تاریخ آخرین ویرایش : یکشنبه،7-5-1397
تعداد بازدید :47

دماوند، سرفراز اما آسیب پذیر‏

 

‏۱۳ تیرماه، همزمان با جشن تیرگان، روز ملی دماوند نامگذاری شده است. در اساطیر ایرانی، آرش در این روز، از فراز دماوند تیر می‌اندازد تا مرز ایران مشخص شود. چند سال است که این نامگذاری و این روز باستانی، بهانه‌ای برای گردهم آمدن فعالان محیط زیست، دوست داران کوهستان و عاشقان دماوند در روستای "رینه" در دامنه این کوه سربلند کشورمان شده است. اما امسال علاوه بر روز دماوند، شب دماوند نیز سوم مرداد در کتابخانه ملی برگزار شد.‏

برگزاری شب دماوند فرصت خوبی بود تا با دلایل اهمیت کوهستان به ویژه برای اقلیم ایران آشنا شویم؛ اینکه کوهستان علیرغم تصور عمومی، اکوسیستمی‌ حساس و شکننده دارد و اینکه کوهنوردی قواعد و قوانینی دارد.‏

ایران در کمربند خشکی

یکی از کارکردهای کوهستان ذخیره آب است. این مزیت به ویژه برای کشور ما از اهمیت حیاتی برخوردار است. عبدالله اشتری، مدیرعامل انجمن حفظ محیط کوهستان در این باره به گزارشگر روزنامه اطلاعات می‌گوید: قبل از هر چیز همه ما باید با فواید کوهستان آشنا شویم. در این صورت است که می‌توانیم مشکلات و معضلات آن را بهتر درک کنیم. در واقع وقتی ارزش کوه برایمان ملموس‌تر می‌شود که بدانیم در زندگی ما چقدر نقش دارند. مشکلات موجود راه حل دارند و ساده است، به شرطی که ما از اهمیت کوهستان با خبر باشیم.‏

وی با اشاره به اینکه کشورمان در کمربند خشکی جهان قرار دارد می‌افزاید: کمربند خشکی از شمال آفریقا شروع می‌شود و تا مغولستان ادامه دارد. بخش‌هایی از سرزمین کشورهایی که در این کمربند قرار دارند، همواره خشک و بی آب هستند و متوسط بارندگی در آنها پایین است. این سرزمین‌ها مشکل آب دارند و بخش‌های بزرگی از کشور ما نیز روی همین کمربند است. اما در این میان در قسمت‎هایی از این کمربند از جمله ایران مزیت کوهستان وجود دارد. کوهستان به دلیل ارتفاع بالا و سرمای هوا، نقاط دریافت محسوب می‌شوند و مقادیر بیشتری از ریزش را دارند. از آن مهم‌تر اینکه ریزش در کوهستان به صورت برف است که خود مزیت دیگری است. چرا که برف دوام بیشتری دارد. در بالا دست انبار می‌شود و به مرور به پایین می‌آید و استفاده می‌شود.

وی تاکید می‌کند: شهرهای مهم ما، بیش از ۱۰۰۰ متر ارتفاع دارند. علت آن چیست؟ ایرانیان باستان الگوی سکونتگاه خود را در کوهستان‌ها ایجاد کردند. چرا که در کوهستان هم خاک بهتر است، هم هوا و از آن مهتر آب وجود دارد.

کوهستان ذخیره تنوع زیستی ـ گیاهی‏

شاید ذخیره آبی کوه برای ما مهمترین ویژگی باشد، اما مزیت‌های کوهستان بی شمار است. تنوع گیاهی و زیستی از آن جمله است. اشتری در این مورد می‌گوید: تنوع زیستی و گیاهی از دیگر مزیت‌های کوهستان است. گیاهان خوراکی، دارویی و دیگر گیاهان به دلیل وجود آب شیرین و هوای پاک در کوهستان رشد می‌کنند. ما در ایران بیش از ۸۰۰۰ گونه گیاهی داریم که ۱۷۰۰ نوع آن منحصر به فرد است و فقط در ایران می‌روید. ‏

گردشگری از دیگر مزایای کوهستان است. بسیاری از گردشگران دامنه‌های کوه‌ها را به دلیل آب و هوای بهتر برای تفریح انتخاب می‌کنند. به جز این، کوهنوردی حرفه‌ای زمینه دیگری است که اقشار مختلفی را به کوهستان می‌کشاند. عبدالله اشتری با اشاره به این موارد می‌افزاید: مناظر زیبای طبیعی در کوهستان شکل می‌گیرد که خود گردشگرهای زیادی را جذب می‌کند. بسیاری از طبیعت گردان امروزه برای تفریح ترجیح می‌دهند به کوهستان بروند. اینها بخش‌هایی از مزایای کوهستان است.

حال کوه‌ها خوب نیست‏

یادآوری مزیت‌های کوهستان برای جامعه به این دلیل است که امروز، حال کوه‌ها خوب نیست و این شرایط وقتی بهبود می‌یابد که ما ارزش کوهستان را بدانیم.‏

مدیرعامل انجمن حفظ کوهستان با اشاره به این موارد می‌افزاید: امروز حال کوه‌های ما بد است، عمده‌ترین عامل تخریب، چرای

بی رویه دام است. جمعیت زیاد شده و به تبع آن جمعیت دام هم زیاد شده است. آنها را به ارتفاعات می‌آورند تا چرا کنند که فشار زیادی به کوه وارد کرده و پوشش گیاهی تخریب شده است. دام یکی از موارد است و گسترش جاده‌ها و تغییر کاربری‌ها از دیگر مواردی است که باعث تخریب محیط کوهستان شده است.‏

کوهنوردی

کوهنوردی ورزش محبوبی است که در اذهان عمومی ‌به عنوان ورزشی در جهت سلامت شناخته می‌شود. به جز این، به دلیل حساسیت کوهنوردان به مسائل زیست محیطی، عموما کوهنوردی با فعالیت در زمینه محیط زیست گره خورده است. اما همیشه اینگونه نیست. اشتری در این مورد حکایت‌ها دارد، می‌گوید: سه کوه مرتفع کشورمان یعنی دماوند، علم کوه و سبلان به جز چرای دام، معدن کاوی و ساخت سازها، دچار مشکل دیگری هم هستند و فشار مضاعفی به طبیعت آنها آورده می‌شود و آن شمار زیاد کوهنوردان است که همه ساله قصد صعود به این سه کوه را دارند. در مورد دماوند از ارتفاع ۴ هزار به بالا دام نمی‌رود و تخریب‌ها فقط مربوط به صعودهای دسته جمعی است. الان از دامنه جنوبی، پاکوب عریض ۱۰ متری ایجاد شده است. در این اراضی خاک خاصیت نفوذپذیری و رشد گیاهان را به مرور از دست داده است. به گفته وی، وقتی در مورد یک سایت گردشگری صحبت می‌شود، از ظرفیت برد یا پتانسیل پذیرش سخن به میان می‌آید که در واقع قابلیت پذیرش آن سایت است. لازم است تا قبل از هر اقدامی محاسبه کنیم قابلیت پذیرش دماوند چقدر است و مثلا هر ماه چند کوهنورد می‌توانند به آن صعود کند. متاسفانه چنین برآوردهایی در مورد کوه‌های ما نشده است. باید بر صعودها نظارت دقیق شود، ظرفیت برد و اقدامات

سخت گیرانه بعدی اعمال شود.‏

مدیرعامل انجمن حفظ کوهستان در مورد فعالیت‌های این انجمن می‌گوید: انجمن

دوست داران دماوند کوه، تمرکزشان بر محافظت از دماوند است. انجمن حفظ محیط کوهستان از سال ۷۲ شروع به فعالیت کرد و هر آنچه یک سمن (سازمان مردمنهاد) باید انجام می‌داده را در راستای اهداف خود انجام داده است‎.‎‏ انجمن ما تخصصی و با اهداف مشخص به فعالیت خود ادامه می‌دهد و اینگونه نیست که در هر موضوعی دخالت کند. ما آنچه را که در اهدافمان بود دنبال کردیم. از جمله آموزش که از ارکان انجمن است. سمینار و همایش‌های مختلفی برگزار و مخاطبان زیادی را جذب فعالیت‌ها کرده‌ایم‎.‎‏ چانه زنی‌های زیادی انجام شده است در بسیاری از موارد کارها رو به راه شده و به محض اینکه به جای خوبی رسید، مدیران عوض شدند و کار روی زمین مانده است‎.‎

وی تلاش برای ایجاد کمیته ملی کوهستان را از دیگر فعالیت‌های انجمن می‌خواند و توضیح می‌دهد: سال ۱۳۸۰ که سال بین المللی کوه بود، کیمته‌ای تشکیل دادیم و پیشنهاداتی را به سازمان حفاظت از محیط زیست ارائه کردیم. تلاش ما این بود که کمیته ملی توسعه پایدار با زیرمجموعه کمیته کوهستان شکل بگیرد. متاسفانه فعالیت‌های اول که با شتاب شروع شده بود، کم کم متوقف ماند. از ۴ سال پیش نیز فعالیت‌ها از سر گفته شد و تاکنون برای تاسیس کمیته کوهستان در تلاش هستیم که با بی مهری و کم لطفی مسئولان مواجه شده‌ایم، کمیته‌ای که قرار بود به هیات دولت برود و رسمیت پیدا کند. بسیاری از کشورها فراکسیون و کمیته در پارلمان دارند که باعث می‌شود تخریب‌ها کمتر باشد. ما کمیته ملی غار داریم و برای ایجاد کمیته ملی کوهستان تجربه لازم در کشور وجود دارد.‏

ریاست جدید سازمان حفاظت از محیط زیست، دیدار و ارتباط مستقیمی ‌با سمن‌ها نداشته است. البته دستگیری چند فعال در زمینه محیط زیست نیز کار سمن‌ها را دشوار کرده است و همه مجبور شده‌اند که فعالیت‌های خود را محدود کنند‎.‎‏ دنبال مطرح کردن مسائل حقوقی کوهستان و فشار آوردن به سازمان‌ها هستیم. هر جا بتوانیم مسائل کوهستان را طرح می‌کنیم. کارکردها و خدمات کوهستان را بیشتر معرفی کنیم و در زمینه گردشگری تلاش داریم قوانین را پیشنهاد بدهیم.‏

شکنندگی اکوسیستم کوهستان

کوه‌ها در کنار عظمت و اقتدارشان، اکوسیستمی‌ شکننده دارند. این شکنندگی دلایل مختلفی دارد. اشتری در این مورد می‌گوید: کوهستان ارتفاع و شیب دارد. در شیب، خاک حساس و سست است. کوه‌ها ذاتا حساس و آسیب پذیرند. بنابراین باید طبق شرایط این محیط، قوانین تصویب کنیم. نه اینکه قانون کوه با قانون شهر یکی باشد. ‏

محیط کوهستان به عنوان یک اکوسیستم بسیار حساس باید در افکار عمومی‌ شناسانده شود تا آسیب‌ها کمتر شود. وقتی گروه کوهنوردی می‌آید باید دستورالعمل دقیق به آنها داده و از آنان تعهد گرفته شود که مطابق آن عمل می‌کنند و در غیر این صورت، جریمه‌های سنگین به آنها تعلق گیرد. این روشی است که در همه جای دنیا، در نپال و پاکستان که کوه‌های فنی دارند، برای کوهنوردان قوانین و قواعد سختگیرانه وضع کرده اند.‏

مدیرعامل انجمن حفظ کوهستان در پایان گفتگوی خود با روزنامه تاکید می‌کند: ۹۰ درصد منابع آب شیرین کشور از کوه‌هاست و این اهمیت کوهستان را برای کشور ما بیشتر مشخص می‌کند. دماوند گوهر یک دانه ماست. جایگاه در تاریخ، در فرهنگ و در اسطوره‌های ما دارد. زیبایی این کوه در جهان کم نظیر است. باید یاد بگیریم دلسوز این کوه و کوهستان‌های خودمان باشیم.‏

انجمن دوست‌داران دماوندکوه

دماوند عشاق بسیاری دارد. زیبایی

مسحور کننده‌اش، دل هر دلداری را می‌رباید. انجمن دوست داران دماوندکوه سمن دیگری است که در زمینه حمایت و حفاظت از دماوند فعالیت دارد. ‏

مهدی مسچی، مدیرعامل این انجمن می‌گوید: قرار بود در دامنه جنوبی از روستای رینه تا گوسفندسرا جاده‌ای آسفالته احداث شود. این جاده تخریب زیادی را در دماوند باعث می‌شد و ما به همراه علاقمندان کوهستان، با جمع آوری تومار مانع احداث این جاده شدیم و پس از آن انجمن دوستداران دماوندکوه شکل گرفت. محوریت فعالیت انجمن دماوندکوه، حفاظت و مدیریت یکپارچه اثرطبیعی - ملی دماوند است. جاده سازی، معدن کاوی، ویلاسازی، گردشگری و کوهنوردی بی ضابطه، چرای بی رویه،

بوته کنی و نابودی حیات وحش ازجمله چالش‌های جدی و موانع اساسی ثبت جهانی دماوند است و ما تلاشمان رسیدن به استاندارد حفاظت برای ثبت جهانی است.‏

وی توضیح می‌دهد: چندین سال طول کشید تا با فرهنگ سازی و اعلام مخالفت با اردوکشی در مورد صعودهای سراسری، خسارت‌های این برنامه‌ها برای جامعه جا بیفتد. از طرفی، صعودهای سراسری به شدت مخالف استاندارد صعودهای مسؤلانه است که در بیانیه تیرول و اتحادیه

بین المللی کوهنوردان جهان ‏UIAA‏ مورد تایید قاطبه کوهنوردان ایران و جهان از جمله فدراسیون کوهنوردی ایران قرار گرفته است. این موضوع در مورد دماوند، فرهنگ سازی شد و خسارات آن به همه شناسانده شد. البته گفتی است در برخی دیگر از قله‌های کشور، هنوز اینگونه برنامه‌ها اجرا می‌شود که امیدواریم با شناساندن معضلات، این موضوع حل شود.

فعالیت معادن

معدن‌کاوی موضوع دیگری است که دوست داران دماوند و محیط زیست، با جدیت آن را پیگیری می‌کنند. ‏

مسچی در مورد فعالیت معادن می‌گوید: چندین معدن پوکه در دامنه‌های دماوند فعالیت داشت که با تلاش و دوندگی دوستان انجمن و با جلب حمایت ادارات محیط زیست شهرستان و با کمک قوه قضاییه و صدا و سیما، بزرگترین آنها تعطیل شد. این معدن در ارتفاع بالای ۲۲۰۰ متر فعالیت داشت که با قوانین در تعارض بود و آسیب زیادی به محیط زیست دماوند می‌زد. چند معدن کوچک دیگر نیز دست از فعالیت برداشتند، اما متاسفانه هنوز یک معدن فعال وجود دارد که امیدواریم با همت جمعی و حمایت‌های استانداری، تعطیل شود. چرا که آسیب‌های این معادن از فواید آن بسیار بیشتر است.

مهدی مسچی در ادامه، آسیب فعلی دماوند را جاده سازی و کوهنوردی بی ضابطه می‌داند و می‌افزاید: با اغماض ادارات منابع طبیعی و.. جاده‌ها در غرب و شمال غرب حتی تا ارتفاع ۳۷۰۰ متر نیز پیشرفته است. مسیر دامنه جنوبی بیشترین تردد و ترافیک سنگینی را ازکوهنوردان و گردشگران دارد. اثرات مخرب این حضور

بی رویه و بی ضابطه شامل پاکوب‌های متعدد است که در بیانیه تیرول و ‏UIAA‏ به شدت در مورد آنها هشدار داده شده است. سُمکوب قاطران باربر، آلودگی خاک، آلودگی صوتی و بوته کنی از دیگر تخریب‌های صورت گرفته در دامنه‌های دماوند است.

مسچی در پایان گفتگوی خود با روزنامه تاکید می‌کند: متاسفانه به دلیل جاده‌های غیر قانونی، غیر مواصلاتی و غیرمجاز، شکار غیرمجاز حیات وحش نیز بسیار زیاد شده است.‏

مسعود مولانا، عضو شورای هماهنگی شبکه محیط زیست و منابع طبیعی کشور نیز در گفتگویی با گزارشگر روزنامه با اشاره به اینکه در مورد محیط زیست هم در سطح کلان و هم در سطح خرد باید فعالیت کرد، به موضوع تغییرات اقلیمی‌می‌پردازد و می‌گوید: محیط زیست متغیری مستقل نیست و بیش از هر پدیده دیگری تحت تاثیر عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و…قرار دارد. بنابراین پایش میزان و نحوه تاثیر گذاری این عوامل، بر تخریب و یا بهبود محیط زیست بسیار مهم است. ‏

بنیادگرایی اقتصادی

ریشه بسیاری از تخریب‌های صورت گرفته در محیط زیست، نوع نگاه و باورهای ما نسبت به اقتصاد و بازار است. مولانا با اشاره به این موضوع می‌افزاید: عموما ریشه «بنیاد‌گرایی» را به داشتن تعصبات شدید در حوزه‌های فرهنگی جستجو می‌کنند، اما واقعیت آن است که تعصب شدید به باورهای اقتصادی بازار محور بدون نظارت و لجام گسیخته که تنها بر اساس تامین منافع شرکت‌های سرمایه سالار بین‌المللی تنظیم می‌شود، نشان از بنیادگرایی در نحوه نگرش به جامعه، انسان و طبیعت دارد. ‏

وی در ادامه به عوامل متعدد تغییرات اقلیمی‌اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد: محیط زیست ما توسط عوامل متعددی در معرض تخریب قرار دارد که هسته اصلی و سَر نمون آن، خود را در تغییرات اقلیمی‌و گرمایش زمین نشان می‌دهد. بدون هیچ شک و شبهه‌ای سیستم سرمایه داری نظارت زدایی شده، مبتنی بر استخراج و مصرف انرژی‌های فسیلی، بیشترین نقش و سهم را در تولید گازهای گلخانه‌ای داشته و به صورتی نظام مند موجب بروز

پر دامنه‌ترین وعمیق‌ترین بحران جهان امروز شده است.

این فعال محیط زیست در ادامه با اشاره به توافقاتی که برای کاهش گازهای گلخانه‌ای در جهان صورت گرفته، می‌گوید: علیرغم همه توافقات بین‌المللی انجام شده برای مهار گازهای گلخانه‌ای در ۳۰سال گذشته، امروز حجم تولید این گازها نسبت به سال ۱۹۹۰ بیش از ۶۰درصد افزایش داشته و همچنان پر شتاب و تصاعدی این مسیر ویرانگر طی می‌شود. موضوعی که عامل از دست رفتن زیست گاه‌ها، مهاجرت‌های اقلیمی، تغییر الگوی بارش - سیل و طوفان، خشک سالی و فقر گسترده ناشی از آن، زمینه سازی برای جنگ آب، آلودگی شدید هوا و انواع بیماری‌های ناشی از آن، ذوب شدن یخ‌های قطبی و آزادسازی مقادیر عظیم گاز متان، افزایش سطح آب اقیانوس‌ها و اسیدی شدن پر شتاب آن است. ‏

وی اقتصاد مصرفی را عاملی می‌داند که با تبلیغ و ترویج مصرف بیشتر، سود بیشتری کسب می‌کند. مسعود مولانا می‌افزاید: بنیاد گرایی بازار محور و اقتصاد مصرف گرا به بزرگترین دشمن زمین و زندگی انسانی تبدیل شده‌اند و نتیجه این مدل اقتصادی در ۲۰۰سال گذشته نزدیک شدن به سرزمین سوخته است.

مسعود مولانا در پایان گفتگوی خود با گزارشگر روزنامه می‌گوید: اگر قرار باشد اقداماتی اساسی برای عدالت اقلیمی‌انجام دهیم، ناگزیر باید تجدید نظرهای ریشه‌ای در نظام اقتصادی مسلط و تبعات فرهنگی‌- اجتماعی آن داشته باشیم.‏

سجاد تبریزی

برگرفته از از روزنامه اطلاعات



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید