تاریخ آخرین ویرایش : سه شنبه،5-4-1397
تعداد بازدید :84

سواحل ایران در انتظار مدیریت

 

وضعیت سواحل شمالی کشور خوب نیست؛ دیگر ساحل آزاد در دریای خزر باقی نمانده به طوری که ۸۵ درصد از آن دخل و تصرف شده است

ایران به بهشت چهار فصل معروف است؛ جنگل، کوه، بیابان و دریا اکوسیستم هایی هستند که در کشورمان دیده می شود و با نعمت وجود آنها همزمان می توان چند اقلیم را با هم دید؛ در این میان سواحل جایگاه خاصی دارند که متاسفانه چند سالی است مورد هجوم سودجودیان قرار گرفته و بخش زیادی از آنها در شمال و جنوب کشور تخریب شده است.

ایران با دارا بودن پنج هزار و ۸۰۰ کیلومتر خط ساحلی در سه حوضه آبی خلیج فارس و دریای عمان در جنوب و دریای خزر در شمال، یک کشور دریایی محسوب می شود،اما به نحو شایسته از این پتانسیل بهره نبرده و در حفظ آن هم تلاشی نکرده به گونه ای که نسبت به دیگر کشورهای حاشیه این حوضه های آبی، مدیریت ضعیفی در حفاظت از خط ساحلی خود داشته است.

در این زمینه شهرام فداکار مدیر دفتر سواحل و تالاب های ساحلی سازمان حفاظت محیط زیست می گوید: وضعیت سواحل شمالی کشور خوب نیست و دیگر عرصه ساحلی در دریای خزر باقی نمانده است.

وی با اشاره به اینکه ۸۰ تا ۸۵ درصد خط ساحلی در شمال کشور توسط مردم، دستگاه ها، نهادهای دولتی و شرکت ها تصرف شده است، می افزاید: براساس قانون، نحوه مدیریت خط ساحلی و حتی حریم های مختلف این عرصه ها و چگونگی فعالیت در آنها مشخص شده است؛ وقتی حریم ۶۰ متری تعیین می شود، یعنی اینکه نباید در این حریم هیچ فعالیتی صورت گیرد مگر اینکه مورد نیاز باشد و برای اخذ مجوز آن هم باید مراحل قانونی خاصی طی شود.

مدیر دفتر سواحل و تالاب های ساحلی تصریح می کند: در ۳۰ تا ۴۰ سال اخیر خط ساحلی دریای خزر به طور کامل اشغال شده و فقط بخش هایی از آن آزاد و شرایط طبیعی خود را حفظ کرده است که این بخش در اختیار سازمان حفاظت محیط زیست قرار دارد.

وی ادامه می دهد: به عنوان نمونه سواحل میانکاله در استان گلستان تنها بخش دست نخورده خزر است که می توان اکوسیستم های بکر خزری را در آنجا دید؛ در هیچ جای دیگر چنین ساحل آزادی را نخواهید دید؛ همچنین پارک ملی بوجاق در مصب سفید رود در استان گیلان هم ساحل دست نخورده ای دارد.

فداکار درباره وضعیت سواحل جنوب کشور هم می گوید: در خلیج فارس و دریای عمان عرصه زیادی از خط ساحلی اشغال نشده اما نگرانی این است که با توجه به مطرح شدن توسعه دریا، محور تصرف خط ساحلی به نام ها و کاربری های مختلف مانند استقرار صنایع، مناطق آزاد، مناطق ویژه اقتصادی با پوشش سازمان های مختلف است.

وی به پیشنهاد ایجاد سازمان توسعه مکران اشاره کرده و اضافه می کند: به استناد مواد قانونی که در احکام دایمی برنامه ششم توسعه آمده باید همه سواحل مکران به سازمان توسعه مکران واگذار شود؛ بنابراین خط ساحلی از شهرستان میناب تا گواتر در استان سیستان و بلوچستان در اختیار این سازمان قرار خواهد گرفت؛ نکته مهم اینکه این سازمان هم مانند سازمان مناطق آزاد مدیریت خواهد شد.

نامبرده تاکید می کند: تشکیل سازمان توسعه سواحل مکران در حال طی کردن مراحل قانونی است که امیدواریم با نهایی شدن، در حفظ و حراست خط ساحلی مطابق با طرح جامع توسعه مکران پیش رود و رویکردهای محیط زیستی و توسعه پایدار را در سواحل پیاده کنند.

وی می گوید: خط ساحلی در خلیج فارس

حتی مناطق کم عمق جزر و مدی، توسط صنعت، مناطق مسکونی و شهری اشغال شده و بخش هایی که در اختیار بهره برداران قرار گرفته معیارهای محیط زیستی در آن رعایت نمی شود.

فداکار می افزاید: به عنوان نمونه استحصال سواحل در مقیاس وسیع و گاها بالای یک هزار و ۲ هزار هکتار صورت می گیرد؛ حتی استحصال در خورها و مناطق حساس ساحلی مانند خور موسی در شهرستان ماهشهر که صنعت در آن مستقر شده، زیاد است.

وی ادامه داد: در حالی که این فعالیت ها می تواند در پسکرانه مستقر شود و سپس دسترسی به ساحل را به روش های مختلف برای خود فراهم کنند، اما تصور این است که خط ساحلی جنوب به علت نداشتن تنوع زیستی در بخش خشکی، هیچ ارزشی ندارد؛ از این رو انواع کاربری ها را برای آن تعریف می کنند، در حالی که اینگونه نیست.

مدیر دفتر سواحل و تالاب های ساحلی تاکید می کند:سواحل خلیج فارس و دریای عمان در بخش دریایی و ساحلی اکوسیستم های حساس و متنوعی دارند که باید حفظ شوند؛ در واقع ثروت ملی است و نباید دستکاری شود؛ کما اینکه راهکارهای دیگری هم برای استفاده از ساحل وجود دارد.

وی اظهار داشت: زمانی که امکان استقرار در پسکرانه وجود دارد، بهتر است خط ساحلی را آزاد بگذاریم؛ می توان یک حریم برای آن در نظر گرفت و توسعه را از یک منطقه جانمایی کرد؛ البته این اتفاق در کشور نمی افتد و از هر جا که بخواهند توسعه را انجام می دهند.

فداکار می گوید: از سال ۱۳۸۴ که معاونت دریایی سازمان حفاظت محیط زیست

تشکیل شد، دفتر مدیریت سواحل و تالاب های ساحلی را هم تاسیس کردند که پهنه بندی سواحل و تعیین کاربری آنها یکی از وظایف این دفتر تعیین شد؛ بر این اساس پهنه بندی فضایی سواحل مکران انجام و انواع کاربری هایی که می توانند در آن خط ساحلی مستقر شوند مشخص و جانمایی شد.

وی اضافه می کند: همچنین سازمان محیط زیست قانون حفاظت و احیای تالاب ها را به تصویب مجلس شورای اسلامی رساند و اکنون درصدد تهیه آیین نامه اجرایی این قانون است؛ این قانون همه عرصه های تالابی کشور از جمله عرصه های تالاب های ساحلی که بخش زیادی از مناطق کم عمق ساحلی دریاها را شامل می شود می تواند تحت پوشش قرار دهد.

این مقام مسئول ادامه می دهد: همچنین باید قوانین و مقررات بالاسری داشته باشد و اختیار را به محیط زیست بدهد تا بتواند به نحوی کاربری ها را در خط ساحلی مدیریت کند.

وی به اقدامات فرابخشی در این زمینه اشاره کرده و می گوید: در این بخش با سازمان های مختلف دریایی از جمله سازمان بنادر و کشتیرانی در زمینه طرح مدیریت یکپارچه سواحل کشور با هدف شکل گیری و اجرای مناسب آن همکاری های تنگاتنگی داشتیم.

فداکار اظهار می دارد: شاید مشکل اساسی در سال های اخیر این بود که قوانین مرتبط با ساحل در حوزه اختیارات سازمان محیط زیست نبود؛ به طور نمونه قانون اراضی مستحدثات ساحلی که عرصه های ساحلی را تعیین تکلیف می کند، در بخش واگذاری اراضی، برخورد قضایی و مدیریت عرصه خط ساحلی، متولی آن سازمان جنگل ها مراتع و آبخیزداری کشور و بخش حریم ۶۰ متری خط ساحلی دریاها در اختیار وزارت نیرو است.

وی می گوید: نیاز است بسیار منسجم تر

عمل شود. چون عرصه های ساحلی بین دو اکوسیستم بزرگ دریا و خشکی قرار دارند و از هر دو طرف به آنها انرژی وارد می شود؛ از این رو اکوسیستم های شکننده ای هستند و باید مدیریت مناسب در آنها صورت گیرد که امیدواریم این اتفاق در راستای اقدامات سازمان های مختلف رخ دهد.

مدیر دفتر سواحل و تالاب های ساحلی تاکید می کند: براساس قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، آن بخش هایی از سواحل و دریا که تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست قرار دارند، سازمان به طور مستقیم اجازه دخل و تصرف و هیچ فعالیتی را در آنها نمی دهد مگر اینکه توجیهاتی داشته باشد یا ضرورت خاصی احساس شود که در این صورت، بررسی های بسیار متنوع و مختلفی صورت

می گیرد و مدیریت مناسب در آن اعمال

می شود.

وی می افزاید: مدیریت مناطق حفاظت شده حرا، پارک ملی نایبند در بوشهر، پارک ملی دریایی بوچاق در استان گیلان، پناهگاه حیات وحش میانکاله و خلیج گرگان به طور کامل به سازمان محیط زیست داده شده است؛ در واقع این سازمان قائم مقام تمام دستگاه ها در مدیریت این مناطق است.

فداکار ادامه می دهد: مناطق دیگر آزاد محسوب می شوند یعنی خارج از مرز مناطق حفاظت شده اند؛ البته چون اکوسیستم های ساحلی زیست بوم به حساب می آیند، از این رو اگر تخریبی در خط ساحلی صورت گیرد، سازمان محیط زیست

می تواند پیگیری و اقدام کند.

به گفته وی، برای اجرای بهتر نیاز است این قانون شفاف تر شود تا بتواند مناطق آزاد ساحلی را از نظر کاربری ها و دخل و تصرفات، تحت پوشش خود قرار دهد.

این کارشناس به مقایسه سواحل خلیج فارس و دریای عمان در ایران و سایر کشورهای حاشیه این حوضه های آبی پرداخته و می گوید: مدیریت این سواحل در کشورهای دیگر مناسبتر از ایران است؛ به عنوان نمونه در سواحل عمان هیچ دخل و تصرفی صورت نگرفته است و این مناطق به خوبی مدیریت

می شود.

وی ادامه می دهد: شاید بحرین و قطر به دلیل کمبود عرصه و نداشتن پسکرانه زیاد مجبور به ساخت جزایر مصنوعی شدند، اما در ساخت آنها هم همه معیارهای محیط زیستی را رعایت کردند و حتی بعد از ساخت به طور مداوم نظارت های محیط زیستی را انجام می دهند؛ همچنین مدیریت سواحل در کشورهای امارات و کویت هم بسیار مناسب است.

فداکار تصریح می کند: اجرای پروژه جزایر مصنوعی در کشورهای حاشیه خلیج فارس به هیچ عنوان قابل مقایسه با پروژه های ساحلی کشور ما نیست؛ به عنوان نمونه در عسلویه سواحل از بین رفته است چون در اجرای این پروژه هیچ معیار محیط زیستی رعایت نشده است.

وی به مقایسه وضعیت ساحل خزر در ایران با دیگر کشورهای حاشیه آن می گوید: در سواحل خزر هم ایران نسبت به دیگر کشورهای حاشیه آن بیشترین دخل و تصرف را داشته است؛ البته شاید دلیل آن ویژگی های خط ساحلی خزر در ایران نسبت به کشورهای همسایه بوده که از نظر تنوع و تراکم اکوسیستم ها بسیار مناسب تر و زیباتر اما در مقابل، مدیریت آن بسیار بد بوده است.

مدیر دفتر سواحل و تالاب های ساحلی اضافه می کند: خط ساحلی ایران در حاشیه دریای خزر به علت نزدیک بودن به جنگل از زیبایی خاصی برخوردار است اما مدیریت بسیار ضعیفی دارد؛ هیچ عرصه آزادی باقی نگذاشتیم؛ در حالی که ترکمنستان، قزاقستان، روسیه و جمهوری آذربایجان این موارد را بیشتر رعایت کرده و سواحل آزاد زیادی دارند که به خوبی مدیریت می شود.

 



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید