Error parsing XSLT file: \xslt\ammiBreadCrumb.xslt تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :961

رودهای خاموش (مقالات گذشته - 1386)

پیامدهای‌ زیست‌ محیطی‌ سدهای‌ بزرگ 

پس از جنگ دوم جهانی، الگوی توسعه امریكایی در سراسر جهان به عنوان الگوی نمونه پیشرفت معرفی شد.  این الگوی توسعه در بخش آب یكسره بر اندیشه تغییر و غلبه بر طبیعت به كمك فن‌آوری‌های جدید متكی بود.  گسترش الگوی امریكایی توسعه در بخش آب از كشورهای سرمایه‌داری غرب تا كشورهای كمونیستی شرق و تا كشورهای باصطلاح درحال‌توسعه را سراسر درنوردید و علیرغم تفاوت شدید در سیما و بنیان‌های اقتصادی كشورهای گوناگون، تفوق اقتصاد دولتی بر بخش آب در همه كشورها، نه تنها به تاخت‌وتاز‌های این الگو در آبخیزهای جهان كمك كرد، كه  ارزیابی كاركرد آن در سایه چارچوب‌های دیوانسالاری اداری را نیز ناممكن ساخت.  این الگوی توسعه نزدیك به 5 دهه با قوت و شدت هر چه تمام‌تر به نمونه بلامنازع توسعه در بخش آب جهان مبدل شد.

تشكیل كنفرانس استكهلم، برپایی كنفرانس ریودوژانیرو، و بویژه ظهور پاره‌ای تردیدها درباره عملكردهای با نام توسعه بانك جهانی در درون بدنه كارشناسی این بازوی مالی سازمان مللل، به این توهم توسعه پایان داد.  بخش آب بویژه با كمك مجامع اندیشمند و سازمان‌های غیردولتی، توانست تا اندازه‌ای خود را از چنگال اقتصاد دولتی و ناكارامدی‌های ذاتی آن برهاند.  بدین ترتیب آهنگ سدسازی در جهان كند شد.  امریكا در دهه 90 قرن گذشته نه تنها دیگر سدی نساخت كه ناگزیر از برچیدن بیش از 500 سد با هزینه‌هایی بسیار گزاف شد.  نگاهی به تجربه ضرورت برچیدن سدها در امریكا نشان‌دهنده هزینه‌های برچیدن تا چندین برابر هزینه ساخت آن‌ها، به قیمت‌های ثابت، برای هر سد است.

به‌غیر از شمار سدهای زیادی كه با بودجه‌های استانی ساخته‌می‌شوند،  ایران هم اینك 200 سد بزرگ در دست بهره‌برداری، نزدیك به 100 سد بزرگ دردست‌ساخت، و چندین برابر این ارقام سدهای بزرگ دردست‌مطالعه دارد كه از بودجه ملی و البته از سوی دولت و بازوهای وابسته به آن مطالعه، اجرا یا بهره‌برداری می‌شوند.  اما تاكنون برای هیچیك از سدهای كشور مطالعه تطبیقی- مقایسه‌ای، در راستای ارزیابی تحقق واقعی اهداف آنها، ارزیابی اثرات واقعی آن‌ها بر آبخیزها و سیلابدشت‌ها و رودخانه‌های پائین‌دست و نیز بازدهی اقتصادی واقعی آن‌ها انجام نشده‌است.

مطالعه ناكافی و شتابزده، توام با عدم تمركز كار كارشناسی حقیقی، مدت زمان اجرای طرح‌ها را بسیار بیشتر از پیش‌بینی‌های اولیه كرده‌است. همچنین هزینه‌های واقعی ساخت و اجرای سدهای كشور به قیمت‌های ثابت عموماَ چندین برابر ارقام پیش‌بینی‌شده در مرحله مطالعه آن‌هاست، بنابراین روشن است كه ساخت طرح‌های دردست مطالعه كنونی بودجه‌ای نجومی را خواهد بلعید كه البته چندین برابر این هزینه را نیز برای برچیدن این سدها به نسل آینده تحمیل خواهد كرد.

بیائیم از دنباله‌روی تقلیدی این الگوی توسعه یا به زبان بهتر این توهم توسعه بپرهیزیم و همانند گذشتگان‌مان با بصیرت  بیشتری به توسعه بخش آب نگاه كنیم.  از تجربه تلخ كشورهایی كه شتابزده همه رودهای سرزمین‌شان را سد بسته‌اند و اینك ناچار از برچیدن آن‌ها هستند پند بگیریم كه:

هر كه ناموخت از گذشت روزگار                             نیز ناموزد ز هیچ آموزگار

 

فاطمه ظفرنژاد - زمستان 1386
چاپ شده در نشریه بن، نشریه انجمن صنفی مهندسان معمار و شهرساز

 

 

موضوعات مرتبط : رودها و مدیریت آب    
عضو مرتبط :   


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید