تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :494

شهرما خانه ما نیست!

آرمان- زهرا سليماني: برخي افراد با آسيب زدن به تاسيسات و امكانات شهري به هيجانات دروني‌شان پاسخ مي‌دهند. از جمله مصاديق بارز آسيب زدن به تاسيسات و امكانات شهري، مي‌توان به اتفاقات گوناگون از جمله حواشي بعد از دربي پايتخت در چند سال اخير اشاره كرد كه با كندن و به آتش كشيدن صندلي‌هاي استاديوم و تخريب سيستم ناوگان شهري و... همراه بوده است. با وجود اينكه بر اساس قانون شهرداري‌هاي و دهياري‌ها، متجاوزان به اموال عمومي، مجرم هستند و مرتكبان اعمال مذكور تحت پيگرد قرار مي‌گيرند اما باز شاهد آسيب‌زدن به فضاي شهري كه در برخي موارد به ونداليسم هم پهلو مي‌زند مواجه هستيم. در متون جامعه‌شناسي، ونداليسم به مفهوم داشتن نوعي روحيه بيمارگونه به كار رفته كه مبين تمايل به تخريب آگاهانه، ارادي و خودخواسته اموال، تاسيسات و متعلقات عمومي است. ونداليسم در لغت به معناي هرج و مرج‌طلبي ضدشهري و تخريب اموال عمومي است. ونداليسم به معناي تخريب كنترل نشده اشيا و آثار فرهنگي باارزش يا اموال عمومي است كه يك ناهنجاری اجتماعي به حساب مي‌آيد و دلايل متعددي براي آن عنوان مي‌كنند. ونداليسم را در زمره انحرافات و بزهكاري‌هاي جوامع جديد دسته‌بندي مي‌كنند و آن را عكس‌العملي خصمانه و واكنشي كينه‌توزانه نسبت به برخي از ناملايمات تحليل مي‌كنند. ونداليسم در زمره آن دسته از انحرافات و بزهكاري‌هايي است كه در جوامع جديد ظهور يافته است. لازم به ذكر است كه اين معضل اجتماعي تا نيم قرن پيش مطرح نبود. در طبقه‌بندي انواع جرائم، اغلب صاحب‌نظران و محققان ونداليسم را به مثابه جنايتي خرد و از انواع بزهكاري‌هاي نوجوانان به شمار آورده‌اند. آثار ونداليسم را روي در و ديوارهاي شهرها، آسانسورها، پارك‌هاي عمومي، كيوسك‌هاي تلفن و به شكلي وسيع در مدارس مي‌بينيم. از ديگر مظاهر ونداليسم، نوشتن و حكاكي روي ديوارهاي موسسه‌هاي عمومي، روي صندلي‌هاي اتوبوس‌هاي شهري و نوشتن انواع يادگاري‌ها بر ديوارها و ستون‌هاي مكان‌هاي باستاني و آثار تاريخي است. جواناني كه وسايل پارك‌ها يا زمين‌هاي بازي را تخريب مي‌كنند و علائم و نشانه‌هاي جاده‌ها، درخت‌ها و فواره‌ها را از بين مي‌برند، تا آنجا پيش مي‌روند كه گاهي ابزار و وسايل مورد نياز عمومي نظير تلفن عمومي و توالت‌هاي عمومي را تخريب و غيرقابل استفاده مي‌كنند. امروزه ونداليسم به ويژه براي كساني كه در شهرهاي بزرگ و پرجمعيت زندگي مي‌كنند، پديده‌اي ملموس و واقعيتي تلخ و در عين حال گريزناپذير است كه به عنوان يكي از نمودهاي زندگي اجتماعي جامعه مدرن و ماشيني بروز و حضور يافته است. تمدن ماشيني امروز كه به دنبال خود توسعه شهرهاي صنعتي، ايجاد محلات پرجمعيت، تغيير نحوه زندگي، درآميختگي سنت‌هاي كهنه و نو و تضعيف انسجام و همبستگي اجتماعي، شكست‌ها و عقده‌هاي رواني پنهاني و اميال سركوب شده را به ارمغان آورده است.  

  ونداليسم نسلي چيست؟

عصيان ‌روزافزون ‌انسان‌، به ويژه ‌نسل ‌جوان‌، نه ‌تنها نشان‌دهنده ‌احساس ‌اجحاف ‌و درماندگي ‌توأم ‌با خشم‌، پرخاشگري ‌و آشوبگري ‌آنهاست‌، بلكه بعضا ‌معرف تحميلات ‌اجتماعي ‌در جامعه‌اي‌ است ‌كه‌ به ‌جاي ‌در نظر گرفتن الگوهاي ‌فرد يا نسلي ‌ديگر، تنها الگوهاي ‌خود را به ‌آنها ‌تجويز مي‌كند. در حقيقت ‌ونداليسم ‌واكنشي ‌است ‌در مقابل ‌برخي‌ از صور تحميلات‌ كه ‌مبين ‌تمايل ‌به ‌تخريب ‌آگاهانه‌، ارادي ‌و خود خواسته ‌اموال‌، تاسيسات ‌و متعلقات ‌عمومي ‌است و اين‌گونه جديد از ونداليسم را تحت عنوان «ونداليسم نسلي» معرفي مي‌كنند. مسلما ونداليسم چون داراي ريشه‌هاي پيدايش گوناگوني است مي‌تواند انواع مختلفي نيز داشته باشد كه بررسي هر مورد از اين علل و انواع مي‌تواند به عنوان موضوعات تحقيق مطرح شود. 

  تاثير جنسيت و سن بر ونداليسم

بر اساس يافته‌هاي پژوهشي اغلب وندال‌ها در گروه جنسي مذكر قرار دارند و به عبارت ديگر پسران بيش از دختران به ونداليسم كه با نوعي خشونت همراه است روي مي‌آورند. بررسي‌هاي انجام شده از سوي صاحب‌نظران عمدتا متوجه تمايزات رفتاري و ويژگي‌هاي شخصيتي- رواني و موقعيت‌هاي اجتماعي متفاوت دو جنس مرد و زن در جوامع است. طبق يك نظريه روانشناختي، دختران از پسران در فرو خوردن خشم موفق‌ترند و پسران اغلب خشم خود را از موضوعات بيروني فرافكني كرده و آن را متوجه بيرون مي‌سازند، حال آنكه زنان غالبا آن را در خود ريخته و درون‌فكني مي‌كنند. براساس تحقيقات انجام شده كودكان، نوجوانان و جوانان بين سنين 10 تا 25 سال بيش از ديگر گروه‌هاي سني به ونداليسم روي مي‌آورند. شيوع ونداليسم در مناطق شهري به مراتب بيش از مناطق روستايي است. ونداليسم در شهرها به علت تراكم جمعيتي و اخلاقي، وجود پاره‌فرهنگ‌هاي مختلف، انحراف و جداافتادگي فرد از جامعه و هنجارهاي اجتماعي بيش از مناطق روستايي مشهود است و از آنجايي كه بسياري از صاحب‌نظران ريشه ونداليسم را در اين ناهنجاري‌هاي اجتماعي مي‌دانند، تشديد اين امر در شهرها امري طبيعي به نظر مي‌رسد. 

  تخريب اموال عمومي توسط ناراحت‌ها

رئيس كميته اجتماعي و فرهنگي شوراي شهر تهران درباره تخريب وسايل عمومي از سوي برخي افراد به «آرمان» مي‌گويد: بايد توجه داشت شهرداري هزينه‌هاي گزافي را براي تجهيز سطح شهر به امكانات رفاهي پرداخت كرده است تا همگان از آن استفاده كنند. عبدالمقيم ناصحي مي‌افزايد: اگر هزينه تجهيز كل شهر تهران را محاسبه كنيد خواهيد ديد كه بودجه كلاني براي تهيه اين اقلام پرداخت شده كه در حقيقت از بودجه بيت‌المال هزينه شده است. به گفته او در آموزه‌هاي ديني به بيت‌المال سفارش‌هاي زيادي شده است. برخي افراد به شكل عمدي يا ندانم‌كاري مبادرت به تخريب وسايل شهرداري مي‌كنند كه اين اقدام آنها از لحاظ اجتماعي و ديني جرم محسوب مي‌شود. وی تاكيد مي‌كند: در برخي مواقع وسايل شهرداري همچون كانكس‌هاي زباله در مزارع و انبار‌هاي شخصي مشاهده مي‌شود، اين در حالي است كه اين عمل سرقت اموال عمومي و جرم محسوب مي‌شود. به گفته او در برخي مواقع شاهد آسيب زدن به شيوه‌هاي مختلف به اموال عمومي همچون ضربه زدن، كندن تلفن عمومي، مخدوش كردن اين وسايل و حك جملات و نقوش روي آنها هستيم، اين در حالي است كه حفاظت از اموال عمومي وظيفه فردي محسوب مي‌شود و اين اموال متعلق به همگان است. 

  عدم تعلق به‌ شهر زمينه تخريب آن‌ را‌فراهم مي‌كند

يك كارشناس مسائل شهري درباره پديده ونداليسم به «آرمان» مي‌گويد: اين افراد با تخريب شهر به تخريب هويت‌ها و خاطره‌ها مي‌پردازند و با اين اقدام نشان مي‌دهند كه هيچ تعلقي نسبت به شهر خود ندارند. گيتي اعتماد با بيان اينكه در گذشته شهرداري شعار«شهر ما خانه ما» را در بين مردم ترويج داده بود و اين شعار با فراگيري و تاثيرگذاري رو‌به‌رو بود، مي‌افزايد: تخريب‌كنندگان بناهاي شهري به هيچ عنوان نسبت به شهر مربوطه احساس تعلق نمي‌كنند. به گفته او برخي افراد وقتي صاحب وسيله‌اي نباشند مبادرت به تخريب آن مي‌كنند كه اين اقدام به هيچ عنوان از لحاظ اخلاقي مورد پذيرش نيست. اعتماد تاكيد مي‌كند: اگر حس تعلق نسبت به شهر وجود داشته باشد به نسبت مي‌توان شاهد نگهداري و توجه به وسايل بود. او در پاسخ به اين پرسش كه مي‌توان اختلال رواني را دليل بروز چنين رفتارهايي برشمرد، تصريح مي‌كند: براي مثال اگر فردي به اختلال رواني مبتلا باشد از خانواده و وسايل مورد علاقه خود محافظت مي‌كند، پس نتيجه مي‌گيريم كه ونداليسم و ايجاد خسارت به شهر به دليل عدم تعلق بروز مي‌كند. اعتماد تصريح مي‌كند: با مشاركت دادن مردم در همه امور شهري مي‌توان جلوی تخريب وسايل عمومي را گرفت. به نظر من براي اين اقدام، بايد از مهد كودك‌ها آغاز كرد.

هنر گرافيتي و جذب توريست

گرافيتي يا «ديوارنگاري» هنري است كه درباره كاربرد آن در فضاي شهري ديدگاه‌هاي متناقضي وجود دارد. از يك سو عده‌اي معتقد هستند كه مي‌توان از هنر گرافيتي براي زيباسازي فضاي شهري استفاده كرد و از سوي ديگر عده‌اي آن را خرابكاري در فضاي شهري مي‌دانند و معتقدند كه بايد جلو آن گرفته شود. هرچند به نظر مي‌رسد گرافيتی‌کار‌ها در سراسر دنيا با مخالفت‌هايي رو‌به‌رو هستند ولي در بعضي از كشورها با استفاده درست از پتانسيل‌هاي اين هنر آن را تبديل به يك جاذبه توريستي كرده‌اند. ديوار برلين يكي از نمونه‌هاي مهم در زمينه استفاده از هنر گرافيتي بود. طرح‌هاي گرافيتي روي اين ديوار به حدي داراي اهميت هستند كه سالانه ميليون‌ها گردشگر از نقاط مختلف جهان براي بازديد از بخشي از اين ديوار كه دولت آلمان آن را به عنوان يادگاري براي هميشه در جاي خودش نگه داشته است، به كشور آلمان مي‌روند. علاوه بر كشور آلمان در كشور استراليا هم استفاده از هنر گرافيتي بر ديوارهاي شهر تبديل به يك جاذبه توريستي شده است. در بسياري از شهرهاي كشور استراليا ديوارها يا مناطقي را طراحي كرده‌اند كه اختصاصا براي استفاده هنرمندان گرافيتي طراحي شده‌اند، يك نمونه از اين مكان‌ها «تونل گرافيتي» است كه محل آن در كمپ دانشجويان كمپرداون دانشگاه سيدني است. ديوارنويسي به عنوان يك هنر شهري در بسياري از كشورهاي دنيا پذيرفته شده است. در برخي كشورها ديوارها و محله‌هايي را مشخص مي‌كنند تا افراد بتوانند روي آنها بنويسند يا نقاشي كنند و در آن مكان‌ها نصب هرگونه آگهي يا تبليغ ممنوع است. در بسياري از كشورها گاهي براي زيباسازي فضاهاي شهري فراخوان داده مي‌شود و از گرافيتي كارها مي‌خواهند كه در اين امر به مسئولان كمك كنند. برای مثال به‌تازگي در كشور تركيه مسئولان فراخوان داده‌اند و از گرافيتي‌كارها خواسته‌اند تا قطارهاي سراسري اين كشور را نقاشي و رنگ‌آميزي كنند. تجربه‌هاي كشورهاي مختلف نشان‌دهنده اين مطلب است كه استفاده درست از هنر گرافيتي آن را تبديل به يك فرصت مهم براي توسعه كشور مي‌كند. با توجه به اينكه زيباسازي فضاي شهر يكي از مواردي است كه در كشور ما بسيار مورد توجه بوده و همواره به بي‌روح بودن فضاي شهري انتقاداتي وارد است، يكي از درست‌ترين اقدامات در اين زمينه استفاده از هنر گرافيتي براي رنگ‌آميزي ديوارهاي شهر است، كه هم به نفع زيباسازي شهر و هم به نفع ارتقاي هنر گرافيتي در كشور است.

زهرا سليماني - به نقل از روزنامه آرمان امروز



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید