تاریخ آخرین ویرایش : سه شنبه،4-2-1397
تعداد بازدید :236

شناخت هنر وهنر درماني ونقش معماران

شناخت هنر

انسان ها براي بيان تفكرات و انديشه خوداز هنرها كمك گرفته وآنهارادرقالب يك ويا چند هنر خلق مي كنند . از موجودات زنده وهمچنين از طبيعت الهام مي گيرند وخلق هنر مي كنند .

 از نواي بلبلان و شرشرآب و ساير موارد ديگر بهره جسته و همانند  هنر موسيقي كه همراه  باكنش ها  و  واكنش ها  و ريتم عرضه مي كنند كه گفته مي شود موسيقي غذاي روح است .

 شعر مارا به دنياي عرفاني مي برد دنيا ي بي انتها  وساير هنرها ....... هستند .هنرها الهام بخش وتسكين دهنده روح و روان اند .

هنرمعرف زيبايي و معرفت و اتصال به دنياي پررمز و راز هستي و نيستي  است . 

 هنر خلاقيت و ابتكاررا بسيار موارد ديگر را  به  ما مي آموزد و زندگي مان سراسر با هنر عجين شده است .

هنردر زمينه هاي مختلف به ما كمك مي كند تا به تصورات وتفكرات خود دست يابيم .

 

هنر در گذر زمان

 با توجه به مطالعات  صورت گرفته  مشخص گرديده كه از زمان هاي بسيار دور  هنر د ر رشته هاي مختلف  وجود  داشته وانسان ها از زمان هاي دور اثرات هنري بسياري خلق نموده كه بسيارارزشمندو پر رمز و راز است .

بناها و نقاشي ها و مجسمه ها و اشعار و ساير موارد  هنري باقيمانده  از آن دوران هاي  دور گوياي  خلاقيت ها و آفرينش ها ي آن زمان بوده است و اين روند ادامه داشته ودارد .بطور كلي هنر ها بسوي تعالي پيش رفته و پيش ميروند .

 

 كاربرد هنر درسلامت جسم  وروان

تصورعامه برآنست كه فقط هنر ها در زمينه هنري ويا تفنن كاربرددارندودروادي ديگري كاربرد ندارند كه اين اشتباه است .

از ديرباز تاكنون  ثابت شده كه  هنرها در سلامت  فكر  و روان انسان ها  داراي  جايگاه خاصي  بوده و مي باشند  كه در اين راستا  اشاراتي به برخي بيماري ها ودرمان آنها ميشود . 

 

اشاره ای به تاریخچه هنردرمانی

پيشينة هنر درماني به دهة 50 ميلادي يعني تقريباً 23 قرن قبل باز‌مي‌گردد، اما، ردپاي هنردرماني به شيوه امروزي كه  روش‌هاي مختلف هنردرماني و تحليل رواني را شامل مي‌شود، از دو قرن پيش قابل بررسي است.

 در سال 1942 دانشمندي به‌نام ريد ، استفاده از هنر به عنوان يك علم پايه‌اي در آموزش و پرورش را مورد تاكيد قرار داد.

 وي معتقد بود «هنر بايد پايه و اساس آموزش و پرورش را تشكيل دهد» همچنين: «در هر كاري كه ما انجام‌ مي‌دهيم، هنر براي ارضاء احساسات ما وجود دارد.» با اين وجود، دنيا هنوز به اهميت كاربرد هنر در روان‌درماني، پي نبرده بود، تا اينكه در سال 1981  اين رشته علمي به عنوان يك روش درمان، رسماً پذيرفته شد

هنر درماني

هنردرماني نوعي روش درماني است كه از طريق هنر ها ( نقاشي - مجسمه سازي - موسيقي - تئاتر - معماري - سخنوري  و ...) انجام ميشود  كه ميتواند برخي از مشکلات وناراحتي هاي دروني را درمان ويا كاهش دهد .

در هنر درماني بيشتر سمبل هائي كه در ضمير ناخودآگاه شخص به صورت هاي مختلفي درروان ايجادشده است مثل ترس / رنج / استرس /افسردگي / كمبودها / نيازها وغيره كه بصورت ناراحتي هاي جسمي وروحي ظاهر مي شوند  از راه هنر  مي توان  ضمير ناخودآگاه را به سوي مسير ضمير خودآگاه كشاند وآن  را به اين طريق تاحدودي به خود انسان شناساند وحل كرد .

باوجودي که هزاران سال است که مردم از هنر به عنوان راهي براي بيان، ارتباط و بهبود يافتن استفاده مي‌کنند  امّا هنردرماني بصورت رسمي از ميانه‌هاي قرن بيستم شکل گرفته است.

پزشکان دريافتند که افرادي که از بيماري رواني رنج ميبرند غالباً  مشکل خودشان را با کارهاي هنري بيان کرده‌اند واين باعث شدکه به فکر استفاده از هنر به عنوان يک راهبرد بهبودبخشي بيفتند.

هنر درمانی یک خدمت تخصصی انسانی است و برپایه دانش رشد انسان و تئوری‌های روانشناختی قراردارد.

در هنر درمانی بيشتر سمبل هايی که در ضمير ناخودآگاه شخص که بصورت سدهای مختلفی در روان ايجاد شده است مثل ترس،رنج ،استرس، افسردگی، کمبودها،نيازها و غيره که به صورت ناراحتی های جسمی و روحی ظاهرمی شوند،از راه هنر میتوان ضمير ناخود آگاه را بسوی مسير ضمير خود آگاه کشاند و آن را به اين طريق تا حدودی به خودانسان شناساند و حل کرد.

در هنر درمانی از هر نوع ابزار هنری استفاده می شود  با ابزار هنری مهر آميز و حمايت گر، درون تقو يت می شود قلب خودرا به روی انسان بازمیکندوعشق و مهر را از نو بهتر می شناسد.

رويا نيز در هنر درمانی بسيارمهم است زيرا درهنر درمانی بيشتر نقاشی يا آن هنر بيانگر و گزارش ضمير ناخود آگاه بوبژه آن خصوصا" که ازخاطرات فراموش شده بصورت تخيل و رويا  درآمده است ودر حين حال رويا آينه و انعکاس چگونگی تجربيات انسان است .

هنر درمانی می تواند نه تنها برای افراد ی که دارای ناراحتيهای روحی عميق هستند مناسب باشد بلکه برای افرادی هم  که الزاما" نمی خواهند از طريق حرف زدن، صحبت و گفتگو مشکل خو درا حل کنند اين طريقه می تواند مشکل گشا باشد.ما انسانها در جستجوی آرامش، نظم و تعادل روح و روان خود هستيم واژه هايی مثل عشق ، شادی، ترس، درد، سوگواری  و زيبايی را می توان با تصوير درونی از طريق هنر قابل  لمس و ديدن کرد که در تصوير و ابزار هنری قابل ديدن و لمس کردن حقيقت رابيشتر نمايان میکند تا در کلام .

در هنر درمانی تصوير ولمس بسيار مهم است و در کنار احساس انسان قرار دارد .موسيقی ، رنگ و فرم  بيانگراین  است که احساسات انسان را در خودش حمل می کند.شخص با آموزش  متخصصان ودرمان گران در راستای هنر  درمانی  می تواند  بهتر ترسهای خودش را بفهمد و بشناسد و کنترل کردن را روی ترسها وناراحتي ها خويش پيدا کند تا بتواند آزاد ، آگاه و روشن و اعتماد به نفس تر در رفتار خود بيابد اصل کار هنری و آفرينش فردی امکان می دهد که تعادل انسان را پيدا کند.

هنر درمانی ضمير ناخود گا ه را آزاد می کند بخصوص فانتزی، تخيل ، روياهای درونی و تجربيات شخص در نقاشی روشن و گويا ست و سانسور نمیشود اما در کلام انسان به دلايلی دچار سانسور می شود. شخص و قتی مدام در هنردرمانی شرکت کند متو جه میشود که زنده تر و قو ی تر از گذشته است که تا به حال متو جه اين قدرت خود نشده بوددر آن لحظه خود را می پذيرد و باور دارد که می تواند از اين راه درمان شود.انجام هنر تمرکز و تو جه را به خو د می گيرد و انسان پيرامونش را فراموش میکند و غرق کار خود و متمرکز در لحظات می شود . کار هنری آزاد شدن روح و روان از بند مشکلات و ترس ها ست و احساس خوشبختی می کند اين نو ع روان درمانی امکاناتی را به وجود می آورد که انسان بعضی مسايل درمانی را کاملا جور ديگر ببيند و تجربه کند تا اينکه جور ديگر بيانديشد و عمل کند از انديشه هايی که تا به حال در جامعه بوده و انجام می شده است.

به تازگی هنر درمانی وارد حیطه‌های رفتارگرایی و شناخت‌گرایی هم شده‌است. هنردرمانی دردنیا نه تنها بعنوان روشی برای درمان اختلالات روانی مدنظر است تحقیقات بیشماری در زمینه تاثیر مثبت هنر درمانی روی بیماران جسمی مانند مبتلایان سرطان وکسانی که دچار صدمات مغزی شده‌ وهمچنین بیمارانی با مشکلات عصب شناختی انجام شده‌است. با استفاده از هنردرمانی می‌توان مهارت‌های اجتماعی را افزایش داد.

در واقع هنر درمانی هم مثل زمینه‌های پزشکی بیشتر از اینکه توجه خود را به درمان معطوف کند، و درمرحله نخست سعی دارد از طریق توانمندی‌سازی انسان از ابتلا به بیماری‌ها جلوگیری کند و در مرحله بعدی به درمان و کاهش بیماری‌ها بپردازد.

هنردرماني شامل واسطه‌هاي هنري است كه از طريق آن درمان‌جو مي‌تواند درون خود را آشكار نمايد و درمانگر نيز درمقابل، قادر است رفتار او را تجزيه و تحليل و ارزيابي مي‌كند. «هنر» مي‌تواند ظهور تجارب و احساسات دروني را سبب شود.

تجارب و احساسات دروني كه گاه به شكل بي‌نظم ممكن است ابراز شود؛ در فرآيند هنر، به شكل منظم‌تري خود رانشان مي‌دهند. موارد هنري، وسايل قابل لمسي را در اختيار ما مي‌گذارند كه جنبه‌هاي آگاهانه و ناآگاهانة فرد را نشان مي‌دهند. اين واسطه‌هاي هنري در واقع بهانه‌اي است كه درمانگر بتواند درمانجو را مورد مطالعه قرار دهد.

اين‌كه درمانگر از كدام‌يك از روش‌ درماني استفاده كند مهم نيست، مهم اين است كه او زمينه‌اي را براي درمانجو يا بيمار فراهم كند تا او با گذشتة خويش آشنا شود. اين فرآيند به‌وجود آورندة زمينة اعتماد‌به‌نفس در درمانجو است، كه از آن  طريق، احساس خواهد كرد میتواند همه چيز را براي درمانگر بيان كند. در سال 1989، ادواردز ، با توصيف وضع هنر و ديوانگي در قرون هيجده و نوزده ميلادي، نشان داد كه چگونه انديشه‌ها و تصورات ديگر حوزه‌ها از جمله سنتهاي مذهبي و انسان‌شناسي زمينة محكم و استادانه‌اي براي هنردرماني ايجاد مي‌كند. وي با بررسي تاريخ هنر و تاريخ روان ‌پزشكي نتيجه‌مي‌گيرد كه ريشه‌هاي اين روش در نئوكلاسيسم قرن هيجده نهفته است.

خدمات هنر درمانی توسعه و پيشرفت داروها در دهه 1950 باعث مداواي افسردگي روحي بيماران شد. به تدريج يك گرايش به سوي روان‌درماني فردي به وجود آمد. سنت‌گرايان معتقد به درمان در محيط بيرون بودند.

تمام آسايشگاه‌هاي قديم به گونه‌اي اداره مي‌شدند كه بيماران قادر به انجام وظايف خود به طور مستقل نبودنددرصورتیکه اکنون سعی در انجام وظایف خود می باشند . هنرها ازجمله تئاتر-موسیقی - نقاشی - قصه درمانی- سینما-   بازی وسایر هنرهادر هنردرمانی بکار گرفته میشوند .

 

مجموعه  ساختمانی هنردرمانی در گذرزمان

درقرن هشتم چندين مجموعه درمانی در بغداد وجود داشته است.در اين مجموعه های درمانی ، باغ‌ها، حوض‌خانه‌ها،حمام‌ها ساخته شده بود. موزيك و كشاورزي نيز وجود داشت. و از عطريات و داروهاي قوي و اشتها آور گياهي براي  درمان استفاده مي‌شده است. در سال1267 شمسي، درالشفايي دريزد به فرمان خواجه شمس‌الدين محمد صاحب ديوان در باغي مشجر و بزرگ بنا شد.

در سال 1297 نگهداري وسرپرستي بيماران رواني به علت جلوگيري از حوادث ناگوار در باغي در اكبرآباد تهران بصورت دارالمجانين نگهداری می شدند  .اولين بیمارستان رواني تهران وبعد درشهرستان‌ها ازجمله مشهد ,تبريز ، اصفهان ، شيراز ، همدان و در ساير نقاط كشور تدريجاً مراكز جامع روانپزشكي و مشغول به كار شدند.

 

نقش معماران در هنردرماني

باتوجه به شناخت كلي از هنر درماني  و نيازهاي بيماران ومشخص شدن فضاهاي لازمه وظيفه معماران طراحي مراكز هنردرماني باتوجه به استاندرهاي لازمه فني ومهندسي و معيارهاي هنري است  .

معماران باخلق فضاهاي لازمه زندگي را براي انسان ها قابل تحمل مي كنند .برخي اوقات به يك بنا گفته مي شود اين يك زندان است  به تعبيري فضا ها غير انساني است .

معمار فضا ها ي يك پروژه را برحسب شناخت  فضا هاوكردارها ورفتار هاونيازهاي انساني طراحي مي كند .براي  شناخت فضاها ونيازها  در ابتدا عملكرد و شناخت رفتاراستفاده كننده وموقعيت مكاني و روابط فضاها با يكديگرتوسط معمار در نظر گرفته ميشود . معماران باتوجه به تجربيات لازمه و نيازهاي هرپروژه خلق فضا ميكنند .

براي طراحي يك مركز هنر درماني در ابتدا لازم است كه تيم روان شناسان و روان كاوان مطالعات و تجربيات خود ونيازهاي كالبدي محل هاي پذيرش/ معاينه / درمان  /نگهداري /فضاهاي جنبي را براي معمار بيان نموده ودر اين راستا مطالعات كالبدي اوليه  انجام ميشود وسپس معمار با توجه به فضاهاي تعريف شده نسبت با بررسي  استاندارهاي لازمه نسبت به طراحي پروژه  اقدام مي كند . بكاربردن ضوابط واستانداردهاي تعريف شده كه توسط صاحب نظر ان فنون وعلوم و روان شناسان و روان  كاوان  اعلام مي شود  اين مژده را نويد مي دهد كه فضا مطلوب با توجه به آن فضاي مطلوب ايجاد مي شود .

 نكته مهم آنكه معماران با معماران داخلي ازنظر انتخاب رنك ودكوراسيون داخلي مشورت همفكري مينمايند وهم زمان  با كارشناسان  برقي در مورد نور پردازي وتامين روشنايي و با كارشناسان مكانيك از نظر توزيع گرمايش وسرمايش و از ديگركارشناسان  رايانه در مورد تعبيه سيستمهاي نظارتي الكترونيك پيش رفته  جهت نظارت غير مستقيم بر اعمال بيماران در هر فضايي  داشته ودر نهايت جمع بندي وتهيه پكيج اطلاعاتي و استفاده از آن در تنظيم يرنامه فيزيكي  يك پروژه هنر درماني  است .

 

 

 

 

بیژن علی آبادی

عضو مرتبط : بیژن علی آبادی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید