Error parsing XSLT file: \xslt\ammiBreadCrumb.xslt تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :4106

بررسی تمدن های دره صوغان(مقالات گذشته- بهار1350)

کاوشهای تپه یحیی

کاوش های تپه «یحیی» که درچند سال اخیر بوسیله جوان ترین باستان شناسان امروزی و با روش های کاملا علمی و دقیق انجام گرفت مورد توجه عموم باستان شناسان شرق شناس واقع شد.

احتما تحقیقات بیشتری در نتیجه این کاوش ها نشان خواهد داد که در همان زمانی که در سرزمین بین النهرین مقدمات پیشرفت تمدن بشریت تکوین می یافت در فلات ایران، خصوصا در جنوب آن، نیز تمدن پیشرفته ای وجود داشت، که تا این تاریخ، به سبب اینکه هنوز در این نقاط کاوش های جدی بعمل نیامده بود، برماشناخته نشده بود، . اینک آقای کارلوسکی استاد جوان دانشگاه هاروارد با کشف خطوط « پیکتوگرافی» تکامل یافته در مکان تاریخی تپه یحیی این نکته را برای ما روشن میسازد که اولا از نظر پیشرفت تمدن فلات ایران از جلگه بین النهرین در زمان های پیش ازتاریخ عقب نبوده، ثانیا روابط بسیار نزدیکی بین جنوب ایران و ناحیه سومر از یکسو و دره پنجاب از سوی دیگر برقرار بوده است .

آقای غلامعلی شاملو، باستان شناس جوان ما، که از طرف وزارت فرهنگ و هنر ماموریت همکاری با آقای کارلوسکی را داشت، در این کاوش ها شرکت نمود، و در ضمن مقاله زیر نظر خود را راجع به کشفیات تپه«یحیی» ارائه میدهد.

بررسی تمدن های دره صوغان

تپه یحیی در دره صوغان و 30کیلومتری بخش دولت آباد بافت(کرمان) واقع شده و حدود آن به این قرار است: از طرف شمال شرقی به قریه سرخان، از مشرق به قریه آسوب و تنگ موردان، از شمال غربی به قریه نراب و  گزبر ، و از جنوب به قریه کوچک باغان و معدن کرمیت آبدشت نیز در سمت جنوب غربی بفاصله تقریبی 25 کیلومتری قرار گرفته است . تپه حدود 24 متر ارتفاع دارد و ابعاد آن حدود 178×187 متر میباشد. پائین تپه در قسمت ضلع شمال شرقی یک رشته کانال حفر گردیده که تا قریه نراب امتداد می یابد و هیات حفاری ضمن حفر چند گمانه آزمایشی و بررسی مقدماتی آجرهایی از دوره هخامنشی در چند نقطه کانال مزبور بدست آورده.

بسال 1937 محقق و کاشف معروف «سرآرل استاین» مطالعاتی در این مناطق و حوزه جنوب شرقی ایران انجام داد و اشیاء و آثاری بدست آورد که هم اکنون در مجموعه های موزه «پی بادی» دانشگاه هاروارد آمریکا و بریتیش میوزیوم لندن نگاهداری میشود .

بررسی تمدن های دره صوغان

در آن هنگام «استاین» تنها کسی بود که اطلاعاتی درباره این نواحی بدست میداد . طی چند سال گذشته دو نقطه دیگر در این مناطق تحت بررسی و حفاری علمی قرار گرفت، یکی در بمپور که خانم « بئاتریس دکاردی» طی سالهای 1967 و 1968 به حفاری پرداخت و دیگر ناحیه «تل ابلیس» در دره مشیز است که بسال 1967 توسط دکتر «جوزف کالدول» مورد کاوش قرار گرفت.

هم چنین بایستی از حفریات دشت لوت نام برد که طی دوسال کاوش در آن آثار ارزنده ای مکشوف گردیده است . تپه یحیی در جریان یک بررسی علمی باستان شناسی که بسال 1346 توسط هیات مشترک باستان شناسی ایران و دانشگاه هاروارد آمریکا در منطقه جنوب شرقی ایران صورت گرفت کشف شد و بدون شک بزرگترین و مهم ترین تپه و کانون تمدنی ماقبل تاریخی است که تاکنون در جنوب شرقی ایران کشف گردیده است . در گمانه کوچکی که بسال 1346 بمنظور وقوف به کیفیت تمدنی و طبقاتی تپه توسط هیات بررسی در ضلع شمال شرقی زده شد نتیجه بسیار جالب و رضایت بخشی بدست آمد و از جمله آثار معماری و مقدار زیادی سفالهای منقوش ظریف و زیبا و اشیاء مختلف نمودار اهمیت و وضعیت جالب و استثنائی تپه بودند . از طرفی، بطور کلی وضعیت دره صوغان نشان میداد که بخصوص در اعصار پیش از تاریخ بایستی تمدن هایی در این منطقه بارور شده و تکامل یافته باشد و این امر طی کاوش های مداوم تپه تا کنون روشن شده است .

در سال 1347 هیات باستان شناسی آمریکا وابسته به موزه «پی بادی» دانشگاه هاروارد با اخذ اجازه کاوش و با همکاری و شرکت اداره کل باستان شناسی ، حفاری در تپه را رسما آغاز کرد. طی سه سال کاوش علمی ریاست  هیات آمریکایی را پروفسور «لمبرگ کارلوسکی» استاد رشته باستان شناسی خاور نزدیک در دانشگاه هاروارد بعهده داشته است .

در سال 1346 نیز بررسی باستان شناسی در منطقه جنوب شرقی ایران که منجر به کشف این تپه مهم گردید تحت نظر دکتر کارلوسکی و شرکت و همکاری اینجانب صورت گرفت و خوشبختانه در سومین فصل کاوش های تپه یحیی در سال جاری نیز عملا شرکت داشته ام.

طی سه سال کاوش در تپه یحیی آثار و مدارک ارزنده و بسیار متنوعی مربوط بدوران پیش از تاریخ و دوران تاریخی ایران بدست آمده و بسیاری از اشیاء مکشوفه و از جمله سفالها و اشیاء سنگی باآثار بدست آمده در نواحی باستانی شهر سوخته سیستان، چاه حسینی در بمپور، و دشت لوت شبیه و قابل مقایسه است و نمودار ارتباط میان نواحی دور بویژه در دوران هزاره سوم قبل از میلاد میباشد. در سال جاری با کشف آثار و اشیاء ارزنده ای از جمله مهرها و سیلندرهای سنگی و تعدادی لوحه های گلی، که نمودار نخستین کوشش بشری در زمینه ابداع و گسترش خط در ایران است، تپه یحیی در زمره، یکی از مهم ترین مراکز تمدنی ایران باستان قرار گرفته است .

برخی از اشیاء و آثار مکشوفه در کاوش های باستان شناسی تپه یحیی از نظر تعیین قدمت واقعی و انجام مطالعه و بررسی بیشتر تاکنون در اختیار عده ای از کارشناسان و باستان شناسان برجسته جهان قرار گرفته و مطالعات و آزمایش های دقیقی روی آنها بعمل آمده است. از نظر آگاهی بیشتر نام برخی از این دانشمندان و نوع کاری که انجام داده اند ذکر میشود .

1-پروفسور« رونالد تایلکوت»  آزمایش و مطالعه درباره مفرغ ها.

2- دکتر «رادومیر پلاینر» از موسسه باستان شناسی چکوسلواکی درباره آهن ها و فلزات دیگر .

3- دکتر « فرد ماتسون» از دانشگاه پنسیلوانیا درباره سرامیک ها و سفالها .

4- دکتر « کولین رنفرو» از دانشگاه شفیلد انگلستان درباره سنگ های چخماق .

5-پروفسور « آلور » از هندوستان درباره استخوانها و زغال .

6-پروفسور « لاورنس» از دانشگاه هاروارد درباره استخوانها و زغال .

7- دکتر « ریچارد فرای» رئیس موسسه آشیائی دانشگاه پهلوی درباره متون خطی .

8-آزمایشگاه « جئو کراون»

9-موسسه « تاتا» در هندوستان .

لازم به تذکر است که تاکنون بیش از 3840 دلار (معادل 307200ریال) صرفا بمنظور انجام آزمایش های کربن14 و تاریخ گذاری اشیاء مکشوفه در تپه یحیی از طرف موزه« پی بادی» دانشگاه هاروارد پرداخت گردیده و هم چنین در هرفصل سه ماهه حفاری مبلغی معادل بیست و پنج هزار دلار(برابر با دویست هزار تومان) هزینه حفاری هیات آمریکایی است و از این مقدار حدود 60تا70 درصد توسط « بنیاد ملی علم» آمریکا، حدود 20درصد توسط دانشگاه هاروارد، حدود 10تا20 درصد توسط بنیاد «فورد» و ده درصد نیز توسط اشخاص و موسسات مختلف پرداخت و تامین میگردد .

در فصل سوم کاوش های تپه یحیی علاوه بر عده ای دانشجو، چند تن باستان شناس برجسته ازملیت های مختلف نیز شرکت داشتند ازجمله. خانم دکتر « انیزدیورینگ کاسپرز» از هلند، خانم « مارتا پریکت» از آمریکا، و دکتر «ناگاراجا رائو» استاد دانشگاه پنا در هند .

کاوش ها

طی سه سال کاوش در تپه یحیی، طبقات و لایه هایی مشخص گردیده که معرف سکونت و استقرار بشر در دوران مختلف در این ناحیه است و قدیم ترین دوران از حدود 4500 سال پیش از میلاد آغاز و تا دورانی که طبقات آن در رأس تپه مشخص گردیده و با توجه به آثار و مدارک بنام دوران « پارت و ساسانی » نامیده شده است ادامه می یابد .

در دوران هزاره دوم در جریان تداوم استقرار اقوام در تپه وقفه ای روی داده ولی در دوره بعد سکونت دوباره از سر گرفته شده و لایه های نمودار استقرار انسان کاملا در این دوره مشخص گردیده است .

بررسی تمدن های دره صوغان
3-پارچ مفرغی دوره ساسانی ، ساده، بدون نقش

 در سال جاری که سومین فصل کاوش های علمی در تپه یحیی بود، ضمن ادامه عملیات حفاری و خاکبرداری در ترانشه های دو سال گذشته و نیز خاکبرداری در ترانشه بزرگ طبقاتی ضلع جنوبی، اقدام به حفر یک ترانشه طبقاتی دیگر در ضلع شمالی تپه گردید. این ترانشه از رأس تپه به عرض چهارمتر اندازه گیری شد و طول آن ازبالای تپه تا پائین امتداد می یافت و آثار معماری جالبی همراه با اشیاء ارزنده مربوط بدوران ساسانی و دوران هزاره سوم پیش از میلاد از این ترانشه بدست آمد.

بررسی تمدن های دره صوغان
4-تعدادی از اشیاء مکشوفه فلزی دوران مختلف

تاکنون علاوه بر سه ترانشه بزرگ به ابعاد 10×10 در رأس تپه، اقدام به حفر دو ترانشه طبقاتی نیز شده که یکی در ضلع جنوبی و دیگری در ضلع شمالی تپه است و بی مناسبت نیست این نکته ذکر شود که ترانشه طبقاتی ضلع جنوبی طی سه سال گذشته، از بارورترین و مهم ترین ترانشه های حفر شده در تپه یحیی بوده است .

تاریخ دقیق دوره های مختلف تپه یحیی با استفاده از آزمایش های کربن 14

دوره 1

  • 290باضافه یا منهای 60میلادی
  • 145 باضافه یا منهای 120پیش از میلادی

دوره 2

  • 270باضافه یا منهای 270پیش از میلادی.
  • 370 باضافه یا منهای 140پیش از میلادی . 

دوره 3

  • 645 باضافه یا منهای 120 پیش از میلادی .
  • 590 باضافه یا منهای 130 پیش از میلادی .
  • 454 باضافه یا منهای 140 پیش از میلادی .
  • 980 باضافه یا منهای 455 پیش از میلادی .

بررسی تمدن های دره صوغان

دوره 4

  • 2438 باضافه یا منهای 360پیش از میلادی .
  • 3245 باضافه یا منهای 465 پیش از میلادی .
  • 3280 باضافه یا منهای 170 پیش از میلادی .

دوره 5

  • 3630 باضافه یا منهای پیش از میلادی .

دوره 5

  • 3660 باضافه یا منهای 140پیش از میلادی .

دوره 6

  • 4120 باضافه یا منهای 180پیش از میلادی .
  • 3620 باضافه یا منهای 160 پیش از میلادی .

دوره 6

  • 4660 باضافه یا منهای 140پیش از میلادی .

 

بررسی تمدن های دره صوغان
6-سرمجسمه سفالی دوره ساسانی مکشوفه در طبقه تحتانی تپه یحیی

از جمله در بخش تحتانی آن ترانشه D آثار معماری مربوط به هزاره پنجم پیش از میلاد بدست آمده و لوحه ها و مهرها و سیلندرهای مکشوفه در سال جاری متعلق به ترانشه B ترانشه طبقاتی است .

ترانشه بندی در تپه بصورت یک علامت بعلاوه (+) درنظر گرفته شده که تقاطع دو بازوی علامت مزبور درست در رأس و مرکز تپه است و از چهار جهت اصلی (شمال، جنوب، مشرق، و مغرب) اضلاع آن امتداد می یابد . بطور کلی با توجه به طبقات و آثار مکشوفه در حفاری میتوان اظهار داشت از لحاظ کیفیت تمدنی و طبقاتی دو وقفه بزرگ در جریان استقرار اقوام در این تپه روی داده است، یکی دوره برزخی است که طی دوران بین 1800-2600 پیش از میلاد و دوره 600-900 قبل از میلاد روی داده و وقفه دیگر دوره پس از عهد ساسانی است که تپه متروک مانده و با اینکه آثاری مربوط بدوره اسلامی در تپه ای مجاور تپه یحیی بنام تپه دشت ده مشاهده گردیده ولی در تپه یحیی آثاری از دوره مزبور بدست نیامده است .

Soughan 07
7-سرپوش سنگی که روی آن عقابی با بالهای گسترده نقش شده است. هزاره سوم ق.م

قدمت آثار دوره ساسانی با انجام آزمایش های کربن 14 تاریخ 40+225 و 60+260 میلادی تعیین شده و عمق این طبقه حدود 5/4 متر بود است .

بطور کلی آثار دوره ساسانی سطح فرا گرفته است . آثار معماری مکشوفه در پائین تپه نیز مشتمل بر تعدادی واحدهای کوچک ساختمانی خشتی و گلی است وسیعی ازتپه را تا عمق نسبتا زیادی و در ضمن عملیات کاوش در این محل آثار مصالحی که ظاهرا از سقف این واحدها فرو ریخته بود مشاهده گردید.

بررسی تمدن های دره صوغان
8-تکه ای از یک دستبند سنگی استاتیت دارای خطوط کنده تزئینی مربوط بدوران هزاره سوم پیش از میلاد، تپه یحیی-1349

 

از این طبقه مقداری سفالهای خشن بدست آمد و با توجه به عمق طبقه مزبور که بالغ بر 5/4 متر است معلوم میشود طول مدت سکونت اقوام در دوران هزاره چهارم و اوایل هزاره پنجم در تپه زیاد بوده است . هم چنین این دوره در دوره بعدی نیز که از 3900 ق.م. آغاز و تا 320ق.م . ادامه می یابد نفوذ کرده است . دوره مزبور در طبقه فوقانی و دوره واقع بین 3200 تا 2600 ق.م. نیز نفوذ و تاثیر نموده و این دوره از نظر سفال منقوش بخصوص حائز اهمیت فراوان میباشد .دوره 2600 تا 1800 ق.م . در تپه بسیار مهم بوده و احتمالا مهم ترین دوره مسکونی در تپه محسوب میگردد .

یک نکته مهم که تاکنون نیز کاملا روشن نشده عدم کشف گورستان باستانی مربوط به تپه است و با وجود کوشش فراوان که تاکنون در زمینه کشف گورستان باستانی صورت گرفته هنوز توفیقی بدست نیامده است و معلوم نیست اقوام ساکن در تپه مردگان خود را در کجا و چگونه دفن میکرده اند و آیا خصوصیات بومی و محلی در کیفیت دفن اموات لازم به یادآوری است که در جریان سه سال کاوش در تپه یحیی جز در دو تا سه مورد جسدی برخورد نشده، بهرحال عدم دسترسی به گورستان باستانی در محل تپه یحیی مسئله مهمی است که در سایه بررسی و مطالعه بیشتر هرچه زودتر و همراه با توسعه و ادامه کاوش های تپه باستانی روشن شود.

ویژگیهای عمده دوران مختلف

ویژگیهای اساسی مهم ترین دوران مکشوفه در تپه یحیی بقرار زیر است .

1) دوره 1

در رأس تپه سه مرحله عمده ساختمانی تشخیص داده شده و در این سطح اثری که نمودار حصار یا یک دیوار تدافعی باشد مشهود نگردید جز اینکه دیواری به ضخامت یک متر دیده شد و بنظر میرسد دیوار خارجی بوده که در مقابل آن اطاقهایی بنا کرده اند . این اطاق ها بابعاد 4×6 متر بوده و با خشت ساخته شده و درون آن آثاری بدست آمد که با دوران ساسانی و پارت ارتباط می یابد .از جمله مجسمه سفالی سربازی است به بلندی بیش از 17 سانتی متر که لباس رزم بتن دارد و خنجری به کمر زده است .

هم چنین یک ظرف بزرگ سفالی بدست آمد که روی آن زنی در حال رقص نقش گردیده و بطور کلی روی بسیاری از ظروف مربوط به این دوره نشانه هایی دیده میشود که غالبا روی جدار خارجی نزدیک به پایه ظروف است. در سال 1348 ضمن حفاری در این سطح تکه سفالی بدست آمد که دارای نوشته بود و توسط دکتر ریچارد فرای رئیس موسسه آسیایی دانشگاه پهلوی شیراز مورد مطالعه قرار گرفت و تاریخ 250میلادی برای آن تعیین شد .
در مورد طبقه دوم این دوره نیز یک مورد آزمایش کربن 14 بعمل آمد که تاریخ 290باضافه یا منهای را بدست داد .

2)دوره 1 الف

ضمن ادامه خاکبرداری در سال جاری در زیر آثار ساختمانی مربوط به دوره اول به یک سطح ساختمانی برخورد شد که تقریبا سالم باقیمانده بود .بطوریکه گفته شد هیچگونه اثری مبتنی بر وجود دیوارهای تدافعی بدست نیامد و انتظار میرود کاوش های آینده در این زمینه کمک بیشتری نماید . سفالهای مکشوفه در این دوره قابل مقایسه با جای دیگری نیست و شیوه ساختمان اطاقها نیز غالبا غیرمعمولی بنظر میرسد .

3) دوره 2

در نخستین فصل عملیات کاوش در ضمن سال 1347 در ترانشه طبقاتی ضلع جنوبی به قسمتی از اطاقهایی دسترسی پیدا شد که در آنها ظروف نخودی رنگ و کاسه ها و کوزه های گردن بلند و ظروف نوع هخامنشی بدست آمد و در پایان فصل حفاری در سال جاری نیز ضمن توسعه حوزه کاوش در قسمت دیگری از ترانشه مزبور آثاری مربوط بهمین دوره نمایان گردید و باحتمال فراوان طی کاوش های بعدی چگونگی دوران استقرار و سکونت، و کیفیت هنر و تمدن مربوط بدوره هخامنشی در جنوب شرقی ایران آشکار خواهد گشت .

4)دوره 3

شناسائی کامل این دوره مستلزم انجام کاوش های بیشتر در تپه است و آنچه در حال حاضر و با توجه به آثار موجود میتوان گفت اینست که مستقیما زیر اطاقها و واحدهای سکونتی دوره دوم به سطوح و طبقاتی شامل پی بندی و پایه های سنگی محکم برخورد شد . در این طبقه مقادیر قابل توجهی ظروف شکسته بدست آمد که نوع سفال ها به رنگ نخودی بود و توسط دکتر « رابرت دایسون» و « کایلر یانگ » مورد مطالعه قرار گرفت زیرا دکتر دایسون در حفریات حسنلو و یانگ در گودین تپه نمونه های مشابهی با این سفالها بدست آورده بودند .

5)دوره 4 الف

ضمن کاوش های باستان شناسی در تپه یحیی به آثاری مربوط به دوران استقرار اقوام طی دوران هزاره دوم پیش از میلاد دسترسی پیدا نشد و بنظر میرسد در این دوره چون بسیاری دیگر از نواحی موجود در نجد ایران، تپه یحیی خالی از سکنه بوده است .

بطور کلی دوران هزاره دوم جز چند مورد در نجد ایران، دورانی تاریک و مبهم باقیمانده و جای آن دارد با انجام مطالعات بیشتر و کاوش های مستمر و وقفه ناپذیر زوایای تاریک این دوران نیز روشن گردد . دوره 4 مشتمل بر دو واحد عمده ساختمانی ست و اطاقها غالبا بنحو جالبی اندود شده اند . این دوره با سفالهایی برنگ قرمز روشن، مشخص میگردد و روی این سفالها نشانه های مختلفی دیده میشود که با سفالهای مکشوفه در دشت لوت (شهداد) قابل مقایسه اند .

6) دوره 4-ب

تاریخ دقیق این دوره با انجام آزمایش رادیو کربن  3270 باضافه یا منهای 160 تعیین شده است و علامت ها و نشانه های روی ظروف که از دوره پیش آغاز شده بود همچنان ادامه می یابد. سفالهای این دوره با انواع سفالهای مکشوفه در بمپور، شهرسوخته، و شهداد قابل مقایسه اند و در برخی موارد نیز با سفالهای مکشوفه در ناحیه «هیلی» در ابوظبی ارتباط می یابند و ضمنا با برخی نواحی مربوط به دوران آغاز سلسله ها در بین النهرین نیز نزدیک میباشد .آثار سنگی ازنوع « استآتیت» مکشوفه از طبقات این دوره با آثار بدست آمده از نواحی اور، ماری، خفاجه، شوش، تل اسمر، و موهنجو دارو در هند قابل مقایسه هستند .

در جریان کاوش در تپه یحیی درسال جاری هیات بمنظور بررسی معادن سنگ و بطور کلی انواع مختلف سنگ های موجود در فواصل دور و نزدیک به تپه یحیی و بخصوص نوع سنگهای استآتیت اقدام به یک بررسی کوتاه مدت نمود و در نتیجه رگه ها و تخته سنگ های بزرگ استآتیت در حوالی قریه بنام « آشین» واقع در 38 کیلومتری تپه یحیی کشف گردید و معلوم شد اقوام ساکن در تپه بویژه در دوران هزاره سوم پیش از میلاد موارد سنگی نوع استآتیت را از چه محلی استخراج و به مرکز سکونت خود حمل میکرده اند . علاوه بر سفالهای منقوش مکشوفه در تپه و سنگ های استآتیت، تعدادی مهرها و سیلندرهای سنگی نیز بدست آمد که نقوش روی مهرها و سیلندرها بسیار جالب و در نهایت دقت و ظرافت کنده شده و سیلندرها بخصوص از نوع پروتوایلامی  است .

بررسی تمدن های دره صوغان
9-یک پایه سفالی دوره ساسانی که روی جدار خارجی آن علاوه برسه علامت فلش مانند کنده کاریهائی نیز دیده میشود

نمونه مشابه دو مهر سنگی مکشوفه در حفریات هیات باستان شناسی دانمارک در بحرین پیدا شده و میتوان احتمال داد در دوران هزاره سوم پیش از میلاد ارتباط تجاری و فرهنگی میان جنوب شرقی ایران با خلیج فارس برقرار بوده است . بطور کلی میتوان گفت این قسمت از جنوب شرقی ایران، با توجه به آثار و مدارک مکشوفه در تپه یحیی و شهداد، نقش عمده ای را در روابط اقتصادی میان شرق و غرب ایفا کرده است .

7) دوره 4 - ج

سال گذشته در اواخر فصل کاوش در زیر آثار ساختمانی دوره 4 - ب مربعی به ابعاد 10×10 متر خاکبرداری شد و آثار یک واحد بزرگ ساختمانی در آن آشکار گردید و به قسمتی از یک اطاق نیز دسترسی پیدا شد . سفالها از همان نوع سفال دوره 4- ب است و دارای نقش سیاه بر زمینه قرمز و سیاه بر روی زمینه نخودی است و مجددا با انواع سفالهای مکشوفه در بمپور و شهر سوخته قابل مقایسه است .

در بنای مکشوفه نخستین کاسه های نوع « اوروک » بدست آمد و در گوشه ای از کف یک اطاق نیز حدود پنجاه عدد لوحه گلی ناتمام که هنوز بصورت گلوله ای بود و شش عدد لوحه نوع « پروتو ایلامی» مشهود گردید.

بررسی تمدن های دره صوغان
10-تعدادی از گل مخصوص تابلت ها که گلوله شده و برای نوشتن آماده گردیده است . 

این لوحه های ششگانه تقریبا سالم باقی مانده و حاوی بیش از دوازده نشانه و بیست سطر بودند و با لوحه های « پروتوایلامی» مکشوفه در سیلک 4 و شوش قابل مقایسه است . این لوحه ها بزرگترین و مهم ترین کشفیات سالهای اخیر نه تنها در تپه یحیی بلکه در تمام ایران است زیرا نشانه ها و علامت های اولیه خط روی آنها نشان میدهد مربوط به زمانی است که بشر نخستین گام ها را در راه ایجاد و ابداع خط و نگارش بخصوص درایران برداشته است و بهرحال جای آن دارد اهمیت این الواح و کیفیت خط و کشف آنها در گفتار جداگانه ای توصیف گردد .در این باره همین اندازه میتوان اظهار داشت همانطور که میدانیم در طول مدت تمدن « اوروک» انسان به یکی از بزرگترین و مهیج ترین ابداعات خود دست زد که اختراع خط بود، هم چنین در اواخر هزاره چهارمو اوایل هزاره سوم ق.م. تمدنی در ناحیه شوش آشکار گردید که خط ویژه خود را بنام  « پروتو ایلامی» و هم زمان با تمدن جمدت نصر دربین النهرین بوجود آورد .

در همین دوره اثر مهرهایی بر روی گل بدست آمد که اشکال مختلفی چون گیاه، قوچ، ردیف های ماهی ها، و نشانه های هندسی بر آنها دیده میشد و تشابهی را با مهرهای نوع  « جمدت نصر» در بین النهرین نشان میداد.

بطور کلی تاریخ تقریبی 3500 تا 3200 پیش از میلاد را در مورد لوحه های مکشوفه میتوان ذکر کرد و باحتمال فراوان حفریات سال آینده در این تپه آثار و مدارک مهم تری مربوط به این کانون  « پروتوایلامی» در جنوب شرقی ایران بدست خواهد داد .

8 ) دوره 5

در زیر آثار ساختمانی دوره 4 - ج اطاق هایی به مقیاس کوچکتر از زیر خاک بیرون آمد .ظروف این دوره دارای نقش سیاه بر زمینه قرمز است که با نوع ظروف تل ابلیس 2 و 3 قابل مقایسه اند . ابعاد اطاقها کوچک است و با خشت هایی که رویشان اثر انگشت دست دیده میشود ساخته شده اند . دوره 5 با سه طبقه عمده ساختمانی مشخص میشود . از این دوره هم چنین تعدادی تبرها و سنجاقهای مفرغی بدست آمد . مهمترین و جالب ترین شی ء  مکشوفه متعلق به این دوره ، مجسمه یک قوچ از سنگ مرمر سفید رنگ است که روی کف اطاقی در ترانشه ج ( یکی از ترانشه های ترانشه بزرگ طبقاتی ضلع شمالی تپه ) نمایان گردید و کاملا نمودار ذوق و خلاقیت هنری اقوام ساکن در تپه طی هزاره سوم پیش از میلاد محسوب میشود . 

بررسی تمدن های دره صوغان
11- در سال جاری ضمن کاوش های باستان شناسی در تپه یحیی نخستین اسکلت پس از سه سال حفاری در قسمت تحتانی ترانشه طبقاتی ضلع شمالی بدست آمد. اسکلت کاملا خرد شده بود و یک ظرف خشن و ضخیم برنگ قرمز روشن و ساده بالای سر اسکلت قرار داشت. هزاره سوم پیش از میلاد -1349

9 ) دوره 6

قدیم ترین دوران سکونتی در تپه یحیی با اطاقها و واحدهای کوچک و متحد الشکلی به ابعاد 5/1×1 یا 5/1×2 مشخص میگردد و سفالهای این دوره از نوع سفال خشن است در سال جاری نخستین اسکلت انسانی در ترانشه طبقاتی ضلع شمالی بدست آمد و همراه با آن نیز یک ظرف خشن سفالی قرمز روشن کشف گردید و نمونه آن در تل ابلیس 1 و چاه حسینی در بمپور دیده شده است .

با انجام آزمایش کربن 14 قدیم ترین دوره سکونتی در تپه یحیی بین 4500 تا 3800 پیش از میلاد تعیین گردیده و در این دوره اشکال ظروف خشن دوران 6 تا دوران 5 ادامه می یابد.

این نکته بدیهی است که تمدن در تپه یحیی یک قریه کوچک تا یک کانون بزرگ « پروتو ایلامی» شکل گرفته و گسترش یافته است و باید منتظر کشف آثار و مدارک مهم تری مربوط بدوران « پروتوایلامی» در این منطقه بود و همانطور که قبلا گفته شد در حال حاضر نیز با کشف آثار و اشیاء ارزنده ای از جمله مهرها و سیلندرهای سنگی و بویژه لوحه های گلی، که نمودار نخستین کوشش خط و نگارش در ایران میباشد، تپه یحیی در زمره یکی از مهم ترین تپه های ماقبل تاریخی ایران قرار گرفته است .

بررسی و نوشته: غلامعلی شاملو
تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی

بررسی تمدن های دره صوغان


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید