تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1109

تغییرمحل پایتخت از تهران و یا نجات تهران

پیش گفتار : 

ابتدا اشاره ای مختصر به آب و هوا و شرایط اقلیمی استان تهران و سپس به سابقه تاریخی شهر تهران به عنوان پایتخت می شود و سپس در مورد تغییر محل پایتخت سخن رانده خواهد شد ..

مطلب اول  : آب و هوا و وضعیت جغرافیائی شهر تهران

آب و هوای استان را بطور کلی میتوان به سه دسته تقسیم نمود :

  1. آب و هوای نیمه کوهستانی - این آب وهوادرشمال استان تهران وبرنواحی کوهستانی منطبق است .
  2. آب و هوای کوهستانی - این آب وهوادرشمال استان تهران وبرنواحی کوهستانی منطبق است .
  3. آب و هوای نیمه بیابانی - این نوع آب وهوا در نواحی دشت تهران در شمال دشت ری در ضلع جنوبی از دشت و دامنه قله توچال قراردارد .
  4. آب و هوای بیابانی - این نوع آب وهوا در غرب و شمال دریاچه نمک قم وجود دارد .

هوای تهران و شمیران و دربند و کن و سولقان با توجه به تعریف فوق  دارای باغات بسیار بوده دارای آب و هوای مطلوب و سالم بودند . وزش بادها و بارش برف و باران در فصول لازمه طراوت خاصی به آن می داد و به یاد دارم که برف در تهران تا بعد از عید نوروز بر زمین مشاهده می شد . ( برگرفته از جغرافیای شهرتهران ) .

مطلب دوم : تهران به عنوان پایتخت در سیرتاریخ(برداشت آزاد  از مقالات و مدارک تهران شناسی )

از زمان سلسله قاجاریه تهران بعنوان پایتخت انتخاب شد وبدستورشاهان قاجار با راهنمائی مشاوران خارجی نسبت به ایجاد شبکه شهری اقدام گردید .

شاهان قاجار بسیار مذهبی و خرافاتی بوده و تهران را بدلیل آب و هوا خوش و نزدیکی به شهرری ( شاه عبدالعظیم ) به پایتختی انتخاب نمودند . درآن زمان تهران در مقابل ری قریه ای بیش نبود و باساخت قصرها و عمارات جدید و باروی شهر هویتی به عنوان شهر وپایتخت به آن داده شد . 

شایان ذکر است که زیارت  شاه عبدالعظییم و اهل قبور دارای جایگاه خاصی برای خانواده ها و مخصوصا" مقامات اداری و بازاری و سیاسی و درباری داشت و همچنین مرکز تجمع سیاسی و بست نشینی ( اعتصاب نشسته  ) بود .

تهران در ابتدا دارای چهاردروازه به نام های دروازه قزوین دروازه دولاب دروازه شمیران و دروازه خراسان بود که هر یک توسط بارو بهم متصل می شدند و رفت و آمد در تهران توسط این چهار دروازه انجام می شد .

کاخ تابستانی شاهان قاجار درمحله پاسداران ( سلطنت آباد سابق ) قرارداشت و فاصله از کاخ سلطنتی  میدان ارک در تهران تا این کاخ ها با وسیله نقلیه روز حدود سه ساعت به طول می انجامید .

شهر تهران در زمان قاجاریه و حتی پهلوی اول شهری بصورت باغ شهر بود و پوسته خارجی آن را باغات و مزارع  کشاورزی فرا گرفته بودند .

در طول تاریخ سلطنت قاجاریه تا عصرسلطنت پهلوی اول تغییرات بسیار در کالبد شهری وخیابان کشی شهر تهران انجام شد و در زمان پهلوی اول تهران از نظر شهرسازی و ساختار شهری و ساختمان سازی با تحولی بزرگ روبرو شد .

نکته :

شاهان قاجار به دلیل سفر به فرنگ ( فرانسه را فرنگ می نامیدند) نقش گل وگلدان را در هنر فرش رواج دادند و نقش گلدان همان نقش گلدانها در اطراف پله های قصر ورسای پاریس بوده که این نقش در فرش بافی بنام نقش ضل السلطانی یا نقش فرنگی معروف است این نقش توسط بافندگان بافته شد و ولیکن نتوانست جای نقش فرش اصیل ایرانی همانند فرش های نقش کاشان و نقش ماهی تبریز ونقش بلوچ و امثالهم را بگیرد واز طرفی اروپائیان و گردشگران فرش ایرانی را به خاطر نقش اصیل شرقی و نوع بافت آن طالب هستند وخریداری میکنند ودرحال حاضر رغبت جندانی به بافت آن نقش فرنگی مشاهده نمیشود .

درزمان پهلوی اول دستورتخریب مجموعه کاخ صاحبقرانیه را صادر کرد وپس از  تخریب چند بنای کوچک   و با تدبیر یکی از درباری های بانفوذ که گفت اعلیحضرت همیشه میتوانند این کاخ را تخریب کنند بهتراست دستور احداث کاخی داده شود که این کاج در مقابل آن کم ارزش شود که دستور ساخت کاخهای سعد آباد با مساحت لازمه ومحوطه سازی زیاد داده شد و باغشهری به تهران  اضافه شد .

 پس از ساخت کاخ های سعد آباد هیات های دیپلماتیک به منظور نزدیکی به دربار درقسمت شرق و غرب شمیران و تا نزدیکی محدوده میدان ونک فعلی  نسبت استقرار سفارتخانه ها و منازل مربوطه اقدام و فقط دولت های انگیس و روسیه بوده از قلب تهران قدیم حرکت نکردند و این روند در پهلوی اول ادامه یافت . اکثر سفارتخانه ها دارای محل سفارت و یک باغ به نام منزل سفیر و دفتر مخصوص سفیر بوده است که میتوان سفارت انگلیس در مرکز شهر و کاخ و باغ و سفارت در محدوده خیابان دکتر شریعتی در محدوده زرگنده را ذکر نمود . 

( طبق مدارک و مستندات موجود ملاحظه می شود که قسمتی از اراضی کاخ صاحبقرانیه از بدنه اصلی مجزا و به اشخاص به منظور ساخت مجتمع مسکونی واگذار شده است که این عمل موجب کم شدن ذخیره های ملی و تاریخی است که امید است در دیگر اماکن با ارزش تکرار نشود  ) .                                                           

        پهلوی اول سعی در ادامه توسعه شهرها و آبادانی آنها گرفته بود و با اعزام دانشجویان ایرانی به خارج و ورود فارغ التحصیلان تحول اساسی در بالابردن سطح فرهنگ وعلم و دانش کشور بوجود آمد که احداث دانشگاه تهران و بیمارستان ها و مدارس جدید و ادارات و سایر بناهای لازمه شهری را می توان نامبرد .

شایان ذکر است که دوره سلطنت پهلوی اول است در ساختار فضائی و اداری شهر تهران تحولی اساسی بوجود آمد که منشاء اقدامات بعدی در زمینه شهرسازی گردید و از سال 1332 به بعد شتاب بیشتری در شهرسازی و آبادنی شهرها مخضوصا" تهران صورت گرفت و شهر 200 هزار نفری  تهران به شهر 250 هزار نفری و اکنون به شهر حدود 8 میلیونی و به  زودی  به شهر چند ده میلیونی تبدیل خواهد شد زیرا تهران مهاجر پذیر است و فرصت شغلی و درآمدی در آن بسیار است .

خاطره ای از نگارنده درنوجوانی از شهر تهران 

نگارنده به خاطر دارد که بلوار کشاورز فعلی به نام آب کرج نامیده می شد و نهری پر اّب در وسط آن جریان داشت و درخت های توت در کنار آن و از محدوده جلالیه سابق تا میدان ولیعصر فعلی ادامه داشت و در طرف جاده خاکی بود . کمی بالاتر از میدان ولیعصر در آن راستا تا حدود تقاطع خیابان شهید بهشتی فقط در لبه های خیابان ها چندین ساختمان احداث شده بود و بقیه تا محدوده سه را ه زعفرانیه باغات و خانه های باغ ویلا در خیابان شریعتی از سه راه پاسداران نیز این چنین بود .

تهران با کاربری های شهری به شرح زیراست  :

  1. شهری دیپلماتیک.
  2. شهری تجاری .
  3. شهر وزارتخانه ها
  4. مرکز دانشگاهی کشور
  5. مرکز فرهنگی وهنری
  6. شهر بیمارستانها و مراکز درمانی
  7. شهر فرودگاه ها ی مهم
  8. شهرنمایشگاه ها
  9. شهر رسانه ها
  10. شهر صنعتی و سایر کاربری ها.

احداث کارخانجات پلاستیک و شیمیائی در تهران رواج پیدا کرد وبا توسعه بی رویه تهران تمام این کارخانجات وسایر مراکز صنعتی در داخل بافت قدیم و جدید شهر تهران قرار گرفته است .

بعضی ازکارخانه هادرمرکزشهرتهران قدیم(میدان امام خمینی)قورخانه(اسلحه و مهمات سازی)ودرمنطقه دیگر(منطقه باغ صباو حشمتیه) زندان قصر ودر قسمتی دیگر از تهران آن دوران احداث نیروگاه برق آلستوم ودرشمال منطقه پاسداران کارخانجات صنایع نظامی و در جنوب شرقی فرودگاه دوشان تپه و در جنوب غربی فرودگاه مهرآباد  زندان اوین در اوین احداث شده اند

شایان ذکر است که زندان قصر (معروف به زندان مارکوف)ازتهران خارج شدو محل آن به باغ موزه قصر تغییر یافته است و ریه تنفسی آن منطقه اندکی کمی از آلودگی کاسته شد.

 ازسال1345به بعدباتوجه به افزایش درآمدنفتی کشوروموج سرمایه گذاری توسط سرمایه گذاران خارجی وداخلی در بخش صنعت و تجارت و مسکن مخصوصا"درشهرتهران شروع شدوازسال1368به بعداین مسئله شتابان واز سال 1388 تا سال 1392 ماشاهد پدیده احداث برجها وساختمانهای رفیع در نقاط مختلف شهر تهران مخصوصا" در شمال وغرب وشرق هستیم ودردل ویادرکناراین مجموعه ها کارگاهها وکارخانجات نیز احداث شده اندوبدین ترتیب شهرتهران به یک شهر بزرگ ویا کلان شهر بدون هویت تبدیل شده است .  

تهران فاقد برنامه کلان برنامه ریزی شهرسازی و تعین  فضا های لازمه شهری و کاربری بود هراز گاهی فکری برای برنامه ریزی شهری انجام میشد و بعضی ازآن طرحها بدلایل مختلف  بایگانی میگردید .

درمطالعات وطرح هاوگفتمانهای تخصصی از مسئله محیط زیست و آلودگی هوای تهران سخنانی گفته شد  در مورد ولیکن تقدامات ملموسی مشاهده نشده است .

در سال 1346 با مونتاژ اولین  اتوموبیل پیکان شعار داده میشد یک پیکان برای هر ایرانی.

در ان سالها فقط توسعه روبنائی آنهم بصورت نمایشی با سرعت فراوانی بدون توجه به مسائل شهر نشینی انجام میشد .

در شمال غرب مجتمع های آپادانا و اکباتان و در شمال شرق مجتمع لویزان و در نقاط دیگر تهران نیز مجتمع های دیگر ساخته که در نهایت امروز با تهران وسعتی بیش از 500 برابر مساحت اولیه روبرو هستیم تهرانی که  دارای قطب صنعتی و قطب اداری و قطب تجاری و قطب دیپلماتیک و همچنین قطب دانشگاهی کشور گردید . تهران در سایر تقسیمات کاربری شهری سرآمد سایر شهرها گردید و این مسائل باعث شد که شهری جمعیت پذیر گردد و جمعیت  از حدود  200 هزار نفر تا هشت  میلیون نفر کنونی بالغ گردید . این روند تا کی و چه زمانی ادامه پیدا میکند.آیا در این مورد نباید چاره اندیشی شود .

مطلب سوم : عاملین مخرب هوای تهران

با احداث اولین کارخانه مونتاژ اتومبیل سازی درتهران و تولیداتومبیل پیکان و عرضه آن بصورت نقد واقساط بلند و یا کوتاه مدت باعث کثرت اتومبیل درتهران وسایر شهرستانها گردید که این روند با احداث چند کارخانه مونتاژ اتومبیل دیگرادامه پیدا کرد وحتی بعد از انقلاب نیز  شتاب بیشتری در عرضه اتومبیل داخلی وواردات اتومبیل خارجی انجام شد .

اکنون تقریبا" یک سوم جمعیت تهران بطور متوسط دارای اتومبیل میباشند و در شهر تردد میکنند یعنی حدوددو الی سه میلیون وسیله نقلیه.که بیش ار یک پنجم آن تقریبا" دارای عملکرد و سوخت رسانی استاندارد وبقیه مخرب محیط زیست هستند و از طرف دیگر ناوگان هوائی مستقردر فرودگاه مهرآباد با روزانه چندین صد پرواز  در روز انجام میدهد که این دومورد بدلیل حرکت در طول مسیر بازده سوخت خود که از نوع سوخت فسیلی است را وارد هوای تهران میکنند و ازطرف دیگر کارخانجات و گارگاه های مستقر در تهران نیز با دودو دم خود یکی دیگر از مخربان هوای پاک تهران هستند .

اگراین مواردمذکورراباهم درنظربگیریم شاید کرج و ری و درآینده بسیارنزیک اصفهان و تبریزو اهواز و مشهد دچار آلودگی هوا شده میگردند.طبق آمارهای منتشره درجرائدروزانه حدود 500 نفر بدلیل آلودگی هوا کمبود گازهای سالم جان خودراازدست میدهند.کسی سئوال نکردمقصرکیست زیرا ازقدیم گفته اند که از ماست که برماست ..

مطلب چهارم :جابجائی پایتخت از تهران به چه قیمت برای ملت تمام میشود .    

باتوجه به مطالب گفته شده که در بسیارموارد کوتاه ویا ناقص بیان شد دولتمردان را برآن داشت که پایتخت را از تهران منتقل و هوای پاک به تهران هدیه کنند و تصور آن مقامات این بوده که اگر تهران فعلی بدون کاربری دیپلماتیک بماند هوای تهران پاک خواهد شد .

جابجائی پایتخت کاری پر هزینه و  پر درد سر ومهم تر از آن زمان براست زیرا باید مطالعات منطقه ای روبنائی و زیر بنائی و امنیتی و دسترسی هاو سایر موارد انجام پذیرد که در نهایت پس از رسیدن به نتیجه مطلوب پادارنمودن اعتبار و زمان برای ساخت از مولفه های اولیه میباشد که در این مورد باید از تجربه سایر کشورها نیز استفاده نمود .

 یک تجربه باارزش که خودمان بدست آوردیم و آن تجربه نقل مکان زندان قصر به خارج از تهران بود .با تبدیل آن محوطه به باغ موزه هدیه گرانبهائی به شهر مخصوصا" منطقه اطراف آن داده شد . اگر کارخانجات ( نظامی و دولتی و خصوصی )و ندامتگاه ها و کانونهای توان بخشی نمایشگاهها وحتی فرودگاه مهر آباد به خارج تهران ودر محیط مطلوب نقل مکان کنند چه حادثه ای اتفاق مهمترین دست آورد خالی شدن حدود دوپنجم سطح تهران کنونی از کاربری های بسیار آلایند که دیگر دود سفید که همراه با سرب و ذرات معلق است منتشرنخواهند کرد  .

جابجائی صنایع نظامی(زمینی - هوائی - دریائی ) وپادگانها و صنایع غیر نظامی و کارخانجات و ندامتگاه ها بسیار آسان است زیرا به زمان کم و زمین نیازمنداست که دولت محترم در مناطق دوراز شهرها میتواند زمین وتسهیلات را همانگونه که  برای احداث چندین هزارواحد مسکونی پادارنمود در این مورد آنچنان نماید .

دلیل موجه وجودندارد که کارخانجات ایران خودرو ویا سایپاو...در داخل محدوده شهرتهران قرارداشته باشند .

 باید کلیه صنایع را از تهران خارج نمود و مطمنا" با کنترل بیشتر برساخت وساز ها و جلوگیری از موانع کریدور کوران بادهای غالب نیازی نیست که تهران دیپلماتیک نقل مکان کند .

درسایرکشورهادرشهرهای بزرگ مسکونی صنایع وکارخانجات وجودندارندودرلندن کارخانه قدیم برق از شهرخارج وساختمان آن به موزه تبدیل شد.پس میشود پس میتوان شهری پایدار با هوای پایدار بوجود آورد .

پیشنهادات اولیه  : (اول بهداشت وبعد درمان)

این شعاررابرای شهرتهران وسایرشهرهای بزرگ ایران سرلوحه قراردهیم وازاتلاف وقت و سرمایه ملی جلوگیری کنیم .

هوای پاک با احداث چند اتوبان و یاچند پارک کوجک و ایجاد دریاچه مصنوعی ( در منطقه شمال غرب تهران) بدست نمیاید بلکه با توسعه شبکه حمل ونقل درون ومیان شهری عمومی و استفاده از انرژی های نوین وپاک و انتقال صنایع ومواردمشاغل غیرضرورازتهران وهمچنین بسترسازی فرهنگ پاک زیستن درشهرمارا به سر منزل مفصود خواهدرسید .

اگر فکراساسی انجام نگیرد شاید این مرثیه برای شهرهای تبریز و شیراز و اصفهان و مشهد و اهوازخوانده خواهد شد.
بیائید باهمت ملی شرایطی فراهم کنیم که درشهرهای بزرگ ازتردداتومبیلهای غیرضروری دولتی و شخصی ومخصوصا" فرسوده کاسته شود.
بیائید با همت ملی تکنولوژی سیستمهای حرارتی منازل و ادارات ومراکز آموزشی و کارخانجات را مورد بازبینی و در صورت لزوم تکنولوژ ی جدید جایگزین نمائیم   .
بیائید به سلامت روحی و جسمی انسانها ئی که در شهرها مخصوصا" شهرهای بزرگ زندگی میکنند فکر کنیم و برای آنان ارزش بیشترقائل شویم .
با طبیعت مهربان باشیم و فراموش نکنیم که زندگی انسان بدون طبیعت غیر ممکن است .

پایان  این گفتار :

مطالبی فوق شاید آغازی جدید درسخن  برای دیگران باشد وشاید عده ای سکوت اختیار کنند. خواسته ملی بیان شد جهت تامین حقوق و منافع ملی ملت ایران حتی لازم باشد .

باید جام زهرا سرکشید و از تصمیم گرفته شده صرف نظر نمود وتصور میرود باید خروج پایتخت از تهران را از ذهن  ودستور کار پاک نمود و باید کاربری های آلاینده  و کارخانجات و کاربری های غیر ضرور و مضر برای محیط زیست را از تهران خارج نمود تا بتوانیم به حدود 8 میلیون نفر از ساکن تهران هوای پاک و سلامت هدیه دهیم نه آنکه برای  رفاه اداری و سکونتی حدود 120 یا بیشتر سفارتخانه و یا وابسته گان دولتهای خارجی نباید هزینه ای کمرشکن برای ملت  ایجاد کنیم .

ما باید در تمام امور حافظ منافع ملی و جافظ سرمایه های  ملی باشیم .
ملت ایران سرمایه های انسانی و کشور سرمایه ملی ما است  ما باید حافظ این دو مورد باشیم   .
وبالاخره بامید روزی که فرزندانمان بتوانند در هوای پاک با وجود مناطق دیپلماتیک در تهران زندگی کنند .   

 

بیژن علی آبادی

موضوعات مرتبط : پایتخت    
استان مرتبط : تهران  
عضو مرتبط : بیژن علی آبادی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید