تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :327

جذام ابنیه داغ آلودگی هوا بر سیمای شهر

امیر پیمانی*

تداوم افزایش آلاینده‌های جوی که مولود ناخلف تمدن ماشینی است، علاوه بر تأثیرات مخرب بر جسم و جان بشر، بر چهره شهرهای بزرگ نیز خدشه وارد کرده است. 

یکی از این تأثیرات، خوردگی اتمسفری
 (Atmospheric Corrosion) است. خوردگی و تیره‌شدن سطح مجسمه‌ها، المان‌ها و مبلمان شهری، خوردگی ایجادشده در سطح سنگ‌های روبنا، خوردگی سطوح سیمانی، تغییر رنگ نماهای کامپوزیت و خوردگی سازه‌های فلزی در ارتفاعات، همگی به‌مثابه زخم جذام، بر سیمای شهر تهران است که بررسی علمی و کارشناسانه این موضوع را می‌طلبد. 
توماس گریدل (پروفسور اکولوژی صنعتی و استاد دانشگاه میشیگان) به‌تفصیل در کتابی به نام‌خوردگی اتمسفری در سال ٢٠٠٠ به این مقوله پرداخته است. 
خوردگی ناشی از هوای آلوده باعث تخریب و انهدام تدریجی سازه‌ها و المان‌های شهری می‌شود. در چنین شرایطی، اهمیت شناخت شرایط مخرب و کنترل خوردگی بر کسی پوشیده نخواهد بود. 
سازمانASTM (American Society for Testing and Materials) با توجه به وجود آلاینده‌های مختلف و غلظت آنها، عمده‌ترین آلاینده‌های اتمسفر شهری را که موجب خوردگی مواد می‌شود، دی‌اکسید گوگرد، دی‌اکسیدکربن، مونوکسیدکربن، دی‌اکسید‌نیتروژن و سولفید هیدروژن تعریف کرده است. 
بنا بر تحقیقات مؤسسات بین‌المللی، این مدل خوردگی به طور جدی محیط‌ زیست، نگهداری و بهسازی سیمای شهری و نیز بهداشت و ایمنی شهری را تهدید کرده و باعث اتلاف مواد، انرژی و ضرر و زیان اقتصادی می‌شود. به‌طوری‌که در گزارش انجمن بین‌المللی خوردگی (NACE) در سال ٢٠٠١، هزینه جایگزینی قطعات معیوب ناشی از خوردگی حدود سه درصد تولید ناخالص ملی آمریکا اعلام شد. 
با توجه به مدل خوردگی گریدل و غلظت آلاینده‌های موجود در هوای تهران و با عنایت به موقعیت جغرافیایی شهر تهران و تأثیر عوامل دیگری مانند رطوبت، دما، وزش باد و باران‌های اسیدی، مقابله با این پدیده مخرب، نیازمند مدیریت یکپارچه شهری و مسئولیت‌پذیری اجتماعی و شهروندی تهرانی‌ها است. 
تشکیل محصولات خوردگی روی سطح سازه‌های فلزی یا غیرفلزی (بتونی، مرمر، تراورتن، آجری و...) ضمن ایجاد ظاهری زشت و نازیبا، با گذشت زمان و بارش باران‌های اسیدی و فعل و انفعالات شیمیایی باعث افزایش عمق نفوذ خوردگی در سطوح شهری شده و خسارت‌های مالی جبران‌ناپذیری را به همراه خواهد داشت. 
هرچند بروز خوردگی و فرسایش در سطوحی که در مجاورت آلودگی‌ها و جریانات جوی قرار دارند، امری طبیعی است، اما توجه نکردن جدی به این مقوله، باعث هدررفتن سرمایه‌های ملی می‌شود. 
تیره‌شدن سنگ‌های نمای برج آزادی، تخریب سردر کاخ مرمر یا فرسودگی سردر باغ ملی از آثار زیان‌بار آلودگی است که این ابنیه تاریخی را در معرض تهدید قرار داده است. 
 علاوه بر خوردگی اتمسفری ناشی از آلودگی هوا، عوامل دیگری نیز در بروز و تشدید جذام ابنیه نقش مؤثری داشته‌اند؛ عواملی مانند طراحی غیراصولی سازه، انتخاب مواد نامناسب، روش‌های تعمیر و نگهداری اشتباه و انتخاب پوشش نامناسب.
 بدیهی است از شهرداری انتظار می‌رود در مقابل هدررفت سرمایه‌های ملی، با اعمال روش‌های مدیریتی مؤثر، سازندگان ابنیه و المان‌های شهری را بر آن دارد ضمن رعایت اصول اساسی مهندسی طراحی و ساخت، از بروز و گسترش جذام ابنیه پیشگیری کنند. 
راهکارهایی همچون راه‌اندازی مرکز کنترل خوردگی، الزام سازندگان ساختمان‌های شخصی به استفاده از مواد و پوشش مورد تأیید مراجع علمی و استفاده از مصالح بومی مقاوم، الزام کارشناسان شهرداری به فراگیری اصول اولیه مهندسی خوردگی و آشنایی با مواد مقاوم (از قبیل نانومواد، پلیمرها، کامپوزیت‌ها و...)، اعمال بندهای الزام‌آور در قراردادهای منعقده با پیمانکاران سازنده ابنیه، سازه‌ها و المان‌های شهری به جهت استفاده از مواد و مصالح مقاوم و ضمانت ١٠ساله سازه، اعمال روش‌های تشویقی شهروندان (همچون بخشودگی‌های عوارض شهری و...) به جهت نظافت دوره‌ای روبنای ساختمان‌های مسکونی و استفاده از پوشش‌های ضدخوردگی، همکاری با دانشگاه‌ها برای حمایت از پروژه‌های دانشگاهی هم‌راستا و تعامل با پژوهشکده‌های مواد و پلیمر برای شناسایی و به‌کارگیری مواد و مصالح مقاوم، از مهم‌ترین راهکارهای مقابله با این پدیده نازیباست. 
*کارشناس مهندسی مواد
 پژوهشگر و فعال اجتماعی

منبع روزنامه شرق


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید