تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :2151

شهر اسلامی

در مورد شهروشهرسازی توسط صاحبنظران سخنان بسیار گفته شده و كتابهای بسیار به رشته تحریر درآمده است جای بسیار كم تدبیری و یا بی تدبیری است كه در موارد فوق دست به قلم برده و مطالبی حتی مختصرنوشته شود ولیكن بدلیل موضوع مقاله سعی برآنست كه از دانش صاحبنظران دراین باب استفاده شود واگر نارسائی بنظر آید شاید از عدم توانائی لازم در یافته ها بوده است.

موضوع مقاله ازتركیب دو بخش ( اسلامی -شهرسازی )بوده كه این دو بخش مسائلی را مطرح مینماید كه جای بحث و مباحثه بسیار بوجود میآورد كه امیدوارست كاستی های تحقیق و یافته ها را به دیده اغماض بنگرند .

طبق تعریف متداول تشكیل شهرها از یك سیكل ناقص یا كامل تشكیل شده اند تمام شهرها دارای كاربریهای لازمه شهری بوده و در نهایت تشكیل یك شهر را با امكانات زیستی برای ساكنین فراهم میاورند .

ارمغان تشكیل شهرها تمدن و مدنیت است . تمدن و مدنیتی جاری كه بر كشورها است در شهر هاجریان پیدا میكند
بشرازبدو خلقت در گوشه و كنار كره خاكی بدنیا آمده و زندگی كرده است در آسیا و آفریقا و اروپا و سایر قاره ها و در این قاره ها شهر ها تشكیل شدند برخی بظاهر شهری شاخص و برخی دیگر شهری معمولی میباشند .

نكته قابل توجه اینكه چرا شهری شاخص شده و شهری غیرشاخص . جواب دادن به این سئوال بسیار ساده است زیرا ازدلائل شاخص شدن داشتن مولفه های مخصوص به خود بوده ودیگری شناساندن آن مولفه ها به سایرافراد درشهرها وكشورها و یا قاره ها میباشد .
برخی شهرها دارای خصوصیات طبیعی منحصر به فرد وبرخی از دست مایه های بشری دارای جذابیت شده اند.
در مواردی بدلیل اتفاقات و حوادث و رویدادها در طول زمان یا تاریخ آن شهر و یا منطقه دارای نام و یا آوازه ای گردیده است كه سعی میگردد در این مقال بطور خلاصه به آنها پرداخته شود .

مولفه های موثر برای یك شهر ازمنظر های مختلف متفاوت و بشرح زیر است :.
  1. شهر های دارای جاذبه های طبیعی .
  2. شهر های دارای جاذبه تاریخی .
  3. شهر های دارای جاذبه های صنعتی .
  4. شهر های دارای جاذبه های مذهبی.
  5. شهر های دارای جاذبه های تجاری .
  6. شهر های دارای جاذبه های قومی و فرهنگی .
  7. شهرهای دارای جاذبه های علمی و دانشگاهی
  8. شهرهای دارای جاذبه های مراسم و رویدادخاص
  9. شهرهای دارای جاذبه های پارك و آب نما و باغ ها.
  10. شهر های دارای جاذبه های آب درمانی .

با توجه به جاذبه های تعریف شده توسط صاحب نظران جهت شهرها میتوان موضوع مقاله را از نظر شهریت و شهر سازی به كل موارد مربوط دانست و ازطرفی بدلیل حالت خاص موضوعی نمیتوان فقط در باب شهرهای مذهبی سخن گفت . شهر اسلامی جدا و متمایز از سایر شهر ها نیست بلكه شهری است كه برخی ا ز پارامترهای ذكر شده در فوق را دارد .
مولفه ها به ترتیب بطور مختصر بیان میشود :

  1. شهر دارای جاذبه های طبیعی :

    شهرهای دارای جاذبه های طبیعی به شهرهائی گفته میشوند كه در این شهر ها پدیده های طبیعی و منحصر بفرد وجود داشته باشد و یا این پدیده ها در كمتر شهر و یا منطقه ای به این تكامل وجود داشته باشد كه باعث جلب نظر و جاذبه برای آن شهر یا منطقه گردیده است و بامعرفی و شناخت آن باعث جذب گردشگران و بازدید كنندگان خواهد شد كه در نهایت باعث شكوفایی اقتصادی شهرخواهد شد .

  2. شهر های دارای اماكن تاریخی

    این گونه شهر ها در طول تاریخ دارای جایگاه ویژه ای بوده كه برخی اوقات پایتخت و یا مركزحكومت و یا مركز مهم اداری در دوران قدیم بوده است و بعد از چندین قرن آثار بجا مانده باعث كشش و جلب نظر بینندگان گردیده است .
    شهرهائی همچون همدان و شیراز و اصفهان و یزد و تبریزو در انتها تهران را میتوان در این طبقه بندی قرار داد مخصوصا" اصفهان و شیراز و یزد كه ازشهر های سرآمد تاریخی ایران و بلكه جهان میباشند .

  3. شهر های صنعتی

    همانگونه كه در نام شهر مشخص است در این گونه شهر ها صنایع و كارخانجات مستقر و مشغول بكار هستند و اگر گردشگرو یا عده ای به آن شهر سفر میكنند جنبه كاری و تجاری و صنعتی داشته و جنبه سكونتی فقط برای قشر بومی و كارگران و كارمندان كارخانجات مذكور میباشند .در این شهر ها كمتر میتوان گردشگران را دید .

  4. شهر های دارای اماكن مذهبی شاخص

    این شهر ها دارای اماكن مذهبی شاخص همانند زیارتگاه ها و مساجد و قربانگاه ها و سایر اماكن زیارتی میباشند و در این شهر ها میتوان گردشگران و زوار را تواما"دید و وجود اقشار مذكور روحیه خاص به شهر میدهد . شهرهایی همچون مشهد و یا قم دارای روحیه و حیات متفاوت با سایر شهر های ایران میباشند در سایر شهر های مذهبی نیز این روحیه جاری ولیكن بدلیل جایگاه مذهبی اماكن نسبت به این شهرها دارای بازدید كنندگان و یا زایرین كمتری میباشد .

  5. شهرهای دارای جاذبه تجاری

    این شهرها دارای مراكزخرید و فروش شاخص بوده و بیشتر گردشگران و یا بازدید كنندگان جهت خرید به آن شهر ها عزیمت میكنند

  6. شهرهای دارای جاذبه قومی و فرهنگی

    این گونه ازشهر ها دارای ویژگی خاص از نظر قومی و فرهنگی بوده و هستند و در طول زمان با وجود تغییرات و تحولات جغرافیایی و سیاسی در منطقه و یاكشور ماهیت قومی و فرهنگی خود را از دست نداده اند كه میتوان شهر ابیانه را بعنوان شهر نمونه از این تقسیم بندی برشمرد .

  7. شهر های دارای جاذبه علمی و دانشگاهی

    همانگونه كه از نام این گروه از شهر ها مشخص میشود این شهر ها ادارای چندین مولفه ذكر شده میباشد این گونه شهر ها دارای مراكز علمی ودانشگاهی شاخص میباشند و وجود این مراكز باعث كشش بازدید كنندگان ومخصوصا" دانش پژوهان گردیده و میگردد .در قدیم شهرهایی دارای مدرسه علمیه و دانشگاه ومرا كزتعلیم و تربیت بوده كه هنوز بعد از چند قرن آن شهر را به همان عنوان میشناسند . شهر جندی شاهپور یكی از این شهر ها میباشد . برخی ازاین شهر ها هنوز دارای همان جاذبه بوده وهستند و دربرخی از شهر ها جاذبه هاوشاخصه ها ضعیف شده است . بعضی ازشهرها دارای چندین شاخصه تواما" میباشند همانند شهر شیراز و شهر تبریزو یا ... بعضی ازشهر های كوچك نیزبدلیل وجود مراكز علمی و دانشگاهی و نزدیكی به شهرهای بزرگ دارای جاذبه گردیده است همانند شهر تفرش دز استان مركزیو سایر شهرستان های دیگر .

  8. شهر دارای جاذبه های مراسم و رویدادخاص

    این شهر ها بطور فصلی و یا مقطعی مورد توجه و بازدید قرار میگیرند و برخی اوقات بصورت هفتگی و گاه ماهانه و یا سالانه و یا چند سال یك بار مورد بازدید گردشگران و سایر اقشار قرار میگیرند شهری همچون قمصر كاشان بطور فصلی و سالانه و شهری مانند اردهال كاشان سالانه مورد بازدید زایرین و گردشگران قرار میگیرند . شهر هایبزرگ نیز در موقع انجام مابقات نیزاز این مورد مستثنی نیستند كه از ذكر یكایك آنها خوداری میشود .

  9. شهرهای دارای جاذبه های پارك و آب نما و باغ ها

    اینگونه شهر ها دارای جاذبه های ایجاد شده چه ازقدیم و چه جدید بوده و باعث جلب گردشگران و بازدید كنندگان غیر بومی میگردد . برخی از شهر ها دارای چند ویژه گی از تقسیمات ذكر شده میباشند شهری همچون كاشان دارای باغ فین و در شیراز باغ دلگشا و در تبریز ایو گلی میباشند كه بیشتر جذابیت این اماكن علاوه بر زیبایی و قدمت و معماری آنها نیز مورد توجه میباشد .

  10. شهر های دارای جاذبه های آب درمانی

    این شهرها دارای منابع آب زبرزمینی و چشه سارها با تركیبات ویژه میباشند كه این ویژگی باعث كشش و جذب گردشگران شده و میگردد و بیشتر اوقات بیماران جهت آب درمانی به این شهر ها عزیمت میكنند و ره آورد این جاذبه علاوه بر سلامتی برای استفاده كنندگان شكوفایی اقتصادی را نیزبه همراه دارد .شهری همچون شهر سرعین در آذربایجان یكی ازشهرهای شاخص این گونه ازشهر ها میباشد .

مبحث وجودی مقاله

با توجه به شاخصه ها و مولفه های ذكر شده درفوق جا دارد اندكی در مورد شهر اسلامی پرداخته شود .

شهر اسلامی چیست

شهر اسلامی شهری است كه دارای ویژگی های خاص نبوده بلكه در آن شهر مسایل عرف مذهب و دین جاری میباشد . درشهر اسلامی هرگز به ریاضت كشیدن ومحرومیت از زندگی شهری سخن نرفته و نخواهد رفت بلكه اسلام كه دین رحمت و مهربانی است و برای سعادت امت مسلمان آورده شده دارای ویژگی خاصی میباشد كه در سایر ادیان الهی وجود نداشته ویا كمتر وجود دارد . شهر اسلامی میتواند دارای كلیه شاخصه های فوق باشد و درمخالفت و ممانعتی ازآن موارد ذكری نشده است .دراسلام برای سلامت جامعه اسلامی وامت اسلام مواردی بصورت كلی ذكر شده است كه مواردی از آن را میتوان در شهر هابی موجود پیاده نمود.

شهرهایی كه دارای آن مولفه های اسلامی هستند را مورد بازبینی قرار میدهیم. در شهر اسلامی زندگی همانند سایر شهر ها در جریان است .كاربریهای مسكونی و تجاری و آموزشی و تجاری و امثالهم وجود داشته و وجود خواهند داشت فقط در كلیات رعایت اصول لازمه درسكونتگاه ها و اماكن عمومی و خصوصی میباشد . حفظ حریم مقدس خانواده اولین مولفه در این شهر میباشد كه میتوان مسائل اشراف و مشرفیت را بیان داشت .سكونت سالم زمانی پدید میاید كه بتوان در آن آزادانه زندگی نمود . محلهای مسكونی جزو مكانهای محرم وامن برای خانواده میباشند هسته اصلی هر خانواده در یك مكان مسكونی اسكان دارد . حریم خانواده مهمترین و امن ترین مكان باید باشد .

درمعماری ساختمانها و شهر سازی شهرها باید به این قانون باید احترام گذارده و آن را به اجرا در آورد .
تفكیك جنسیت مطرح نیست بلكه رعایت اصول كلی و جلو گیری از انجام موارد نهی شده مطرح است . آب درمانی از نظر پزشكی جایگاه ویژه دارد ولیكن نحوه و استفاده از آن نیاز به پیاده شدن فرهنگ اسلامی است . هیچگاه در اسلام گفته نشده كه به زیارت نروند هیچگاه در اسلام گفته نشده كه كسب علم نشود و مسایل بسیار دیگر فقط شهر اسلامی دارای مولفه لازمه اسلامی ازنظرمسایل ایمنی و حفظ حرمتها در كلیه كاربریها و همچنین استفاده بهینه از زمان و مكان برای امت اسلام است . اگر مسجدی ساخته میشود و یا اگرمركز آموزشی و تحصیلی ساخته میشود برای ارتقاء فكر و اندیشه و بهتر زندگی كردن امت اسلام است .

نتیجه كلام

شهر اسلامی با توجه به مولفه ها ی ذكر شده با سایر شهر ها تفاوتی ندارد و شهر اسلامی را نباید با شهر مذهبی یكی در نظر گرفت بلكه شهر اسلامی شهری است كه میتواند یك و یا كلیه مولفه ها را داشته باشد و همزمان پارامترهای لازمه جهت محرم سازی نیزبه اجرا درآید . گذرها و خیابانها تغیری نداشته و ندارند كارخانجات میبایست بكار خود جهت تولید كالاهای جازادامه دهند تجار كسب خود را توسعه دهند ولیكن در اسلام تجارت حرام تعیین شده و باید از انجام آن خوداری شود . بنظر نمیرسد كه موردی انسانی باشد كه اسلام با آن مخالف باشد بلكه اساس برحفظ محرمات و رعایت اصول كلی شالوده خانواده میباشد .شهر مكه در ایامی ازسال دارای قانون و رفتار خاصی میباشد و ورود بعضی ازافراد به آن نهی شده است شهر مدینه با آن همه عظمت و شكوه كه سر آمد شهر های اسلامی است همانند سایر شهر ها بنا شده و تكمیل تر میشود پس بیایید شهرهای خود را امن از دید اسلام در آورده و سكونت و كار و تجارت و صنعت و تحصیل را برای سكنه آن شهر فراهم آوریم و از محروم نمودن قشر و یا اقشاری از جامعه بنا بدلایل خاص در شهر اسلامی( شهر عطوفت و مهر ) جلوگیری ننماییم .

مهر اسلام بر امت اسلام و سایر ادیان همیشه جاری است .

بیژن علی آبادی - 20 بهمن ماه 1390

عضو مرتبط : بیژن علی آبادی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید