تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1754

شهر تهران از منظر دیگر

درباره شهر تهران مطالب بسیار گفته و مقالات بسیار نوشته شده است در كلیه مطالب و مقالات از نظر جغرافیایی و شهری و ترافیكی و .. شهر تهران مورد مطالعه قرار گرفته است .

بنظر نگارنده شهر تهران منظر دیگری دارد كه باید در این مورداین منظر نیز سخن گفته شود. طراحی واحداث خیابانها واتوبانها از واجبات كلان شهری همچون شهر تهران است شهری كه دارای ساختمانهای رفیع و زیبا و نامتجانس با یكدیگر و بدون توجه به هماهنگی و رعایت منظر زیبای شهری احداث شده است . وجود پایانه های مسافربری و فرودگاه های اصلی كشور و استقرار وزارتخانه و یا وجود قطب های اقتصادی و صنعتی در شهر تهران از شاخصه های بالندگی دربعضی از مقالات و اظهار نظربعضی از صاحب نظران ذكر شده است . میتوان موارد دیگر ازاین شاخصه ها را در تهران بزرگ برشمرد پروژه متروی درون شهری یكی دیگر ازآن است پروژه ای كه همراه با زوزه و زلزله در دل زمین طی طریق میكند.ویاموزه ها و سینماها و پاركها و پایانه های زمینی و هوائی و سایر موارد دیگر .

در این مقاله سعی برحذف و یا كوچك شمردن اقدامات انجامی شهری نیست بلكه دراین مقاله شناخت تهران از دید و منظر دیگر است منظری كه برای عده ای نشناخته است .

حدود هفتادسال است در تهران زندگی میكنم در تهران زاده شدم و در تهران پرورش یافته و در آنجا كسب علم نمودم تهرانی كه فاقد بسیاری از شاخصه های ذكر شده و لازمه شهری در فوق بوده است و سخنی چند از تهران قدیم داشته ها و نداشته های آن با تهران جدید میشود :

نكته 1-منطقه تهران منطقه نا امن

در تاریخ آمده است كه تهران مركز طراران و نهانگاه دزدان و سایر افراد و یا مخفیگاه بوده است و با تبدیل شدن ده تهران به شهر این خصیصه بطور كلی از تهران رخت بر بست و مخصوصا" زمانی كه بعنوان پایتخت انتخاب شد

نكته 2 - آب شرب و آب شاه

زمانی تهران فاقد آب لوله كشی شهری بود . آب انبارها در منازل وجود داشته و توسط میراب محل آبگیری میشد و پس از آب گیری در روز بعد از آن آب استفاده شرب و یا مصرف خوراكی میشد .

در محلات اطراف بازار و ارگ شاهی آبی كه ازقنات ارگ شاهی خارج میشد توسط گاری اسبی كه حامل مخزن بزرگ آب بود به خانواده های این محلات اصلی در محدوده تهران قدیم مخصوصا" چهار محله اصلی تهران به صورت سطلی فروخته میشد بخاطر دارم كه دو نوع سطل وجود داشت یكی سطل گرد ودیگری سطل با قاعده مربع شكلی كه اولی به قیمت سطلی یك قران ودومی سطلی یك ریال به فروش میرفت ( یك قران معادل یك ریال بود ولیكن در محاوره یك قران گفته میشد و یك ریال در محاوره معادل یك قران و بیست وپنج دینار بود كه در محاوره یك ریال گفته میشد ) .

این آب را شاه رایگان به ملت هدیه نموده بود كه بنام آب شاه معروف بود . آب شاه دارای انگل سالك بود و مصرف كنندگان این آب همگی به بیماری سالك دچار گشته و جای زخم سالك در بدنشان میماند كه یكی از مشخصه های ساكنین قدیم واصیل شهر تهران بودو اكنون این بیماری در تهران دیده نمیشود .

نكته 3- ورود ماشین در شهر تهران

با ورود ماشین و تفكرات زمامداران وقت تهران دچار تحولات اساسی از نظر شهرسازی و روحیه شهری گردید. زمانیكه اولین متروی تهران بنام ماشین دودی درمسیر تهران شاه عبدالعظیم ( شهر ری ) به راه افتاد عده ای در ابتدا آن را تعقیب میكردند و یا عده دیگر به آن سنگ پرتاب میكردند و همزمان این وسیله برای عده ای باعث تفریح و برای عده دیگری رفتن به شاه عبدالعظیم جهت زیارت بود . واگنها پر ازجمعیت و حتی عده ای از كنار واگن ها بدلیل نبودن جا آویزان میشدند . در فواصل مختلف مسیر اشخاصی به عنوان راهنما در مستقر بودند ایستگاه ماشین در تهران بنام گارد ماشین معروف بود .

قصد برآنست كه علت احداث این ماشین دودی چه بود و چرا بین تهران و شهر ری این پروژه اجراشد . با كمی مطالعه مدارك موجود مشخص میگردد كه شاهان قاجار مذهبی بوده و مخصوصا" بدلیل نزدیكی شاه عبدالظیم به تهران این مكان زیارت آن مكان مورد توجه بسیار بوده است . قصد شاه قاجار این بوده كه شهرتهران به شهر ری كه شهری زیارتی و تفریحی برای تهرانیان بوده متصل گردد و با اجرای این پروژه كه ره آوردی از غرب بوده مورد قبول شهروندان و حتی ایرانیان قرار گرفت و سفرهای شاهان قاجار را به اروپا بیحاصل ندانستند .

با توجه به پروسه ( آب شاه ) و (ماشین دودی ) و برپایی مراسم مذهبی و آیئنی در تكایا و مساجد قصد و نیت اصلی حكومت تحكیم رژیم و نزدیكی درباریان با مردم بوده است .

نكته 4- ورود هنر هقتم ‌(سینما ) به تهران

آوردن سینما به تهران توسط شاه قاجار و حوادث مربوط به آن بسیار جالب است زیرا در ابتدا بدلیل بیگانه بودن مردم با این هنر وفرهنگ و جامعه روز حوادث بسیار ی اتفاق می افتاد كه شرح این حوادث و اتفا قات در تاریخ سینمای ایران به تفضیل آمده است . این ره آورد كه در مدتی نه چندان طولانی در شهر تهران و بعد در شهرهای بزرگ رسوخ نمود و وارد فرهنگ آن شهر گردید و اكنون كمتر شهری را در ایران میتوان یافت كه فاقد سینما و یا به تعبیر دیگر هنر هفتم نباشد .

راهی كه توسط سیاست مداران داخلی و خارجی برای اداره و توسعه تهران به پادشاه دیكته میشد فقط بمنظور تحكیم سلطنت از طریق نفوذ به تنه جامعه تهران بوده است. در بعضی موارد بدلیل عدم اطلاع و كاربرد دانش و تكنولوژی روز و تفكر به طریق سنتی و خرافاتی برای سلامت روحی و جسمی جامعه فكری نمی شده است .

نكته 5- احداث خط راه آهن و ایستگاه مركزی در تهران

در زمان حكومت پهلوی اول راه آهن تهران شمال احداث شد كه هدف از اجرای این پروژه رسیدن به اهداف نظامی و همچنین متصل شدن به زادگاه و املاك خالصه پهلوی بوده و هدف رفاهی برای ملت نداشته است واگر ملت ازآن استفاده میكرده بدلیل موجود بودن آن بوده است .خطوط راه آهن از جنوب ( مناطق نفت خیز ) به شما ل كشیده شد

نكته 6- ایجاد محلات و تغییرات بنیادی در شهر تهران

در زمان حكومت پهلوی تهران قدیم نیاز به توسعه كالبدی پیدا میكند حكومت با الگو برداری ازكشور های اروپائی و هماندیشی مالكین عمده نسبت به ایجاد محلات جدید اقدام میكند. در زمان پهلوی اول سعی میشود ازاقدامات انجامی و برنامه های زیر بنائی و روبنائی كشور تركیه كه توسط كمال پاشا ( اتاتورك ) در حال اجرا بود الگو برداری شود و احداث خیابانها ی عریض و ایجاد محلات ره آورد این هم اندیشی بوده است و در این راستا از متخصصان خارجی اروپائی بهره جسته و شهر تهران سیمای شهر به خود گرفت .

ایجاد محله امیریه و منیریه و سپس امیر آباد و عباس آباد و خیابان وزرا برای متمكنین و محلات نازی آباد و چهارصد دستگاه و .. برای قشر كم درآمد را میتوان نام برد .

ایجاد محلات جدید باعث از رونق اقتادن و یا فراموش شدن بعضی از محلات قدیم تهران گردید مانند محله عودلاجان و چاله‌میدان. و محلاتی كه در زمان ناصرالدین‌شاه قاجار چندین محله تازه در تهران ساخته شد به نام‌های ارگ، چاله حصار، خانی‌آباد، قنات‌آباد، پاچنار، پامنار، گار ماشین، گود زنبورک‌خانه، صابون‌پزخانه، گود عرب‌ها و دروازه قزوین. جذابیت اولیه را از دست دادند و اما چرا بازار تهران با وجود احداث هزاران باب مغازه و مراكز تجاری جدید اصالت خود را از دست نداد كه مهمترین دلیل آن انسجام قشر بازاریان با یكدیگر و مركز ثقل اقتصادی كشور بودن آن كه سالیان دراز پابرجا بوده است .

نكته 7- گم شدن باغات تهران در گذر زمان

دیگر ازباغات تهران خبری نیست و دیگر از طوافان و دوره گردها كه با صدای خود جمله بستنی آی بستنی نوبربهاره بستنی و یا سبزی پونه و یا گل به سر خیار شنیده نمیشود دیگر از همدلی شهروندان تهرانی خبری نیست . در زمان نه چندان قدیم اگر برای شخصی اتفاقی میافتاد و یا خانواده ای مراسمی داشت اهالی محل با جان ودل همراهی میكردند و این رفتار شهروندی اكنون در قسمتهائی از شهر به ندرت دیده میشود وبیشتر نقاط تهران از آن همدلی خبری نیست

دوستی ها با توسعه شهر تهران كم رنگ و حتی فراموش شده است در تهران كنونی همسایه همسایه را نمیشناسد زیرا آن خصلت هم نشینی وشهر نشینی ایرانی ازبین رفته است .

درمجتمع مسكونی چندین واحدی بنا به دلائل نامعلوم همسایگان با یك نا آشنا و یا قهر اند و با قهر و یا بی تفاوت از كنار هم عبور میكنند كه این معضل فقط در ابر شهر تهران بسیار دیده میشود و به امری عادی تبدیل شده است .

نكته 8- تغییر طبیعت و الگوی مصرف و رفتاری شهروندان تهرانی

تغییر طیعت و الگوی مصرف خانواده های شهری یكی دیگر از مشكلات بزرگ شهر تهران میباشد . هر نوع كالای مصرفی كه وارد ایران شود در وحله اول وارد بازار تجارت شهر تهران میشود و این كالاها ی مصرفی در تغییر زندگی و رفتار شهروندان اثر میگذارد . بعنوان نمونه وجود میوه های وارداتی خارج از فصل كه در مراكز فروش عرضه میشود و اصالت واحساس فصل را از بین برده است میوه های تابستانی تقریبا" در تمام فصول در بازارهای میوه یافت میشوند و دیگر فصل بهار برای تهرانی معنائی ندارد . از نظر آب و هوا بدلیل دخالت در طبیعت و احداث هزاران كارخانجات مخرب محیط زیست دیگر از برف های زمستانی خبری نیست و دیگر آن طبیعت زیبای فصول در تهران دیده نمیشود . باران مختصری كه میبارد چهره شهرستان تهران دگرگون میشود و سیمای زندگی به آن برمیگردد و این مورد دارایعمر كوتاهی است و دوباره كوهی از ساخنمانها و جنگلی از خیابانها باقیمیماند كه فاقد روح و روان طبیعت است ..

نتجه گیری : ارمغان شهر تهران

ارمغان تمدن بیگانگی است و این بیگانگی در تهران بزرگ كه دارای به ظاهر همه شاخصه های لازم شهری است بسیار ملموس و مشهود نمایان است . باید در این مورد اندیشید و باید راه كاری ارائه نمود . زمانی كه مراكز عمده صنعتی ایران در اطراف تهران است و نیروی كار از تهران و اطراف به آن مراكز میرود زمانی كه بعد مسافت محل كار از محل سكونت حدود 30 تا 40 كیلومتر است و پس از بازگشت از كار روزانه روحی خسته باقی میماند چه باید كرد . آیا باید شهر تهران را توسعه داد و محل كار و سكونت را در آن گنجاند و یا باید ابر شهر تهران به ابر استان تبدیل نمود و یا باید تمهیدات لازم جهت زون بندی محل كار با محل سكونت نمود تا زمان كافی جهت استفاده از اوقات فراغت پیش آید و فرهنگسراها و سینماها و امثالهم بتوانند عملكرد لازمه را دنبال كنند . توسعه بزرگراه ها و خیابان ها و احداث چندین خط مترو و امثالهم مشكل اجتماعی شهری را برطرف نمیكند .

به عقیده نگارنده مشكلات متراكم تر میشوند .باید در فكر برطرف نمودن این بی اعتمادی و نا هماهنگی بود باید سعی در رفع مشكلات پدید آمده نمود .

در خاتمه رعایت اصول زیستی و كاری و تفریحی و سایر اصول لازمه و تلفیق با هم در یك مكان میتواند شهری سالم برای ما به ارمغان بیاورد و امید است روزی برسد كه از نظر انسانی واصول مدنیت تهران به شهری كوچك اما با انسانهای بزرگ تبدیل شود .

چكیده ای بود از هزاران مورد نگفته كه به رشته تحریر در آمده و امیدوارست صاحب نظران و اهل قلم هر یك فرازی در این راه را به پیمایند تا بتوان شهرتهران را به سلامت كامل از نظر كالبدی و عملكردی و روح و روان شهری رساند .

بیژن علی آبادی

استان مرتبط : بوشهر  
عضو مرتبط : بیژن علی آبادی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید