تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :728

شهر سازمان اجتماعی کار آمد درکالبدی قابل زیست

شهر کالبد است یا سازمان اجتماعی؟

شهر پدیده ای چند وجهی با مفاهیمی بسیار پیچیده است که نگرش به آن از یک زاویه ویک منظر چیزی را برای ناظر ومحقق روشن نمی نماید .شهرهائی که امروز ما با آن سروکار داریم را می توان موجودی هو شمند، برنامه ریز، باتحرک وکاملا منضبط  تصور نمود . لیکن بدلیل حضور شهر وندانی با  قومیت ها وفرهنگ های متفاوت وهنجار مختلف ساکنین  که ناشی از نیازمندیهای متاثر  از فرهنگ گونه گون آنهاست اغلب توان هوشمندی وبرنامه ریزی  شهر مقهور نیروی ناهنجاریهای توانمند عده ای سود جو شده وکالبدشهر  مثل یک آمیب  وبصورت مایعی ژله مانند هر روزه شکلی جدید به خود می گیرد و برنامه های فیزیکی  از پیش تعیین شده مسئولان شهری با اقدامات این عده به  هم میریزد که اتخاذ سیاستی سیال لیکن هدف مند را برای کنترل همه امور می طلبد . باتوجه به موارد فوق تصوراتی که همه از شهر دارند ومجموعه ای ای از احجام ساختمانی متشکل از آهن وآجر وسیمان وبتن و شیشه وپلاستیک وفلزات ومصالح دیگر را درذهن مرور میکنند  نمی تواند مفهوم  واقعی شهر را القا نماید حتی اگر ازدحام جمعیتی وحمل ونقل وترافیک سرسام آور شهر های بزرگ را به زیر مجموعه کالبد فیزیکی شهر اضافه نمائیم باز هم نمی توان با این فاکتور ها مجموعه ای را بصورت آزمایشگاهی تدارک دید که از آن عملکرد واقعی یک شهر قابل لمس باشد بنا بر این قاطعا می شود گفت شهر فقط یک کالبد نیست وعوامل دیگری وجود دارد که شهر را تبدیل به موجود ی باحیات مینماید  .
هسته های جمعیتی از پیدایش اولین روستاها تا زمان پیدایش اولین شهر بر مبنای تولید محصولات کشاورزی ودامپروری تشکیل شده بود .

با پیدایش شهر نشینی که پدیده ای معلول وناشی از انقلاب کشاورزی دانسته شده است (تاریخ مختصر شهر نشینی در ایران  حسین سلطانزاده)مبادلات اقتصادی رونق پیدا نمود ونقش واسطه ای بنام پول وایجاد زبان مشترک بین جوامع کوچک روستائی خود کفا وجوامع جمعیتی بزرگتر که نیازمند مازاد محصولات کشاورزی ودامی روستا بودند رنگ خاصی به مناسبات مبادلاتی تجارتی کالاها داد که لزوم داشتن حساب وکتاب کالاها وحمل ونقل و دستمزدها ولزوم بهره وری از کتابت وخط را می طلبید که گوشه ای از چهره غیر کالبدی شهر را عیان می ساخت .در کتاب تاریخ مختصر شهر وشهر نشینی درایران نوشته حسین سلطانزاده آمده است(اختراع خط وکاربرد آن در جوامع از چنان اهمیت وضرورتی برخوردار بود که برخی از محققان آن را دومین شرط شکل گیری شهر در تاریخ دانسته اند)  .در اینجا بی مناسبت نیست به نقش مذهب بصورت سازمانی کاملا مقتدر در شکل گیری شهر ها اشاره نمود .از آنجا که بیان چند وچون مذهب برای هدایت جامعه نیاز به مراکزمذهبی که جنبه ستادی آموزشی رانیز داشته باشد  از اهمیت زیادی برخوردار بود  لذا پرداختن به کالبد مراکز علمی وتعلیم وتربیت درشهر ها میتوانست مناسبات اجتماعی فرهنگی نوینی را بین مردم شهر ها ایجاد نماید که بعد ها به عنوان یکی از سازمانهای مهم اجتماعی شهر  محسوب گردد.بدیهی است بدنبال آن عوامل اداری وسیاسی درتکوین شهر نقش داشته وسازمان اجتماعی شهر را کامل نموده اند . در تواریخ وقتی مورخین وسیاحان  ومحققین میخواستند به مقوله شهر به پردازند کمتر به مقوله اجتماعی آن توجه میکردند  بیشتر نوشته های ابن حوقل  و ابن بلخی  حاکی از عرض وطول شهر ها ودروازه های آنها ویا مصالح بکار رفته در ساخت بنا ها مورد توجهشان بوده است .با اینکه  در بعضی موارد به تقسیم بندی شهر شامل کهن دژ .ربض .شارستان وجایگاه اجتماعی ساکنین هر قسمت نیز   اشاره کرده اند مع الوصف کمتر به سازمان اجتماعی خاصی پرداخته اند .

با  انقلاب صنعتی کم کم هسته های اجتماعی نضج گرفت و سازمان های اجتماعی برای بهره گیری از توان مردم وجامعه وتلفیق آنها با امکانات شهری ودولتی جایگاهی برای خود پیدا نموده وهماهنگ با سازمانهای اقتصادی . به عنوان نیروئی قوی.همراه باسازمانهای فنی وعمرانی شهرداریها نقش  هدایت کنندگی توسعه شهرها را بعده گرفتند  و کالبد شهر ها متاثر از آثار هماهنگیهای سازمانهای فوق الذکر  شکل گرفت . لذا میتوان گفت کالبد یک شهر فقط پدیده ای فیزیکی نیست بلکه کالبدی فیزیکی ، اقتصادی واجتماعی است که با توجه به زیرشاخه های هریک از سازمانهای مذکور که به صدها نهاد موسسه واداره ودفتر وبنیاد و.......خواهد رسید مجموعه عضیمی را تشکیل میدهند که شهرداریها در قالب وظایف سازمانی خود راهبر تعدادی از آنها بوده وتعداد دیکری تحت کنترل ونظارت سازمانهای بالادست انجام وظیفه مینمایند. .علیرغم توان شهرداریها در کنترل امور سازمانهای تحت نظارت نباید از نیروی افسار گسیخته سرمایه داری شخصی در هدایت موردی سازمانهای مذکور غافل بود .بدیهی است برنامه ریزی های بلند مدت شهری بخصوص در زمینه توسعه کالبدی شهر ها گه گاه تحت تاثیر  امکانات بی قانونیها که زائیده افکار واقدامات سود جویان است  دچار خدشه می شده وشهرداری هارا ناگزیر مینمایند مهر تایید بر اقدامات خلاف قانون عده ای سودجوگزارده ونسبت به هماهنگ نمودن برنامه های شهری بخصوص برنامه های عمرانی با اقدامات خلاف برنامه آنها اقدام نمایند.  در ایجا بی مناسبت نیست به فرازی از کتاب تحولات طرح ریزی شهری ایران نوشته بهرام فریور صدری در مورد تجربه ناموفق طرحهای جامع شهری  اشاره شود ( طرح جدید هم بالاخره به تصویب مقامات ذیربط می رسد وجنبه قانونی پیدا می نماید .اما بازهم شروع می شود   خلاف ، خلاف،خلاف.

خوب در اینجا نقش مهندسان مشاور در این جریانها چیست؟ آنها چاره ای ندارند که آنچه اتفاق افتاده است را به عنوان وضع موجود درنقشه های مبنای خود منعکس کنند )  در قسمتی دیگر از کتاب آمده است (در چنین فرایندی اثری از نقطه نظر ها وپیشنهاد های مهندسان مشاور در شهر منعکس نمی شود وکسی هم پاسخگوی آن همه خلاف نخواهد بود جز آنکه کلیه خلافهای صورت گرفته در نقشه ها ی جدید طرح منعکس شده وتبدیل به یک سند قانونی گردد   ) ومی افزاید( به نظر من تهیه طرح جامع وتفصیلی تنها نقشی که بعهده دارد ریختن آب توبه به دست خلافکاران است )  مستندات ارائه شده دلیل روشنی بر خاصیت آمیبی شدن کالبد فیزیکی شهر هاست که قبلا به آن اشاره گردیده است  وتا زمانیکه قدرتی بیش از قدرت موجودشهرداریها  در دست مجریان شهری  نباشد نباید انتظار داشت که مصوبات طرحهای جامع شهری که نتیجه مطالعات علمی مهندسان مشاور شهر ساز است دقیقا اجرا گردد.و ما بعنوان شهروندی نیازمند نه از  کالبدی منطقی در شهرمان برخورداریم  ونه باید متوقع   سازمان های اجتماعی شهری کارآمدی باشیم.

یزدان هوشور

مجموعه مقالات مرتبط : شهر کالبد است یا سازمان اجتماعی؟    
عضو مرتبط : یزدان هوش ور  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید