تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :148

سیستان و بلوچستان، استانی با پتانسیل‌های پنهان

در چهار سال اخیر با کاهش آسیب‌ها و افزایش شاخص‌های امنیتی، بسیاری از چالش‌های استان سیستان و بلوچستان کنترل شده است و اگر توسعه اقتصادی و اجتماعی در استان رخ ندهد، قطعاً امکان بازگشت عناصر ناامن‌کننده استان دوباره فراهم خواهد شد. 
سیستان و بلوچستان استانی است با پتانسیل‌های بسیار اما محرومیت‌های آشکار که متأسفانه عدم اهتمام و سرمایه‌گذاری مناسب، آن را به استانی فقیر و مستضعف تبدیل کرده که همواره برای نفوذ و ایجاد درگیری مورد طمع دشمنان انقلاب و مردم ایران بوده است.
به همین دلیل، پرواضح است که بزرگ‌ترین رسالت دولتمردان و مسئولان محلی استان ریشه‌کنی فقر و محرومیت‌زدایی از این استان با شکوفاکردن پتانسیل‌های موجود در آن است که اگر این کار انجام نشود، قطعاً گام اساسی برای توسعه استان برداشته نخواهد شد.
نویسندگان در این مقاله، با تأکید بر دو منطقه کلیدی بندر چابهار در بلوچستان و بندر میلک در سیستان، راهکاری برای توسعه اقتصادی و اجتماعی استان سیستان و بلوچستان ارائه کرده‌اند که امید می‌رود مورد استقبال و استفاده مدیران استانی قرار گیرد.
استان سیستان و بلوچستان ۱۱۰۰ کیلومتر مرز خشکی با پاکستان و افغانستان و ۳۰۰ کیلومتر مرز آبی با دریای عمان دارد و به‌دلیل قرارگرفتن در موقعیت راهبردی و ترانزیتی و به‌ویژه، وجود بندر چابهار که تنها بندر اقیانوسی ایران و آسان‌ترین و بهترین راه دسترسی کشورهای آسیای مرکزی و افغانستان به آبهای آزاد است، از اهمیت فراوانی برخوردار است.
براساس سند چشم‌انداز ۲۰ ساله آینده، سیستان و بلوچستان باید به یکی از استان‌های توسعه‌یافته ایران تبدیل شود و با توجه به موقعیت مطلوب این استان در ابعاد فرهنگی، تاریخی، طبیعی و گردشگری می‌تواند به‌زودی به یکی از قطب‌های گردشگری ایران تبدیل شود و با درنظرگرفتن ابعاد فنی و زیست‌محیطی مبتنی بر آینده‌نگری می‌توان گام‌های سازنده‌ای برای توسعه آن برداشت.
بندر اقیانوسی چابهار
چابهار تنها بندر ایرانی است که به اقیانوس هند راه دارد. سرمایه‌گذاری اساسی در این بندر نقش بسیار مؤثری در توسعه عمرانی کل استان خواهد داشت. در حال حاضر دولت در حال احداث ۵۵۰ کیلومتر راه‌آهن بندر چابهار به زاهدان است. ادامه این خط آهن به زابل و شمال خراسان، علاوه بر اتصال به شبکه سراسری راه‌آهن ایران باعث عمران شرق ایران خواهد شد و پیشنهاد می‌شود که یکی از انشعابات آن از بندر خشک میلک بگذرد و به داخل افغانستان برود.
همچنین پروژه در حال ساختِ پتروشیمی چابهار و پالایشگاه میعانات گازی به بالابردن توسعه اقتصادی و اجتماعی بندر اقیانوسی چابهار کمک شایانی خواهد کرد. با سرمایه‌گذاری زیربنایی در بندر چابهار، بندر کنارک و سایر بندرهای استان می‌توان اقتصاد استان را از سرزمین‌محوری به سمت دریامحوری سوق داد.
با وجود واحدهای اندک و پراکنده سرسبز در استان سیستان و بلوچستان و همچنین آب‌هایی که به‌طور فصلی در سیستان جمع می‌شود، استان سیستان و بلوچستان استانی کوهستانی، کویری و خشک است، به همین دلیل روی منابع سرزمینی آن نمی‌توان برنامه‌ریزی درازمدت و باثبات انجام داد. اما مزیت‌های دریایی مناطق جنوبی استان همچون دسترسی به آب‌های اقیانوسی درزمینه ترانزیت دریایی، ارائه خدمات بندرگاهی و پشتیبانی به کشتی‌ها، شیلات، تجارت دریایی و ارائه خدمات سوخت‌رسانی دریایی به کشتی‌های خارجی، ارائه خدمات تعمیرات و لجستیک کشتی‌ها، راه‌اندازی یا روساخت کشتی اقیانوس‌پیما در استان و همچنین خدمات ترانزیت دریا به خشکی از طریق چابهار به افغانستان و آسیای مرکزی پتانسیل‌هایی هستند که شکوفایی آنها می‌تواند زندگی محرومانه طیف گسترده‌ای از اقشار بلوچ و سیستانی استان را دگرگون کند و بهبود بخشد.
درصورت سرمایه‌گذاری و اجرایی‌شدن موارد ذکرشده، استان سیستان و بلوچستان از یک استان هزینه‌بر به استانی درآمدزا مبدل می‌شود و درصورت استمرار روند توسعه‌ای، حتی می‌تواند به درآمد ملی کشور نیز کمک کند. مضاف بر اینکه نعمت‌های خدادادی، نظیر ساحل، دریا و دسترسی به آب‌های آزاد دنیا کاربرد فصلی ندارند و پیش‌شرط هم ندارند و می‌توان برای سالیان متمادی روی آنها برنامه‌ریزی باثبات انجام داد.
راهبردهای بلندمدت برای این استان عبارتند از:
۱- استفاده از موقعیت مناطق آزاد چابهار و منطقه ویژه اقتصادی میلک زابل
۲- سازمان‌دهی مبادلات برون‌مرزی کالا و عملیات محصولات تبدیلی
۳- توسعه بخش کشاورزی با تأکید بر زیربخش‌های باغبانی، صید آبزیان، کشت متراکم و گلخانه‌ای
۴- توسعه ظرفیت‌های صنعت گردشگری و بهره‌برداری از جاذبه‌های گردشگری و تاریخی استان
۵- مدیریت بهینه محیط زیست، حفظ، احیاء و اصلاح منابع پایه و طبیعی استان
۶- بهره‌گیری از انرژی‌های تجدیدشونده مانند انرژی باد و انرژی خورشیدی
۷- گسترش آموزش‌های عمومی و حرفه‌ای و تخصیصی در مناطق مرزی
۸- تداوم سرمایه‌گذاری دولت در امر تقویت و توسعه زیربنایی استان، به‌ویژه در بخش انرژی و مخابرات و راه‌ها
۹- تقویت پیوند و تعامل ساختاری اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی استان با سطح ملی

هاب میلک Milak Hub 
به مرکز داد و ستد و بازرگانی که از همه امکانات مخابراتی، مراصلاتی، تجاری، اقتصادی و اجتماعی برخوردار باشد، هاب گفته می‌شود.
برای تقویت هابمیلک ضروری است که علاوه بر جاده ترانزیت چابهار به مشهد و آسیای میانه در آینده قطار چابهار، زاهدان، زابل، مشهد، هرات و عشق‌آباد نیز یک انشعاب مرزی به میلک داشته باشد تا علاوه بر خروج و ورود کالا و بارهای صادراتی، وسیله‌ای برای جذب گردشگر باشد.
با توجه به موقعیت جغرافیایی میلک، یعنی مرز ایران و افغانستان و ورود و خروج میلیون‌ها تن کالا و قرارگرفتن بر سر راه ترانزیت چابهار، زاهدان، زابل، مشهد و آسیای میانه (عشق آباد) و همچنین شمال غربی افغانستان (شهر هرات) یک موقعیت استثنایی برای میلک در منطقه فراهم شده است. میلک با همجواری با استان نیمروز و استان بالادتسی فراه و همچنین نزدیکی به مناطق شمالی پاکستان می‌تواند یکی از تأمین‌کننده‌های اصلی کالا، ارزاق و تجارت با مناطق غربی و جنوب غربی افغانستان باشد.
بی‌شک، سرمایه‌گذاری ۵۵ میلیاردی چینی‌ها در بندر گواتر در خاک پاکستان، مجاور مرز ایران و همچنین وجود بندر اقیانوسی چابهار، در آینده اثرات چشمگیری در مناطق شمالی مخصوصاً در منطقه میلک خواهد داشت و به هاب میلک کمک شایانی خواهد کرد.
برای تقویت مرکز تجاری، مالی و اقتصادی میلک لازم است کارهای زیربنایی فراوانی صورت گیرد. ضروری است تأسیسات زیربنایی بندر خشک میلک شامل نیروگاه برق، تصفیه‌خانه آب، خطوط مخابراتی و جاده‌های ترانزیتی و راه‌آهن از هم‌اکنون فراهم شود. همچنین لازم است پایانه‌های کالا شامل انبارها، سوله‌ها، سردخانه‌های بزرگ تجاری، باراندازها، اقامتگاه‌های تجاری و گردشگری ارزان‌قیمت فراهم شود.
وجود محصولات گرمسیری مانند خرما و نیمه‌گرمسیری مانند انگور، شیلات جنوب، کشت‌های متراکم و گلخانه‌ای و همچنین وجود سردخانه صادراتی را بیش از پیش ضروری می‌نماید. علاوه بر محصولات فوق می‌توان زردآلو، پسته، مرکبات (پرتقال، لیمو، نارنگی)، گردو و بادام، زیتون، انجیر، خیار، گوجه‌فرنگی، توت‌فرنگی، بادمجان و فلفل را نیز از مرز میلک و بازارچه‌های مرزی صادر کرد.
بازارچه مرزی زابل
سازمان جهانگردی جهانی پیش‌بینی کرده است که گردشگری تا پایان دهه آینده در صدر جدول منابع پردرآمد جهان قرار خواهد گرفت و تا سال ۲۰۲۰ (۱۳۹۸ شمسی) از تنها صنعت پردرآمد جهان، یعنی نفت، پیشی خواهد گرفت.
بودجه‌هایی که امروزه در جهان صرف مسافرت و تفریح می‌شود، با بودجه‌های دفاعی کشورها برابر است. زابل که در نزدیکی مرز میلک قرار گرفته، بهشت باستان‌شناسان لقب گرفته است. شهر سوخته نمونه‌ای دیدنی با قدمت ۵ هزارساله در مسیر جاده زابل -زاهدان قرار دارد و تا میلک فاصله چندانی ندارد. بنابراین فرصت از هر نظر مهیاست.
لازم است برای تأسیس موزه باستان‌شناسی در شهر سوخته اقدامات مناسبی صورت گیرد و این منطقه به‌صورت محوطه‌ای دارای موزه اختصاصی برای بازدیدکنندگان آماده شود.برای ورود کامل به مرکز تجاری میلک(Milak Hub)،علاوه بر اتصال به جاده و راه‌آهن چابهار به ترکمنستان و آسیای میانه، لازم است به دریاچه هامون که بزرگ‌ترین دریاچه آب شیرین ایران است، نیز اشاره شود.
این زیستگاه گردشگری محل زندگی انواع پرندگان مهاجر، ازجمله فلامینگو، پلیکان، درنا، اردک، غاز، قو، چنکر و غیره است و منطقه سیاحتی مناسبی برای جذب گردشگر به شمار می‌رود. هرچند خشک‌شدن دریاچه مذکور موجب بروز عوارض زیست‌محیطی گسترده‌ای شده است اما باید برای زنده‌شدن این دریاچه، با استفاده از تجارب احیای دریاچه ارومیه، حرکت کرد.
مشکلات و چالش‌ها
الف: ریزگردها
از آنجایی که ریزگردها از مشکلات عمده استان سیستان و بلوچستان به شمار می‌رود. باید با کشت درختان گرمسیری که نیاز کمتری به آب دارند، زمینه تثبیت شن‌های روان و همچنین جلوگیری از حرکت آنها را فراهم کرد.
متأسفانه در سالیان اخیر شاهد رکود و بی‌توجهی به فعالیت‌های آبخیزداری و همچنین کوتاهی در زمینه حفظ محیط زیست در استان بوده‌ایم.
ب: حق‌آبه
یکی از مشکلات استان سیستان و بلوچستان کمبود منابع آبی است و انتظار می‌رود وزارت خارجه دولت محترم جمهوری اسلامی برای دریافت سهم بیشتر از حق‌آبه هیرمند اهتمام ورزد و آن را در اولویت سیاست‌های خارجی ایران قرار دهد.
بی‌تردید، احداث جاده ترانزیت مرز ایران، دوغارون به هرات به‌وسیله ایران و سایر خدمات مرزی نظیر احداث جاده، راه‌آهن و لوله انتقال گاز در افغانستان، به تقویت مراودات مرزی و تعامل گسترده دو کشور مسلمان همسایه کمک بسیاری خواهد کرد اما لازم است در کنار امکاناتی که در داخل افغانستان توسط جمهوری اسلامی ایران احداث می‌شود، این کشور همسایه را به اهتمام بیشتر برای تأمین حق‌آبه سیستان ترغیب کرد تا این منطقه استراتژیک و حاصلخیز ایران به‌علت کم‌آبی دچار بحران و خشکسالی نشود.
دکتر محسن دیانت،عضو هیأت علمی دانشگاه پیام نور
حمزه یکرنگ، پژوهشگر

منبع : روزنامه اطاعات


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید