تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :2971

توسعه پایدار و صنعت ساختمان

موضوع توسعه پایدار در ارتباط با محیط زیست در سال¬های اخیر و در پی اتفاقاتی که برای سیاره زمین روی داده، بسیار مورد توجه قرار گرفته است و نگرانی¬هایی را به وجود آورده است که می توان موارد زیر را علت اصلی آنها بر شمرد:

  • آلودگی هوا (وجود کربن دی اکسید و گازهای دیگر) و اثرات منفی آن مانند اثر گلخانه¬ای، تخریب لایه اوزون، بارش باران¬های اسیدی که باعث بیماری¬های لاعلاج می¬گردد.
  • استفاده فراوان از سوخت¬های فسیلی
  • افزایش آلودگی آب، خاک و آب آشامیدنی
  • رانش زمین در تمام مناطق کره زمین
  • از دست دادن تنوع زیستی و گونه¬های مختلف گیاهی و جانوری

در واقع توجه به اینگونه مسائل، پدیده تازه¬ای نیست زیرا از چند دهه قبل، برخی اسناد از نیاز به سیاست اقتصادی و زیست محیطی در سطح جهانی حکایت دارند و افزایش مشکلات فوق را پیش بینی کرده بودند. در سال 1972، Avrelio peccei در گزارش خود با نام «محدوده¬های رشد» بر این نکته تأکید کرد که اگر نرخ رشد جمعیت، آلودگی هوا و بهره برداری از منابع فسیلی در کشورهای صنعتی افزایش یابد، در صد سال آینده جامعه صنعتی با کاهش ناگهانی و غیر قابل کنترل منابع روبرو خواهد شد که این پایداری زیست محیطی و اقتصادی را به گونه¬ای تغییر خواهد داد که تعادل جهانی دچار نقصان شدید می¬گردد و کلیه فرصت¬ها برای تحقق بخشیدن به پتانسیل انسانی از بین خواهد رفت.

در سال 1980 در ایالات متحده شورای محیط زیست سندی را تحت عنوان «گزارش جهانی 2000» به رئیس جمهور ارائه داد. این سند بر این نکته تأکید داشت که اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، جهان در سال 2000 پرجمعیت¬تر، آلوده¬تر و پایداری زیست محیطی آسیب پذیرتر و در نهایت زندگی انسانی بر روی زمین متزلزل¬تر خواهد بود؛ مگر آنکه ملت¬های جهان برای روند کنونی به طور جدی اقدام کنند.

در سال 1992 توسط متخصصین مؤسسه تکنولوژی ماساچوست در این گزارش تجدید نظری صورت گرفت و با عنوان «محدودیت¬های رشد» منتشر گردید که نتیجه گیری-های قبلی را پس از این چند سال تأیید می¬نمود. در این گزارش مطالب زیر مورد تأکید قرار گرفته بود:

استفاده از منابع و تولید آلاینده¬ها در حال حاضر بیش از امکانات محیط زیست پایدار است و با کاهش قابل توجهی در انرژی موجود و کنترل نکردن تولیدات صنعتی و کاهش سرانه تولید مواد غذایی در جهان

کاهش انرژی و تولید موادغذایی در جهان اجتناب ناپذیر است و بدین منظور می¬توان با تغییراتی مانند بررسی جامع سایت، تداوم نرخ¬های رشد جمعیت و مصرف و افزایش قابل توجه بهره¬وری در استفاده از انرژی مورد استفاده در تولید

کوشش در جهت سوق دادن جوامع از نظر فنی و اقتصادی به سوی جامعه پایدار و در نتیجه به وجود آوردن تعادل دقیق بین اهداف کوتاه مدت و بلند مدت و تأکید بر جنبه¬های خودکفایی، کیفیت زندگی و حتی¬الامکان کاهش میزان مصرف در جوامع

در گزارش کمیسیون بین المللی مستقل محیط زیست و توسعه با عنوان «آینده مشترک ما» که در سال 1987 به عنوان اصلی¬ترین مرجع شناخته شد، در کنفرانس جهانی محیط زیست در ریو دوژانیرو به سال 1992 بصورت رسمی کلیه مسائل به عنوان توسعه پایدار مطرح گردیدند.

تعریف توسعه پایدار را می توان بصورت زیر خلاصه نمود:

«توسعه¬ای که نیازهای نسل فعلی را بدون به خطر انداختن توانایی نسل¬های آینده برای برطرف کردن نیازهای خود را مطرح می¬نماید. فرآیندی که در آن بهره¬برداری از منابع جهت سرمایه¬گذاری، توسعه فناوری و تغییر در نهادها و هماهنگی آنها با افزایش پتانسیل¬ها در حال حاضر به گونه¬ای که نیازهای انسان¬های آینده را تحقق بخشد.»

این تعریف مشخص راهی جدید برای پیشرفت به سوی یک رابطه سالم با سیستم¬های طبیعی محیط ما بستگی دارد و ترویج آن مدلی از توسعه جهانی است که به عنوان پایدار از نظر زیست محیطی، توسعه اجتماعی و اقتصادی را ممکن می-سازد. باید در نظر داشت که در حال حاضر 25 درصد از جمعیت جهان (کشورهای توسعه یافته)، 75 درصد از انرژی موجود را مورد استفاده قرار می¬دهد. برای نمونه می¬توان به مقادیر زیر اشاره کرد:

در حال حاضر سرانه تولید گاز CO2 در هر کیلوگرم محصول تولید شده به ازای هر شهروند دارای نسبت 20 در کشور ایتالیا، 55 در آمریکا و 2 برای در هند می باشد. (یعنی میزان CO2 تولیدی یک شهروند آمریکایی 5/20 تن، آلمانی 2/10 تن و آنگولایی 4 تن است.) با توجه به این ارقام و مسائل زیست محیطی، هدف اصلی سیاست¬های جهانی باید در جهت ترویج توسعه پایدار و در نتیجه کاهش هرچه بیشتر از استفاده منابع انرژی تجدیدپذیر باشد.

در سراسر جهان، مصرف انرژی در واقع از علل اصلی تخریب محیط زیست می¬باشد و سوخت¬های فسیلی (نفت، گاز و غیره) و احتراق آنهاست که باعث اثر گلخانه-ای و آلودگی هوادر شهر و یا محیط زندگی انسان¬ها می¬باشد. سوخت¬های فسیلی در سال 1996، 62 میلیون تن در سال بوده که در مقایسه با سال 1950 چهار برابر افزایش داشته است و پیش بینی می¬شود که این رقم به نُه میلیارد تن در سال افزایش خواهد داشت. (آژانس بین المللی انرژی IAE)

در سال 1992، به دنبال گزارش¬های مختلفی که به اجلاس کیوتو داده شد، توافق نامه¬ای جهانی به امضا رسید که به تبع آن به طور متوسط تا سال 2000 می-بایست میزان CO2 تا 7 درصد کاهش یابد. همانطور که مشخص است بخش عمده مصرف انرژی و منابع سوخت که 30 تا 40 درصد مصرف انرژی را شامل می¬شود توسط ساختمان¬های جدید و زیرساخت¬های مرتبط با آنان ـ استخراج معادن، کارخانجات تولیدی، فناوری¬های دفع زباله و اصولاً ساخت و ساز و سیستم¬های سرمایشی و گرمایشی و نورپردازی ساختمان ـ صورت می¬پذیرد. با توجه به مسائل یاد شده و به منظور طراحی آگاهانه ساختمان، باید به حداکثر صرفه-جویی در مصرف انرژی و مواد خام اندیشید و کیفیت فضاهای مسکونی، پایداری و محیط زیست را مورد توجه قرار داد.

امروزه پس از سال¬ها که ساخت و ساز با اهدافی کورکورانه افزایش یافته و بدون توجه به اثرات بهداشتی در محیط¬های داخلی و خارجی و پیشنهاد سیستم-های ساختمانی بدون توجه به مقادیر مصرف انرژی لازم است اهداف تغییر یابند و تا آنجا که امکان دارد در ترویج ساخت و ساز پایدار کوشش نماییم.

به منظور نزدیک شدن به ساختارهای پایدار باید اهداف اصلی طراحی را به گونه¬ای پایه ریزی کنیم که روند طراحی (از طرح تا ساخت) را در جهت استفاده از کلیه مصالح و سیستم¬های قابل بازیافت و کاهش هرچه بیشتر مصرف انرژی سوق دهد. کاهش نیاز به گرمایش در زمستان و سرمایش در تابستان با جدا کردن هرچه بیشتر ساختمان از محیطی که در آن قرار می¬گیرد و تشخیص جهت گیری صحیح بدنه ساختمان و قرار گرفتن آنها در رابطه با اشعه خورشید، استفاده صحیح از انرژی¬های طبیعی (خورشیدی، فتوولتاییک و ...)، صرفه جویی در مصرف منابع آب با به حداقل رساندن مصرف سرانه (از طریق سیستم¬های آبفشانی، دکمه¬های دوگانه در مخازن و استفاده از دوش در حمام بجای دوش و غیره) و فیلتر کردن و باز مصرف نمودن آنها روش¬هایی هستند که می¬توانند در اهداف اصلی طراحی مورد استفاده قرار گیرند.

دستیابی به سطح بالای بهداشت و شرایط آسایش برای کاربران از طریق طراحی مناسب با استفاده از امکانات موجود، عایق¬های ساختمانی، سیستم¬های تهویه (طبیعی و مکانیکی) امکانپذیر است. برای دستیابی به شرایط آسایش کامل طراحی مناسب فضاهای مسکونی و ساختارهای مرتبط و استفاده از امکانات مختلف مانند عایق¬ها و محافظ¬های ساختمانی برای جلوگیری از آلودگی صوتی، حذف نمودن کلیه عواملی که به طور بالقوه دارای خطر ناشی از مواد سوخت و ساز هستند و پرهیز از قرار دادن موقعیت ساختمان در حوزه¬های مغناطیسی و آلودگی¬های منتشره از آنها.

استفاده صحیح از مصالح ساختمانی و به حداقل رساندن استفاده از مواد مضر برای سلامت انسان که در طول دوره زندگی اثر نامطلوب بر محیط زیست می-گذارد، استفاده حداکثر از مواد خام طبیعی که در ساخت با دوام بوده و به راحتی قابل بازیافت و پیاده¬سازی هستند و سپس حتی الامکان دوباره قابل استفاده بودن مکان¬های ساخته شده امکانپذیر است و بهتر است مصالح به کار رفته از نزدیکترین نقاط برای ساخت استفاده شوند.

در خاتمه باید سعی در این داشت که مفهوم ساخت و ساز پایدار یکی از بهترین پایه¬های اخلاقی طراحی و ساخت است و بدین ترتیب رابطه صحیح و مستقیمی بین ساختمان و فضای طبیعی اطراف آن وجود دارد. برای تحقق بخشیدن به این اهداف، کارفرمایان و طراحان باید با همکاری در جهت به وجود آوردن قوانین صحیح در طراحی و ساخت گام بردارند تا بین نیازهای اجتماع و ساخت و ساز پایدار تعادل به وجود آید و محیط طبیعی و کیفیت زیست انسان¬ها مورد توجه و احترام کامل قرار گیرد.

ایرج شهروز تهرانی - بتاریخ 16 مهرماه 1390

موضوعات مرتبط : توسعه پایدار    
عضو مرتبط : ایرج شهروز تهرانی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید