تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :2651

شناخت آلودگی صوتی آن در معماری

پیش گفتار

دستگاه شنوائی انسان یكی از مهمترین  كانالهای ارتباطی بدن است و در اصطلاح دومین عضو مهم بدن است . عضو اول چشم است كه برای بینائی و عضو دوم گوش برای شنیدن  كه اختلاف فاحشی بین این دو عضو وجود دارد كه در عضو بینائی هر هنگامی كه مایل باشند چشمان خود را می بندند ونمی بینند در حالیكه نمی توان گوش های خود را  ارادی بست و نشنید. این اختلاف باعث دید آمدن مسائل خاصی در محیط و زیستگاه ها برای انسان ها گردیده و می گردد . صداهای ناهنجار وگوناكون در اصطلاح عامه بنام سروصدا نامیده می شود.  

در این مقاله نگارنده را برآن داشت كه همانگونه میتوان چشم ها را بست و نوررا ندید و یا نوررا كنترل نمود مطالعاتی در مورد  شناخت وكنترل سروصدا وبا توجه به مطالعات انجامی صاحب نظران انجام  داده است كه مواردی راكه لازم و واجب در زندگی ومخصوصا" در طراحی ومعماری است  را به رشته تحریر یر درآورد . شایان ذكر است كه  بیشترمطالب این تحقیق برگرقته از كتاب راهنمای شرائط اقلیمی ( مترجم مهندس رضا كسمائی ) می باشد .

گفتار اول : سروصدا  در روستا وشهر

لفظ سروصدا در مورد صداهای ناخواسته  به كار برده میشود وبا توجه باین تعریف سروصدا جنبه ذهنی دارد  .

صدای مطلوب ممكن است برای فرد دیگری صدای نامطلوب باشد .

در وادی های مختلف سروصدا  به اشكال مختلف میباشند . در زندگی روستائی صداها به ندرت به سروصدا تبدیل میشود . در آن مكان ها صدای حركت آب وگاه صدای وزش باد و آواز پرندگان  و صدای حركت  رمه  قابل شنیدن است . روستائیان و یا صداكردن یكدیگر با آوای بلند و كوتاه صداهای شنیدنی است . .

 قبل از ورود ماشین به روستا ها زنگ شتر كاروانهاو عوعو سگها گاهی اوقات شنیده میشد .

صدای خوش پرندگان همچون موسیقی برفضای روستا یك فضای معنوی ایجاد كرده ومی كند . ولیكن با ورود ماشین به روستا چه شد و چه خواهد شد . صداها تغییر نمودند صدای كاروانان دیگر شنیده نمی شود . بوق اتومبیلها با صدای ناهنجار خود در فضایروستا پخش می شود . صدای تراكتور جهت كارهای كشاورزی جایگزین صدا های قبلی شده است .

نوای بلبلان و مرغان خوش الحان در صدای تراكتور ویا ماشین  گم می شود . دیگردر روستاهائی  كه دارای سیستم ارتباطی ماشینی شده اند  نمی توان صدای بلبلان و حتی صدای نسیم را شنید . در شهرها كه همان روستاهای بزرگ پیشین هستند جه شنیده می شود .شهرها با توجه به بزرگی و كوچكی دارای حجم اتومبیل بسیار زیاد ویا متوسط هستند .در شهرها پرواز  پرندگان بسیار نادر و  صدای پروازپرندگان اگر هم وجودداشته باشد كه اتقاقی است در صدای ناهنجار ترافیك و اتوموبیل گم می شود و به گوش نمی رسد 

اگر یك ششم مساحت شهرها فضای سبز باشد وبا وجود آن گاه گاهی جمعی از پرندگان بدون سروصدا از روی شهر عبور می كنند و یاچند صباحی در آن پاركها می نشینند . پرندگان می دانند كه در شهر زیستگاه ندارند.   

گفتار دوم : تراكم جمعیت و سروصدا

 هر شهری دارای تراكم جمعیت برای خود میباشد كه به نسبت جمعیت به هکتار است كه شهری با حمعیت مثلا"300 نفر درهكتار و شهر دیگر با جمعیت 4500 نفر در هكتار كه نشانگر متراکم جمعیتی آن شهراست . هرچه تراكم حمعیت بیشتر باشد فشردگی صدا بیشتر است كه در نهایت باعث سروصدا که می توان آن را آلودگی صوتی نامید می باشد . صدای بوق اتومبیلها و صدای هواپیماها ودیگر ماشین آلات و ازدحام جمعیت جز بوجود آورنده منطقه آلوده صوتی ثمره دیگر ندارند . صدای عبور ترن و مترو و یا صوت كشتیها و امثالهم نیز از دیگر مشکلات رندگی صنعتی می باشد و شهروندان از نظر. راستی چه باید كرد وخوشبختانه برای رقع این موارد راهكارهائی اندیشیده كه گفتارهای آتی به آن پرداخته خواهد شد .

گقتار سوم :  ماهیت وشناخت صوت و حساسیت گوش 

صدا در واقع  احساسی است كه بوسیله تاثیر یك محیط  ( واسطه ) ارتعاشی روی گوش به وجود میاید اما معمولا"  ازاین واز این واژه برای خود ارتعاش استفاده می شود .منبع صدا بیشتر اوقات جسم جامد مرتعش شده ای است كه به نوبه خود ارتعاشی را در هوا بوجود می اورد  امااین ارتعاش ممكن است بوسیله مرتعش شدن محیط های گازی ایحاد شود . مثل ارتعاش هوا در سوت یا فلوت .

محیطی كه صدا را به گوش  می رساند میتواند گاز یا مایع باشد كه در آن ارتعاشات به صورت حركت امواج طولی منتقل می شوند .طول موج یا فركانس عبارت است از تعداد موج در واحد زمان وتعییین كننده زیرو بم صداست و قدرت آن بوسیله دامنه نوسان  منحنی سینوسی مشخص می شود .

امواج صدا

كمیت موجی را میتوان برحسب سه كمیت زیر تعریف نمود :

N= طول موج برحسب متر       ّ      F= فركانس برحسب هرتز       v= سرعت برحسب متر برثانیه

رابطه مابین این  كمیتها به این صورت است :Nx F=  v           

هرگاه دو مقدار معلوم باشد مقدار سوم را می توان محاسبه نمود.

قدرت وشدت  صدا

خروجی یك منبع مولد صدا را از روی میزان جریان  انرژی آن یعنی قدرت برحسب  وات اندازه گیری می كنند .

حساسیت گوش

یك فرد معمولی قادر است فركانسهای بین 20 تا16000 هرتز را بشنود  اما با افزایش سن و در نتیحه عوامل دیگر كاهش پیدا می كند .گوش دارای  نوعی مكانیزم دفاعی است كه حساسیتش را در مقابل صداهای شدید كاهش می دهد.

طیف فركانس

كمیت دسی بل  به تنهائی  فقط میتواند بطور طبیعی وضعیت صدا را تشریح نماید

اثرات صدا

سروصدا با ترازهای مختلف می تواند  اثرات روانی و هم اثرات جسمانی داشته باشد كه در ذیل جند مورد از دسی بل ها جهت نمونه ذكر می شود :

  • dbl65 - سروصداباشد ممكن است باعث ناراحتی شود .  
  • dbl90 - سروصدا ممكن است باعث از بین رفتن شنوائی شود .
  • dbl100 - سروصداباشد ممكن است باعث از دست دادن موقتی شنوائی  شود .
  • dbl120- سروصداباشد باغث درد سر  می شود   .          
  • dbl150 - سروصدا در یك آن موجب از دست دادن شنوائی  می شود

سروصدا در فضای باز

سروصداهای بلند از فاصله خیلی زیاد نسبت به صداهای نزدیك با اوج كمتری به گوش می رسد . چون فركانسهای بالا در طول مسیر توسط هوا كه بصورت فیلتر عمل می كند از بین می روند. در هوای در حال حركت(باد) معمولا" یك افت نسبی سرعت وجود دارد و همانطوری كه سرعت صدا با افزایش دمای هوا اقزایش می یابد افت نسبی دما نیز باعث كج شدن جبهه كروی رد به باد می شود و این پدیده در شب باعث افزایش تاثیر باد برای شنونده می شود یا بعبارت دیگر در روز با تغییر دما باعث كاهش سروصدا می شود .

دیوارها ویا موانع كه برسرراه صدا قرارگیرند می توانند وسیله صوتی بوجود آورند . البته در صورتیكه فركانس صدا زیاد باشد و در فركانس های پائین صدا از لبه  مانع شكسته شده و در نیتجه سایه آن محو خواهد شد .

اگر اندازه مانع در جهت عمود برصدا كمتر از طول موج صدا باشد تاثیر سایه آن از بین می رود مثلا"در فركانس 20هرتز طول موج بیش از 10متر است بنابراین هرمانعی كه ارتفاع آن  كمتر از 10 متر باشد برای چنین فركانسی بی اثر است .

سروصدا در فضای بسته

وقتی صدا به دیوار برخورد میكند قسمتی از آن منعكس و قسمتی جذب دیوار میشود و تولید حرارت میكند و قسمتی به هوای واقع در طرف دیگر دیوار انتقال می یابد بنابراین در این مورد سه حالت تواما" پیش میاید یكی انكاس صدا و دیگری جذب صدا در دیوار و دیگری انتقال صدا .

كنترل صدا و راه های  كنترل صدا

مواردی كه باید لحاظ نمود  در ذیل فهرست وار بیان می شود :

  1. فاصله و جداكننده ها
  2. برنامه ریزی
  3. كاهش سروصدا در منبع یا در نزدیكی آن
  4. كاهش صدا در فضا
  5. عایق صوتی
  6. ضوابط کنترل سرو صدا
  7. نحوه كنترل سروصدا
  8. ساختارهای چند لایه
  9. هواكشها

با توجه به موارد فوق درمعماری باید فضاها را شناخت وبرحسب مورد كاهش صدا اقدام نمود كه متداولترین سیستم دركنترل وكاهش سروصدا دیوارهای مجوف(قطور بهتر است)ونصب ورقه های آكوستیك با زیرسازی می باشد .

یكی ازموارد مهم در از بین بردن و یا كاهش سروصدا تا خد مطلوب استفاده از مبلمان های جاذب صوت میباشند كه بعنوان مثال موكت و یا قالی از انتشار صوت مخصوصا" اكو صوت جلوگیری میكند. دیوارهای صوتی را با دیوارهای بنائی باید مجزا دانست . برخی اوقات در بعضی از بنا ها دیوارها بصورت  دوجداره طراحی و اجراء می شوند .

كنترل سروصدا

راه های كنترل سروصدا دررابطه طراحی ساختمان  تشخیص موارد  زیر مفید است :

  • الف- صداهای خارجی
  • ب- صداهای داخلی

دربربرصداهای خارجی  راههای حفاظتی زیرمیتوانند مورد استفاده طراح قرارگیرند :

  1. فاصله
  2. پرهیز از مناطقی كه در معرض صدای مستقیم قراردارند
  3. پوشش
  4. برنامه ریزی : استفاده از قسمتهای غیرحساس ساختمان نسبت به سروصدا بعنوان  موانعی در برابر صدا
  5. هرچه دورتر كارگذاشتن بازشوها نسبت به منبع سروصدا .       
  6. استقاده از غایق صوتی در جداره های خارجی

دربرابرصداهایی كه درداخل ساختمان ایجاد میشود طراح مینواند از روش های زیر استفاده كند .:

  1. كاهش صدا در منبع
  2. محبوس نمودن و جدانمودن منبع صدا با استفاده از پوشش های جاذب صدا
  3. برنامه ریزی : مجزا نمودن فضاهای پر از فضایهای آرام و قراردادن محلهای بی تفاوت نسبت به صدا در بین آنها.
  4. قراردادن وسایل ژرسروسروصدا درسنگین ترین قسمت ساختمانمانند زیر زمین .
  5. كاهش صداهای ضربه ای به وسیله پوشاندن سطوح با مصالحی كه خاصیت ارتجاعی دارند .
  6. كاهش سروصدا در فضائی كه تولید میشود با استفاده از سطوح جذب كننده .
  7. كاهش انتقال  صدا های هوائی با درزبندی كردن و استفاده از ساختارهائی كه در برابر صدا عایق هستند 8-كاهش انتقال صدا با ایجاد انقصال در ساختمان .

در مناطق مختلف مشکلات صدا متفاوت است .

معیارها وراههای كنترل آن برای مناطق شهری صنعتی ومعتدل تهیه شده وچگونه میتوان در مناطق گرمسیری از آن استفاده نمود وچه تفاوتهائی با مناطق معتدل دارد .تفاوتها ممكن است در موارد زیر باشد :

  1. دراوضاع سروصدای موجود .       
  2. در مقررات آسایش شنوائی /تراز سروصدای مورد قبول .
  3. در راه های موجود برای كنترل سرو صدا .

ونتیجتا" در مقررات كنترل سروصدا  هریك از موارد فوق در ذیل مورد بررسی قرار میگیرد .

شرائط سروصدا

در جوامع صنعتی منابع اصلی سر وصدا بشرح  زیرند :

  • الف- ترافیك جاده ای
  • ب-ب-راه آهن
  • ج-هواپیما بخصوص فرورگاه ها
  • د- صنایع/ كارخانه ها / گاركاه ها و غیره
  • ه - ماشین های اداری ( ماسین حساب -ماشین تحریر و تلكس و.و.)
  • و- در اماكن عمومی  ( مردم -گفتگو -آواز - موسیقی =ذادیو - پخش صوت - تلویزیون و غیره )
  • ز- وسائل موتوری معمولی ( ماشین چمن زنی - وسائل قابل حمل - وسائل آشپزخانه وغیره )

مقررات شنوائی ( سمعی )

دربعضی از مناطق مسكونی شهری دراقلیمهای گرمسیری رادیو / بچه ها / صحبت مردم وآوازخوانی میتوانند سروصدایی تاتر از 65 الی70 دسی بل تولید نمایند كه در كشورهای اروپای غربی سروصدای آزاردهنده تلقی         می شود اما بهرحال طرز برحورد اجتماعی مردم بخصوص نیازآنها به خلوت  بخصوص خلوت سمعی متفاوت است

پیشنهاد شده است كه در طراحی برای محلی مشخص طراح باهمان معیارهای منتشره آغاز بكار كند وسپس برپایه اطلاعات محلی ضرورت  اصلاح معیارها را مورد بررسی قرار دهد .

راه های كنترل

 برای محافظت در برابر صوت  برای خارج و داخل ساختمان روش های مختلف است كه برای خارج ساختمان شش مورد و برای داخل ساختمان هشت مورد پیش بینی شده است كه بدلیل طولانی بودن مطالب  از ذكر آنها خودداری می شود. 

كنترل با جذب كننده های صوتی

اصلاح شرائط زندگی و تغیر الگوی اجتماعی نیز نیاز به خلوت سمعی را افزایش میدهد بنابراین طراح با مشکلات اساسی روبرو خواهد شد . سرپناه با پوسته خارجی بایستی نقش رضایت بخشی در كنترل حرارت و نور و همچنین سروصدا ارائه نماید واین تناقض را نمی توان  بطور فیزیكی برطرف نمود وباید در ابتدا عوامل صوتی و حرارتی را باید ارزیابی نمود و شرائط صوتی و حرارتی مطلوب باید تعیین شود و باید در نظر داشت كه در اقلیم های مختلف كنترل حرارتی  متفاوت است واز طرف دیگر سر وصدا در موقعیت های مختلف و شهر ها و مناطق نیز متغیر است كه در این مورد باید ملاحظات اقتصادی در نظر گرفته شود بطوریكه محیط از نظر صوتی و حرارتی مطلوب گردد .بدین منظور برای كنترل صوت در طرحها باید راهكارهائی را در طرح برای كنترل صوت ایجاد نمود برخی اوقات كنترل كننده ها علاوه بركنترل كنند صوتی همزمان كنترل كننده حرارتی نیز می گردند  .

نوع باز شوها پنجره ها می تواند در كنترل و هدایت صوت به مسیر دیگر كمك كند .ایجاد سایبان بالای پنجره ها و یا رعایت شرائط اقلیمی از نظر تابش آفتاب و كنترل آن و همچنین استفاده از صفحات اكوستیكی در بدنه بزرگ راههای داخل شهری میتواند آسایش صوتی را برای ساكنان آن  مناطق بوجود آئرد . برخی اوقات طراح بنا با تمهیدات لازم در طرح خود ایجاد فضای دلپذیر صوتی پدید می اورد . گذرهائی كه  دارای شیب تند می باشند  خود یكی از عوامل تولید صدا و ناهنجاری صوتی می باشند كه در این مورد به تجربه ثابت شده اگر حركت در جهت شیب گذر باشد سرو صدای كمی به گوش می خورد و در صورتی كه حركت ترافیك در حهت مخالف شیب گذر باشد بدلیل استفاده بیشتر از نیروی محركه موتور باعث ایحاد سرو صدا می گردد كه طراحان وشهرسازان و كارشناسان به آن توجه خاص دارند . .

پایان سخن

همانگونه كه در ابتدا گفته شد دو عضو مهم در بدن است كه در مورد عضو اول چشم می توان كنترل نمود ولیكن در مورد عضو دو یعنی حس شنوائی انسان نمی تواند كنترلی انجام دهد و مطلب مهم آنكه بیشتر عوارض ناهنجاری های شنوائی موجب پریشانی اعصاب و روان می شود كه در دراز مدت موجب عصیان و پرخاشگری است .

وظیفه معماران و شهرسازان انست كه سعی نمایند كه معضل سروصدا را به نحو مطلوب برطرف نمایندو با انجام این موارد می توان امیدوار شد كه چهچه بلبلان و حركت پرندگان و ترنم آواز انسانها بار دیگر شنیده می شود .همت كنیم و روح و روان خود را از آلودگی های صوتی كه نتیجه آن مشکلات روانی است با برنامه ریزی صحیح برطرف كنیم . 

موفق باشید ای انسان های خوب.
بیژن علی آبادی

عضو مرتبط : بیژن علی آبادی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید