­کردند و این عنوان را تا امروز یدک می کشند، در کنار معماران حرفه ای و تحصیل کرده پدید آمد و تداوم یافت.

 اینان غالباً فارغ از هر گونه انگیزه­ی حرفه ای یا هنری، تنها در اندیشه­ی سود بیشتر بودند و هستند. شاید بتوان گفت از دهه های گذشته تاکنون متأسفانه نقش بسیار مهمی در شکل گیری فضای معماری و شهری داشته اند. فضاهای معماری که از اوایل دوران معاصر به یک کالای اقتصادی تبدیل شده بود در دست به­ساز و بفروش­ها به ابتدایی ترین، ساده ترین و گاه بدترین شکلممکن طراحی و ساخته شد. جای تأسف است که در چند دهه ی اخیر عده­ای از معماران فارغ­التحصیل از دانشگاه­ها به طور مستقیم یا غیر مستقیم به این جریان اخیر پیوسته­اند.

روند تحول معماری ایرانی در دوران معاصر به گونه­ای است که شاید بتوان در مجموع آن را ناخوشایند ارزیابی کرد، به ویژه آنکه جنبه­ی اقتصادی و کالایی بودن فضاهای معماری و به ویژه واحدهای مسکونی غالباً موضوع کیفیت معمارانه­ی آن را تحت تأثیر قرار می­دهد و موجب نزول آن می­شود. شناخت معماری دهه­های نخستین قرن حاضر تنها به منظور آشنایی با گذشته نیست، بلکه برای بررسی و شناخت معماری امروز و یافت راهکارهایی برای تعالی آن، لازم است به گذشته نگاهی داشت.

 

اردیبهشت 1384
بررسی و نوشته: حسین سلطان زاده
تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی

 

عضو مرتبط : حسین سلطان زاده  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید