تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :668

دیدنی‌های تهران در روزهای کریسمس

نه خبری از برف نشسته روی کاج‌ها هست و نه ردی از سورتمه، اما در تهران، کریسمس در چندخیابان ارمنی‌نشین و چندکلیسای قدیمی شهر زنده است. عبادتگاه‌های مسیحی آذین‌بندی شده‌اند و سوز هوا خیال را  سمت شیروانی‌های آراسته به صلیب می‌برد. کلیساها با ساختمان‌های گوتیک‌شان در هرمحله‌ای که باشند، شهره‌اند به مردم‌دوستی و ارتباط با اهالی و در آن سوی در، جایگاهی برای عبادت خدای واحد، صدای دعاخوانی، نقاشی‌های رنگ و ‌روغن در سایزهای بزرگ و پنجره‌هایی که نور را عمودی به صندلی‌های چرمی می‌تابانند. تاریخ مسیحیت در تهران، قدمتی چندصدساله دارد و نشانه‌اش هم همین کلیساهایی هستند که از دوره قاجار تا امروز به جزیی از زندگی روزمره تهرانی‌ها بدل شده‌اند. نگاهی به آنها، مواجهه با پایتختی متفاوت است که در آن گفت‌وگوی بین ادیان حتی در کوچه‌ها نیز جاری است.

کلیسای سورپ گئورگ
زیر بازارچه سرپوشیده قوام‌الدوله، روزگاری محله اصلی‌ای به نام ارمنه وجود داشت. اگرچه امروز، ارامنه در بسیاری از نقاط تهران پراکنده شده‌اند و به همین خاطر در همه جای شهر کلیساهایی یافت می‌شوند، اما در آن روزگار، بازارچه قوام‌الدوله یک پایگاه مهم برای مسیحیان داشته؛ «کلیسای سورپ گئورگ» یا همان گئورگ مقدس. راسته خیابان حافظ را باید پیمود و از میان شلوغی‌های چندتقاطع مهم گذشت تا در داخل بازارچه قوام‌الدوله، باقی‌مانده قدیمی‌ترین کلیسای تهران را دید. قدمت این کلیسا را مربوط به دوره صفویه می‌دانند و آنچنان که در رسوم مسیحی اشاره شده، هفته اول مهرماه هرسال، این کلیسا یکی از کلیدی‌ترین ابنیه مذهبی آنها به حساب می‌آید. شرلی آودیان، سرپرست موزه ارمنیان تهران برای نشان‌دادن اهمیت این کلیسا به محراب آن اشاره می‌کند که نخست محرابی روستایی بوده و وقتی که در سال١٢١٤شمسی، بنای اولیه آن را تخریب کرده‌اند، کلیسایی که امروز روبه‌روی مخاطب است، سر از خاک بیرون آورده. داخل کلیسا، نمازخانه‌ای با طاق بلند، ردیف ستون‌ها، یک دهانه طاق‌چشم در وسط و دودهانه در طرفین آن یادآور معماری دوره ساسانی است و طاق‌های نیم‌گرد آن از تلفیق این معماری با معماری اسلامی خبر می‌دهد. اگر قرار است در همین روزهای کریسمس به این کلیسا سری بزنید، باید بعد از عبور از بازارچه قوام‌الدوله که حالا نام طرفانی به خود گرفته، از محله درخونگاه یا همان کوچه مغفوری هم عبور کنید و این تجربه مضاعفی است برای آنها که دنبال کلیساهایی در جنوب شهر می‌گردند.

کلیسای حضرت‌مریم
پس از ازدحام خیابان جمهوری، جمعیت آدم‌ها و ماشین‌ها در خیابان میرزاکوچک‌خان کمتر و کمتر می‌شود تا در کنار پیاده‌رو، تابلوی کلیسای حضرت‌مریم به چشم بیاید؛ یکی از قدیمی‌ترین کلیساهای مهم تهران که در سال١٣٢٤ توسط «رومان عیسی یان» ساخته شد. اما دیوارهای آجری بنا یادآوری می‌کنند پای مارکوف معمار اینجا هم باز شده است؛ همان معماری که در روزگار رضاخان، زندان قصر و بسیاری از بناهای مهم و مشهور زمان خود را ساخت. می‌گویند در این کلیسا روزگاری، اسقف اعظم ارامنه جلوس می‌کرده و شاید احترام و اهمیت آن در میان تهرانی‌ها به خاطر همین باشد. جدای از این موضوع، رودرروی کلیسای حضرت‌مریم، بنایی زرتشتی است و کنار هم قرارگرفتن آنها، تکرار صادقانه همراهی ادیان در پایتخت ایران است. داخل کلیسا درست در روزهای نه‌چندان سرد کریسمس امسال، شور و غوغایی برپاست و ارامنه یاد بانی آن را در هرورود و خروجی تازه می‌کنند.

کلیسای نیکلاس مقدس
نامش را به احترام تزار روس، سنت نیکلاس گذاشته‌اند و هنوز هم از مهم‌ترین معابد ارتدوکس‌شرقی به حساب می‌آید. وقتی که خیابان طالقانی به خیابان مفتح برمی‌خورد؛ ضلع جنوب شرقی آن، سکونتگاه یکی از قدیمی‌ترین کلیساهای در بسته پایتخت می‌شود. «کلیسای نیکلاس مقدس» یکی از آن کلیساهای فاخر تهران است؛ چه به‌لحاظ معماری منحصر به‌فردش و چه به لحاظ تاریخی. پنجره‌های رنگی و کشیده این کلیسا، دوباره معماری مارکوف را به خاطر می‌آورند و او باید چه عشقی کرده باشد که ٧٣سال پیش- پس از مهاجرت از روسیه- برای روس‌های مهاجر به ایران، کلیسا بسازد. شاید به همین دلیل است که شکل متفاوت بنا مخاطب را به وجد می‌آورد و اگرچه امروز چندان قابل دسترسی نیست، اما هنوز یکی از مهم‌ترین بناهای دیدنی پایتخت است. شیرانی، سرپرست کلیسای نیکلای مقدس یادآوری می‌کند پس از تخریب کلیسای زرگنده در سال‌های حکومت استالین، مهاجران روسیه، هرچه از اشیای مهم و باارزش آن کلیسا بوده را به اینجا آورده‌اند و لوسترها، تابلوهای بزرگ عیسی‌مسیح که آذین‌کننده این کلیسا هستند، یادآور همان روزگارند.

کلیسای حضرت‌توما
برخلاف عموم کلیساهای تهران که همگی یک شکل و آشنا به چشم هستند، برای دیدن یک کلیسای متفاوت باید تا خیابان کارگرشمالی راه بروید. در خیابان باریک خسرو، بنایی متفاوت چشم‌تان را برای لحظه‌هایی مردد می‌کند؛ اینجا کلیساست یا خانه‌ای قدیمی و یک طبقه برای مسیحیان؟ کلیسای حضرت‌توما، کلیسای آشوریان پروتستان تهران است. وقتی قرارداد آن را با داوید اوشانا می‌بستند، اوشانا، معمار جوانی با ایده‌های ناب و البته یک ایرانی آشوری بود. او سال١٣٣٨، نتیجه کار خود را تحویل داد و هنوز هم بسیاری از دیدن آن تعجب می‌کنند چرا که اصول طراحی آن شباهتی غریب به معماری مدرن اروپایی دارد و در عین‌حال، روح مذهب حتی در حیاط آن روی پوست احساس می‌شود.

کلیسای سرکیس مقدس
در تهران، نماد فرهنگ مسیحی را به شکل ساده‌ای می‌توان در خیابان کریمخان دید. کلیسای «سرکیس‌مقدس» با برج‌ها و باروهای سفیدرنگش، از دور پیداست؛ بنایی که «مارگار سرکیسیان» خیر هزینه ساختش را پرداخت و مهندس آفتاندیلیان معماری‌اش را در پایتخت ماندگار کرد. قدمت بنا آنقدر هست که به همراه اکثر کلیساهای تهران در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده باشد، اما آنچه کلیسای سرکیس مقدس را با دیگر کلیساهای تهران متفاوت می‌کند، اهمیت آن درست در همین روزهای کریسمس است. زیر گنبد سر به فلک‌کشیده نمازخانه که از شیشه‌های رنگی ساختمان، آفتاب کم‌رمق زمستانی را به درون می‌کشد، شادی و شادمانی برای کریسمس برپاست.
دسته‌دسته مسیحیان وارد کلیسا شده و با اهدای گل و شمع به همدیگر روزهای عید را تبریک می‌گویند. اما زیبایی این بنا با نقاشی‌هایی که بر در و دیوارش است، دوچندان می‌شود؛ در دیوارهای بالای محراب صحنه‌هایی از انجیل به قلم نقاشان بنامی، تصویر شده و ناخودآگاه در هرجای بنا که قرار بگیرید، می‌توانید بنای یادبود شهدای کشتار ارامنه را ببینید که در کنار مقبره اسقف فقید «آرداک مانوکیان» خلیفه پیشین ارامنه تهران قرار گرفته است.

 کلیسای تاتاووس
محله قدیمی و پرخاطره چاله‌میدان دردانه‌ای از تاریخ مسیحیت تهران را در خود جا داده؛ «کلیسای تاتاووس»؛ کلیسایی که یکی از قدیمی‌ترین و باشکوه‌ترین کلیساهای تاریخی تهران محسوب می‌شود و به خاطر وجود مقبره بسیاری از شخصیت‌های ارمنی و مسیحی یکی از مهم‌ترین وعده‌گاه‌های مومنان این کیش آسمانی در ایام عید کریسمس است. می‌گویند در زمان فتحعلی‌شاه قاجار اجازه ساخت این کلیسا در چاله‌میدان صادر شد و برای آنکه تزییناتش بی‌نظیر باشد از بهترین نقاشان در کار ساخت آن استفاده شد.
با اینکه مساحت کلیسای تاتاووس از ٢٢٠مترمربع تجاوز نمی‌کند، اما به خاطر برگزاری مراسم تدفین مسیحیان در آن، یکی از کلیساهای پرمراجع تهران بوده و هست. یکی از مهم‌ترین خاطره‌های این کلیسا که مدام نقل می‌شود، خاطره‌ای مربوط به ٤٠سال پیش است که روزی در اواسط بهمن‌ماه، بخشی از گچ دیوار فروریخته و نقاشی‌های مدفون‌شده زیر گچ نمایان شده است. می‌گویند در این نقاشی‌ها، سفرای روسیه و انگلستان، شاهزاده گرجستان و فرزند سروالتر اسکات -نویسنده انگلیسی- به تصویر درآمده بودند.

کلیسای تادیوس بارتوقیموس مقدس
با اینکه کلیسای «تادیوس بارتوقیموس مقدس» از مهم‌ترین کلیساهای جنوب شرقی تهران است و مرجعی مهم برای میسحیان داخل و خارج شهر، تا به حال کمتر به آن پرداخته شده است. پیش از آنکه تهران به آبادانی روزهای بعد از قاجار نزدیک شود، برنامه‌ریزی اصلی شهر، پیشرفت به سمت ری و بارگاه ملکوتی حضرت‌عبدالعظیم بود و به همین دلیل بخش مهمی از مسیحیان تهران و اطراف نیز در این منطقه ساکن بودند. شاید به همین خاطر بود که ١٠خانواده ارمنی دست‌به‌دست هم دادند تا در همان روزگار، در نزدیکی دروازه حضرت‌عبدالعظیم، کلیسایی بنا کنند که امروز با گذشت نزدیک به ٢٠٠سال هنوز پابرجاست. کلیسای تادیوس بارتوقیموس مقدس بعدها به این خاطر به شهرت رسید که سازندگان آن شیشه‌برانی بودند که فتحعلی‌شاه آنها را از اصفهان برای تهیه شیشه‌های کاخ گلستان به پایتخت آورده بود و همین موضوع بهانه‌ای شد تا از آن به‌عنوان یکی از زیباترین شیشه‌کاری‌های تهران یاد شود. رسم گذشته، اقتضا می‌کرد مسیحیان تهرانی در این کلیسا تدفین شوند اما بعدها این رسم تغییر کرد و به کلیسای دیگری واگذار شد. امروز از آن‌همه خاطره، کورسویی باقی مانده و کلیساهای شمال شهر، شلوغ‌تر از چنین کلیسای قدیمی‌ای هستند اما مردم محلی، دوستانه از بنای آن یاد می‌کنند و تقریبا محال است از قدیمی‌ها کسی آدرسش را بلد نباشد.

سعید برآبادی - به نقل از روزنامه شرق

استان مرتبط : تهران  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید