Error parsing XSLT file: \xslt\ammiBreadCrumb.xslt تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :723

خلعت‌های شاهانه

گروه تاریخ و اقتصاد:  هانری رونه دالمانی، سیاحی فرانسوی (۱۸۶۳- ۱۹۵۰) بود که به علت علاقه فراوانش به اشیای عتیقه، مسافرت‌های زیادی به کشورهای مشرق زمین انجام داد. وی در سال ۱۸۹۸ م از شهرهای سمرقند، بخارا، خیوه و عشق‌آباد بازدید کرد. او در این سفر آثار هنری از جمله قالی، منسوجات زربافت و اشیای فلزی قدیمی را جمع آوری کرد و با خود به فرانسه برد. وی سال بعد به فکر سفر به ایران افتاد و دو سفر به این سرزمین تدارک دید. دالمانی در سال ۱۸۹۹ م در سفر دیگری که به عشق‌آباد داشت با یکی از فرانسویان موسوم به سزاری که در آن زمان در استخدام گمرک ایران بود به خراسان رفت و از شهرهای مشهد، نیشابور، سبزوار و قوچان دیدن کرد. او در این سفر، علاوه بر جمع‌آوری اشیای عتیقه، به کاوش‌هایی در آثار تاریخی اطراف قوچان دست زد و پس از مدتی به کشورش مراجعت کرد. هشت سال بعد یعنی در سال ۱۹۰۷ م دالمانی مجددا به ایران بازگشت، در حالی که از وزارت فرهنگ فرانسه جواز حفاری در ایران را اخذ کرده بود. او آثاری را که از این سفرها به‌دست آورده بود، در محلی به معرض تماشای فرانسویان گذاشت. مجموعه آثار عتیقه و تاریخی او امروزه یکی از مهم‌ترین و معروف‌ترین مجموعه‌هایی است که در پاریس باقی مانده است.


در آخرین سفری که دالمانی به ایران داشت، بنا به توصیه موسیو سزاری، تصمیم گرفت درباره اوضاع سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایرانیان به مطالعه بپردازد. به‌این منظور در سفری سه ماهه از خراسان تا بختیاری، آنچه را که مشاهده کرده یا از دیگران شنیده بود، یادداشت و عکس‌های فراوانی نیز تهیه کرد. وی در سفرنامه «از خراسان تا بختیاری» درباره جشن نوروز می‌نویسد:

بزرگ‌ترین جشن‌هاي ایرانیان جشن نوروز است که در آغاز سال برپا می‌شود و اول آن روزي است که آفتاب وارد برج حمل می‌شود و مطابق است با 21 مارس که نخستین روز سال و اول اعتدال ربیعی است. مورخان شرقی منشأ این جشن و برقراري آن را به‌زمان جمشید می‌رسانند و می‌گویند سال شمسی را جمشید معمول کرده و روز اول سال را با تشریفات باشکوهی جشن گرفته است. مراسم و تشریفات این جشن بزرگ به‌طور اختصار در تصاویر پلکان‌هاي تخت جمشید هم دیده می‌شود که اشخاصی از ایالات امپراتوري بزرگ ایران هدایا و تقدیمی‌هایی براي شاهنشاه می‌آورند.

در افسانه‌هاي کتاب الف لیل هم از تشریفاتی که سلاطین ایران براي نوروز قائل می‌شده‌اند و شادي‌ها و تفریحاتی که در این موقع می‌کرده‌اند به‌طور تفصیل نقل شده است و می‌رسانند که این جشن از زمان‌هاي پیشین هم در ایران معمول بوده است به هرحال تردیدي نیست که نوروز از جشن‌هاي بسیار قدیمی ایران است که تاکنون باقی مانده و به‌قدري ایرانیان به آن علاقه و دلبستگی دارند که هیچ‌گونه پیش‌آمدي اعم از سیاسی یا مذهبی نتوانسته است آن‌را منسوخ کند یا حداقل از ابهت و شکوه آن بکاهد. تمام شهرها و دهکده‌ها ولو آنکه کوچک هم باشند همه با شعف و سرور زایدالوصفی جشن نوروز را با شادمانی فوق‌العاده‌اي برگزار می‌کنند.

دسته نوکران که هدیه نوروزي به حضور شاه می‌برند در شهرهاي بزرگ و مخصوصا در پایتخت و دربار سلطنتی به‌اندازه‌اي شکوه و ابهت آن زیاد است که نمی‌توان در هیچ‌یک از کشورهاي دنیا نظیر آن‌را دید. چون سال به آخر می‌رسد عموم ایرانیان از غنی و فقیر و بزرگ و کوچک و زن یا مرد مخصوصا مستخدمین دربار شاهی با بی‌صبري منتظر رسیدن موکب نوروز می‌شوند، زیرا که در ایام نوروز همه شاد و خرم می‌شوند و شیرینی و آجیل در هرخانواده به حد وفور پیدا می‌شود و کوچک‌ترها از بزرگان مبالغی عیدي می‌گیرند و فقرا هم به نوایی می‌رسند.

در این جشن تمام خانه‌ها پاك و تمیز می‌شوند و با پارچه‌هاي گرانبها زینت می‌یابند و در بازار هم تمام دکان‌ها با قالی و قالیچه‌هاي گرانبها و شال‌هاي کشمیري و کرمانی نفیس آرایش و شکوه خاصی پیدا می‌کنند. در کوچه‌ها هم آرایش‌هایی به‌شکل طاق‌هاي نصرت دیده می‌شود و تمام مردم با نهایت خوشی و شادمانی به‌خانه‌هاي پذیرایی یکدیگر آمدوشد می‌کنند و به‌همدیگر شادباش می‌گویند و گلاب به‌صورت می‌زنند و شیرینی و شربت و چاي می‌خورند و می‌آشامند.

 

مبادله هدایا

از قدیم الایام چنین معمول بوده که در موقع فرارسیدن نوروز جمشیدي توانگران با فرستادن مجموعه محتوي هفت‌سین به‌یکدیگر شادباش می‌گفته‌اند. مجموعه هفت‌سین مرکب است از هفت نوع شیرینی یا میوه و سایر خوراکی‌ها که حرف اول هریک (س) باشد. در موقعی که منجم‌باشی شاهی تحویل سال را پیش‌بینی کرده است تمام افراد خانواده در یکجا جمع می‌شوند و هرکدام خوشه گندم یا برنج یا سایر غلات و انواع مسکوکات را به‌علامت سعادت و تندرستی و ترقی و خوشبختی و فراوانی نعمت به دست می‌گیرند و یک فرمول عربی را به زبان می‌آورند که معنی آن این است:

«اي خداي یگانه، تو که قلوب و چشمان را تغییر می‌دهی کاري بکن که من قلب و تندرستی خود را محفوظ نگاهدارم» بعد سوره یاسین را می‌خوانند و پشت سر آن می‌روند بدور سفره می‌نشینند. در وسط سفره ظرف بزرگی گذاشته‌اند که در آن گندم یا حبوبات دیگري سبز شده است و نشانه تجدید سال است. در اطراف این ظرف انواع خوراکی‌ها در سفره چیده شده است، غذایی می‌خورند و یک شبانه روز را با شادي و سرور و خرمی می‌گذرانند و روز بعد شروع به دید و بازدید می‌کنند و مخصوصا به زیارت امامان و امامزاده‌ها می‌روند.

 

نوروز در دربار شاهی

جشن نوروز در پایتخت بوسیله درباریان با تشریفات مجللی که قبلا فراهم شده است آغاز می‌شود. منجم باشی لحظه تحویل سال را دقیقا تعیین می‌کند، کمی به تحویل سال مانده مجموعه هفت‌سین را می‌آورند و در مقابل شاه می‌گذارند، به‌محض تحویل سال شاه مقداري از محتویات آن می‌خورد، بعد کندر و سایر مواد معطر در مجمرها می‌سوزانند و شلیک توپ شروع می‌شود و 110 تیر که مطابق حساب ابجد با نام علی(ع) مطابق است شلیک می‌کنند. به‌طوری‌که نقل می‌کنند گویا در همین روز علی(ع) به جانشینی پیغمبر (ص) منصوب شده است. در این‌روز شاه به سلام می‌نشیند و سفراي دول خارجه و وزرا و اشخاص متعین براي شادباش گفتن به حضور شاه می‌آیند و سلام با خواندن خطابه و قصاید غرا و تشریفات لازم برگزار می‌شود و شاه سکه‌هاي سیم و زر را که با تصویرخود او مزین شده‌اند به‌حاضرین به‌عنوان عیدي می‌دهد، پس از این مراسم، رژه قشون شروع می‌شود و صاحب‌منصبان با سربازان از جلوي شاه عبور کرده به‌او سلام نظامی می‌دهند و بعد پهلوانان به‌میدان آمده در حضور شاه به کشتی‌گیري و ورزش‌هاي باستانی مشغول می‌شوند و قوچ بازان قوچ‌هاي خود را به‌جنگ می‌اندازند و تماشاچیان را سرگرم می‌کنند.

جشن نوروز یک الی دو هفته طول می‌کشد و روز سیزدهم سال تمام مردم در بیرون شهر به‌گردش و تفریحات گوناگون می‌پردازند و جشن خاتمه پیدا می‌کند. در ایام نوروز تجار دکان‌هاي خود را می‌بندند و معاملات و دادوستدهاي تجارتی تعطیل می‌شود. پس از برگزاري جشن، عزل و نصب حکام و مامورین دولتی شروع می‌شود، کارمندان و حکام قبل از رسیدن نوروز حساب‌هاي خود را با خزانه شاهی تصفیه کرده و هریک مبلغی به‌عنوان پیشکش به‌شاه می‌پردازند و پول مانند سیل به‌خزانه مخصوص شاهی وارد می‌شود. این پول‌ها را حکام ایالات و ولایات می‌پردازند تا اینکه مشمول مراحم شاهنشاه بشوند و در مقام فرمانروایی خود باقی بمانند. هرگاه پیشکش مطابق میل شاه باشد شاه براي فرستنده پول خلعتی می‌فرستد و براي کسانی که بیشتر پول داده‌اند یا طرف میل او هستند یکی از لباس‌هاي خود را که تن‌پوش مبارك می‌گویند به عنوان خلعت می‌فرستد و حاکم اطمینان پیدا می‌کند که شاه از او راضی است و تا سال آینده در مقر حکمرانی خود باقی خواهد ماند.

حامل خلعت ارسالی یکی از کارمندان عالی‌مقام کاخ سلطنتی است. حاکم باید در بیرون شهر تا محلی‌که موسوم است به‌خلعت‌پوشان به استقبال خلعت بیاید و در آنجا از مامور حامل خلعت پذیرایی کند و وقتی مامور شاه خلعت را به او می‌دهد حاکم در مقابل آن ایستاده تعظیم بالابلندي می‌کند و آن را می‌بوسد و می‌پوشد و با همان تن‌پوش به شهر وارد می‌شود. ماموري که خلعت را می‌برد پس از چند روز با مبلغ گزافی که به‌عنوان هدیه از حاکم گرفته به مرکز مراجعت می‌کند.

منبع: سفرنامه از خراسان تا بختیاری، ‌هانری رونه دالمانی. ترجمه محمدعلی فره وشی انتشارات امیرکبیر



موضوعات مرتبط : میراث مشترک   نوروز    


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید