تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :7536

طراحی منظر پایدار شهری

طراحی منظر پایدار شهری
(ماخذ تصویر : Panoramio.com)

چکیده:

تلفیق طبیعت با دست ساخته­ های بشر و چگونگی قرار گیری این دو عنصر در کنار یکدیگر چشم­ اندازهایی به عنوان منظر شهری ایجاد می­کند که توجه به این چشم ­اندازها به ویژه پس از بروز مشکلات ناشی از انقلاب صنعتی در غرب و احداث کارخانه­ ها و تأثیر آنها بر سیمای شهر بیشتر مطرح گردید. به تعبیری می­توان گفت: سیمای شهری همان تصویر ذهنی است که از تجسم عینی چشم­ اندازهای پیرامونی در خاطر ناظر نقش می­بندد. خواه تجسم عینی یک منظر شهری منبعث از هویت تاریخی، طبیعی یا معماری آن باشد و خواه وابسته به رخدادهای اجتماعی و خاطرات جمعی بازدید کنندگان.

منظر پیوند دهنده آحاد معماری یا معماران است.معماری متکثر،سیمای شهرها یا منظرهای طبیعی چه در طول تاریخ و چه در زمان حاضر ،همه و همه در بستر منظر بهم مرتبط میشوند.پیوند میان انواع معماری ها زمانی برقرار میشود که ما به عناصر ارجاعی خود همچون میدان نقش جهان که معماری های متنوعی را نظیر معماری دوره ایلخانی یا صفوی به خود دیده است، به عنوان یک منظر شهری اعتنا کنیم.

یکی از ملزومات دستیابی به مناظر پایدار شهری خلق چشم ­اندازهای زیبا و موزون می­باشد.به طوری که بنیاد مناظر شهری پایدار آینده به کیفیت و خلاقیت در طراحی ساختمان­ها و فضاهای عمومی و شبکه ارتباطات آنها وابسته است. هم شهروندان و هم طراحان منظر شهری می­بایست به کیفیت معماری مستحدثات توجه کنند و در یک چارچوب ملی جدید برای ارتقای مناظر شهری، اقدام به تمهید و تدوین ایده­ها و ابزارهای منعطف در سطوح ملی نمایند تا هدایت­گر شکل­گیری مناظر پایدار شهری باشند.

مصادیق متنوعی از منظر شهری در پهنه گسترده ایران زمین در اذهان عمومی متبلور است. جمیع پتانسیل­های طبیعی و زیست­محیطی در آمیخته یا منفک از هنر ایرانیان در تمدن­های کهن و نوین و جلوه­هایی از معماری و مصنوعات بشری در این مرز و بوم شماری از این دست می­باشند.

تعاریف و مفاهیم پایه:

الف):  سیما و منظر شهری

تعریف منظر شهری :

منظر واژه‌ای است عربی از ریشه نظر و بر وزن مفعل، اسم مکان است مانند مکتب، مدخل، پس می‌تواند محل نظر باشد یا مکان نگریستن، یعنی «هر چیزی که آن را می‌نگرند، خواه خوشایند باشد و خواه بدنما» (دهخدا). بنابراین منظر چیزی است عینی.

اساساً منظر شهری، سطح تماس (Interface) انسان و پدیده شهر است و از اینرو بخش قابل توجهی از دانش و عواطف محیطی شهروندان تحت تاثیر آن شکل می‌گیرد. اهمیت منظر شهری، به عنوان واسطه میان انسان و پدیده شهر، به اندازه‌ای است که برخی اوقات در تعریف طراحی شهر گفته‌اند:

طراحی شهر مدیریت منظر شهری (منظر عینی و ذهنی) است». منظر شهری وسیله ای است که شهر را پدیدار می‌کند. به عبارت دیگر ترسیمات تجریدی طراحان و معماران (نظیر پلان، مقاطع و نمای جداره خیابان‌ها) تنها در قالب منظر شهری است که به تجربه واقعی و انسانی بدل می‌شود.

از طریق این واسطه، یعنی منظر شهری، است که ابعاد غیر کالبدی شهر امکان بروز و تجلی خارجی پیدا می‌نماید (گلکار، 1385: 39).

منظر شهری علاوه بر ممکن ساختن «قرائت» متن شهر، امکان آسیب‌شناسی شهری را فراهم می‌سازد. چنین دیدگاهی بر این پیش فرض استوار است که بحران در منظر شهری نشان‌دهنده بحران در طراحی شهری است و بحران در طراحی شهری نشان‌دهنده‌ بحران در فرآیندهای توسعه ومدیریت شهری است (همان : 39).

چنانچه منظر شهری را به مثابه گونه‌ای از هنر مورد توجه قرار دهیم، گستردگی طیف مخاطبین و آفرینشگران آن، گواهی بر اهمیت هنر مزبور خواهد بود. در واقع شهروندان همه روزه زندگی خود را با ورود به خیابان که همچون نمایشگاهی دایمی از مناظر شهری است، آغاز می‌نماید (همان : 39)

در واقع منظر شهری جنبه عینی یا قابل ادراک محیط می‌باشد که به نوبه خود دارای فرم، عملکرد و معناست (پاکزاد، 1385: 101).

میدان ناوونا، روم، ایتالیا (Navona Square) میدان ناوونا، روم، ایتالیا (Navona Square) (ماخذ :‌ Panormio.com)

منظر شهری میدان حسن آباد منظر شهری میدان حسن آباد (ماخذ : Panormio.com)

تعریف سیمای شهری:

سیما یا تصویر ذهنی از شهر، طرحواره‌ای ارزشگذاری شده در ذهن فرد از منظر شهری می‌باشد. که عوامل متعدد فیزیولوژی، فردی، اجتماعی، اعتقادی، ارزشی و ... در ایجاد آن تاثیرگذارند. در واقع اطلاعات پردازش شده در ذهن (تصویر ذهنی از محیط یا فضای مورد ادراک) را سیما گویند. تصویر ذهنی شهر یا سیمای شهر، در واقع کلیت به هم پیوسته‌ای از نمادها و نشانه‌هاست که به مفاهیم، ارزش‌ها، معانی و چیزهایی شبیه آن واقعیت می‌بخشد (پاکزاد، 1385: 75 و 21).

تصویر ذهنی فرد از محیط حاصل دو عامل اصلی است:

  1. خاطرات، روابط، تجربیات و توقعات که همه به صورت یک مجموعه ادراکی، رابطه بین فرد و منظر را زمینه‌سازی کرده؛
  2. اطلاعات ارسال شده سه‌بعدی از منظر که تصویر ذهنی را به صورت طرحواره شکل می‌دهد، در این فرایند انسان اطلاعات دریافتی از محیط را در ذهن منظم کرده و علاوه بر اجزا محیط نظم یا رابطه حاکم میان آنان را نیز در ذهن خود به تصویر کشیده و به آن معنا می‌بخشد.

لازم به ذکر است که تصویر ذهنی ایجاد شده، تصور شهروند از محیط بوده و به همین خاطر با واقعیت موجود انطباق کامل و دقیق ندارد و جالب اینکه فرد بر اساس این تصویر ذهنی رفتار می‌کند و نه بر اساس واقعیت‌های موجود. (گلکار، 1385 : 39).

 بنابراین سیمای (ذهنی) شهر آن تصویر ذهنی است که انسان در چارچوب ساختار شخصیتی‌اش، آگاهانه و یا ناآگاهانه از جنبه‌های خاص از واقعیت فیزیکی موجود، تجربه کرده است. اما این تصویر ذهنی برای فرد فقط مربوط به زمان حال نبوده بلکه با تصورات ذهنی او از گذشته و آینده ترکیب شده ایجاد خاطراتی از گذشته و توقعاتی از آینده می‌کند (پاکزاد، 1385 : 23).

سیمای شهری میدان حسن آباد سیمای شهری میدان حسن آباد (ماخذ : استخوان بندی شهر تهران)

 

در مرحله نخست، محیط شهری هندسه و ویژگی‌های ملموس خود، نظیر ویژگی‌های بصری، صوتی، بو و غیره را در معرض حواس پنجگانه انسان قرار می‌دهد، در این مرحله اصطلاحاً محیط شهری توسط فرد مورد ادراک قرار می‌گیرد. محصول تعامل انسان با محیط شهری در این مرحله پدیده‌ای است که از آن با لفظ منظر شهری (City Scape) نام برده می‌شود که به منظور عدم اختلاط با دیگر مفاهیم مرتبط، از اصطلاح "منظر عینی شهر" برای ارجاع به آن استفاده می‌شود. در مرحله دوم، محیط شهری توسط فرد مورد شناخت قرار می‌گیرد. در این مرحله ذهن فرد بر اساس داده‌های محیطی، طرح‌واره‌های ذهنی، تجارب و خاطرات قبلی تصویری از محیط ساخته و معنای معینی را به محیط الصاق می‌نماید. محصول تعامل میان محیط شهری و ذهن فرد، پدیده‌ای است که با لفظ "منظر ذهنی شهر (City Image)" از آن نام برده می‌شود. در مرحله سوم، ذهن فرد براساس شناختی که از محیط به دست آورده و بر مبنای فرایندهای تاثری و ارزیابانه نسبت به محیط واکنش عاطفی مثبت و یا منفی پیدا می‌نماید. محصول تعامل محیط شهری و ذهن ارزیابانه فرد، پدیده ای است که «جک نسر» از آن با اصطلاح "منظر ذهنی ـ ارزیابانه شهر" نام می برد. و نهایتاً در مرحله چهارم از تعامل میان محیط شهری و انسان، فرد بر مبنای محتویات منظر ذهنی ـ ارزیابانه خود که نشان دهنده احتمال رویدادهای محتمل الوقوع در محل می باشد، به رفتار معینی دست می زند (گلکار، 1385: 39).

نمودار جایگاه منظر شهری در تعامل میان انسان و محیط
نمودار جایگاه منظر شهری در تعامل میان انسان و محیط (ماخذ: گلکار، 1385)

تصویر ذهنی یا سیمای شهر از نظر راپاپورت، «کلیتی است که حتی پس از ترک محیط نیز در خاطر انسان می‌ماند، زیرا انسان را در مجموعه اجزا به شمار آورده و آن را با کلیت شهر درگیر می نماید. تصویر ذهنی حاصل تعامل میان ناظر و محیط اوست: ارتباط متقابل میان شخص و مکان. بر این اساس منظر شهری که مجموعه‌ای از گشتالت‌هاست، وقتی کلیتی ذهنی می‌شود که به آن معنی‌ای استوار که از ظرفیت‌های فرهنگی یا منطقه‌ای اقتباس شده است، داده شود. تصویر ذهنی شهر، در واقع کلیت به هم پیوسته‌ای از نمادها و نشانه‌هاست که به مفاهیم، ارزش‌ها، معانی و چیزهایی شبیه به آن واقعیت می‌بخشد» (همان: 21).

میدان ناوونا، روم، ایتالیا میدان ناوونا، روم، ایتالیا (ماخذ :‌Panormio.com)

 

سیمای عینی (منظر) تا زمانی که انسان در فضا حضور دارد و به مشاهده فضا می‌پردازد، معنی دارد؛ حال اگر فرد، دیگر در فضای شهری حضور نداشته باشد و تنها به واسطه مرور تصاویر به جا مانده در ذهن که از تماشای فضا و عناصر شاخصی که در آن وجود داشته، به یادآوری فضا بپردازد، این تصاویر ذهنی تبدیل به سیمای ذهنی فرد از فضا می‌شوند.

منظر علم مناظر و مرایاست.آنچه در عینیت وجود دارد و میتواند معماری شود.معماری منظر اگر پایدار و مانا باشد خاطره ذهنی ماندگار ایجاد خواهد کرد.خاطره ذهنی از یک منظر،سیمای ذهنی را بوجود می آورد.  

سیمای ذهنی می‌تواند بسته به ویژگی‌های ذاتی، روحی، روانی و فرهنگی از فردی به فرد دیگر تغییر کرده یا به واسطه شکل‌گیری یک رویداد جمعی تبدیل به یک سیمای ذهنی مشترک و خاطره جمعی برای ساکنین شهر شود.لیکن مصداق خارجی و عینیت مسلم آن ،همان معماری منظر و قابل رویت است.

مدل ذهنی روابط میان انسان و محیط نشان می‌دهد که یک رابطه دو طرفه میان ویژگی‌های معماری منظر شهری از یکسو و ادراک، شناخت، ارزیابی و رفتار انسانی از سوی دیگر وجود دارد .

در مجموع می‌توان سیمای شهر را شامل منظر عینی یعنی وجه کالبدی فضای شهری و سیمای ذهنی به معنی تصورات شکل‌گرفته از فضا که ناشی از پردازش ذهنی مجموع عوامل ادراکی، اجتماعی و فرهنگی می‌باشد، تعریف کرد.خاطره ذهنی به جا مانده از معماری منظرشهری پایدار خالق سیمای مطلوب و با هویت شهری است.

معماری منظر در شب و سیمای شبانه:

شهر در نتيجه مناسبات زندگي در طول روز و شب، دو چهره متفاوت از خود را براي شهروندان به نمايش مي‌گذارد. سیمای شبانه در واقع تصور مخاطب از شهر هنگام شب است که چگونگی شناخت و درک آن مبین کیفیت فضای شهری در زمانی است که به دلیل تاریک شدن هوا و تعطیل شدن غالب فعالیت‌های اداری از ویژگی‌های متفاوت شکلی و محتوایی برخوردار است.

منظر شهرهای بزرگ امروز در طول شبانه روز، چهره متفاوتي از شهر را در معرض ديد کاربران فضاهاي شهري قرار مي‌دهد. بخشي از اين منظر را فعاليت‌هاي جمعي شهري در طول شب شکل مي‌دهد و بخش ديگر را جنبه‌هاي بصري فضاهاي شهري، که در هنگام شب زير پرده تاريکي از نظرها پنهان شده و تنها با نورپردازي مصنوعي قابل رؤيت است. اين دو جنبه، يعني فضاهاي شهري به عنوان بستر فعاليت‌هاي جمعي شهروندان و تصاوير و مناظر شهر در شب، تصور مخاطب از فضای شهری را در هنگام شب مي‌سازد که از آن به «سیمای شبانه شهر» تعبیر می شود (رضوان و خیری، 1389 : 78).

منظر شهری کوچه مروی-در روز منظر شهری کوچه مروی-در روز (ماخذ : احمد گنجی)

منظر شهری کوچه مروی-در شب منظر شهری کوچه مروی-در شب (ماخذ : احمد گنجی)

بنابراین منظر شهرها در شب از دو ديدگاه قابل بررسي است، ديدگاهي که به تحليل زندگي شبانه و فعاليت‌هاي شهروندان مي‌پردازد و ديدگاه ديگر که به تحلیل جنبه‌هاي بصري، در طول شب توجه مي‌کند.

فعاليت‌هاي شهروندان در طول شب به عنوان يكي از عوامل سازنده منظر شبانه شهري، خود متأثر از سياست‌گذاري‌هاي مسئولين شهر و مديريت فضاهاي شهري است كه اگر بر اساس زمينه‌هاي تاريخي و مكاني شهر و شرايط بافت جمعيتي و با در نظرگرفتن جنبه‌هاي فرهنگي و باورهاي اعتقادي آنها صورت پذيرد، مي‌تواند منجر به ارتقاي ظرفيت فضاهاي شهري از جنبه‌هاي عملكردي و کارکردی شود. اين فرايند سبب غناي تصوير ذهني مخاطب از فضاهاي شهري شده و موجد خاطره جمعي شهروندان از شهر  مي شود.

عامل ديگري كه بر سيماي شبانه شهرها تأثيرگذار است منظر عینی شهر است كه با آنچه در روز به نظر مي‌آيد، متفاوت است. نور يكدست روز تمام گوشه‌ها و زواياي شهر را در نظر مخاطبان نمايان مي‌سازد. اما در شب اين امكان وجود دارد که با تأكيد يا ناديده انگاشتن آگاهانه بخشی از فضا، زمینه شکل‌گیری تصويری مطلوب را در ذهن شهروندان فراهم آورد. در واقع آنچه سبب  سززندگی و پویایی فضا در شب می‌گردد، تطابق و همخواني دو کیفیت منظر شبانه و جريان عملکردي شهر در طول شب است.

بخش عمده‌اي از درك هويت شهر وابسته به نورپردازي فضاهاي شهري است كه نقش موثری در ایجاد خوانایی و ارتقای ایمنی فضاهای شهری در طول شب دارد. هدف از نورپردازي امکان بازخواني ويژگي‌هاي منظر شهري در تاريکي شب است.

منظر شهری شمس العماره-در شب منظر شهری شمس العماره-در شب (ماخذ :‌نگارنده)

منظر شهری شمس العماره-در روز منظر شهری شمس العماره-در روز (ماخذ :‌نگارنده)

درواقع عامل نور از طریق اثرگذاری در کیفیت اطلاع‌رساني، شناساندن مناطق و محلات، افزايش بار هويتي مراكز، نشانه‌سازی و تاکید بر فضاهای و اماکن شاخص شهری نقش برجسته‌ای در تعریف سیمای شهری دارد. باید در نظر داشت شهر در شب با حضور انسان تعريف مي‌شود و به اين سبب نوع نورپردازي بناها و فضاهاي شهري مي‌تواند خاطره‌ساز شده و در حافظه جمعي شهر بنشيند (رضوان و خیری، 1389 : 79).

منظر پایدار شهری (ماخذ : نگارنده)

معماری منظر و حفظ هويت شهری

سخن از شهر و معماری بافت تاریخی آن همواره سبب‌ساز شکل‌گیری حس این همانی برای شهروندان و ساکنان شهر است. حال اگر شهر کهن در زمان و مکان سابق خویش متوقف گردد، دچار فرسایش و انحطاط می‌گردد. گذر زمان در شهر، خود را با ویرانه‌ها و ویرانی‌ها می‌نمایاندو بدین ترتیب شهر کهن که مکانی است مملو از خاطرات در ذهن شهروندان، تبدیل می‌شود به مکانی برای خطرات؛

دوری از خاطره و مرور ایام، خاطره را نیز می‌زداید و شهر بی‌خاطره شهروند را می‌سازد و به نوبه خویش، با فاصله گرفتن شهروند بی‌خاطره از اصالت و هویت شهری، حس تعلق و انگیزه حضور در عرصه شهر کمرنگ می‌گردد (حمیدی، 1376).

 چهارراه گلو بندک-مراسم عاشورا تاسوعا چهارراه گلو بندک-مراسم عاشورا تاسوعا (ماخذ :‌نگارنده)

چهارراه گلو بندک- ساختمان دادگستری چهارراه گلو بندک- ساختمان دادگستری (ماخذ : نگارنده)

هويت شهر نيز همچون هر پديده‌اي، با موجوديت شهر شكل مي‌گيرد، در زمان مي‌زيد و دگرگون مي‌شود. به عبارتی دیگر وقتی شهر یا جامعه رشد می كند، بخشی از صفات هویتش در جریان رشد تغییر می كند و ساماندهی جدیدی می‌یابد.

از نظر نوربرگ شولتز، هويت بشر و هويت مکان‌ لازم و ملزوم يکديگرند. داشتن مکاني مشترک به معناي داشتن هويت مشترک است. مکان‌ به عنوان ظرفي که در برگيرنده وقايع و حوادث است، مي‌تواند به حفظ خاطرات کمک کند. به عبارت ديگر، خاطره، مکان محور است يا حداقل به پشتوانه مکاني نياز دارد (میرمقتدایی، 1388: 7) و شهر مکان خاطره‌های جمعی مردمانش است. [...] فضاهای شهری علاوه بر حیات اجتماعی خود، تصورپذیر بوده و در ذهن ساکنان آن نقش بسته و خاطراتی فراموش‌نشدنی بر جای می‌گذارد، و در دل و ذهنشان زنده می‌ماند (حبیبی، 1379: 23 و 30). به عبارتي شهر خاطره را مي‌سازد و خاطره به شهر شكل مي‌بخشد (حبيبي، 1386: 1).

خیابان 15 خرداد-مسجد امام خیابان 15 خرداد-مسجد امام (ماخذ :‌نگارنده)

خيابان، گذر، كوچه، ميدان، فضاهاي باز و بسته و ... زمينه‌هاي جدي براي تجربه شهري مي‌گردند. امري كه مي‌تواند در شكل‌گيري خاطره‌هاي ارادي و غيرارادي شهر موثر افتد و تصورات و تصويرهاي گذرا-در زمانه را-به تصورات و تصويرهاي پايدار و قابل رجوع در ذهن تبديل كند (همان: 3).

عناصر منظر شامل عناصر کالبدی فوق الذکر(خیابانها،کوچه ها،میادین و فضاهای باز و بسته شهری) چنانچه با اعتنا به پیشینه فرهنگی معماری شوند میتوانند ضامن احیای هویت شهر باشند.

چنانچه جان لنگ اشاره مي‌کند کيفيتي که از شهر برداشت مي‌شود، بيش از هر چيزي بستگي به کيفيت خيابان‌هاي آن دارد، جيکوبز نيز معتقد است، اگر خيابان‌هاي اصلي شهر جذاب باشند، شهر جاذب و جالب خواهد بود» (بهزادفر، 1388: 57).

خيابان‌هاي شهري که نتيجه سال‌ها تلاش شهروندان براي تداوم حيات شهري است، مملو از خاطرات، دلمشغولي‌ها، نيازها و سلایق شهروندان بوده و گوياي نوع زندگي، طرز تفکر، سطح اقتصادي، نوع روابط اجتماعي و ساير اشتراکات ذهني و عيني شهروندان در مقياس شهر مي‌باشد (پاكزاد، 1386: 132). از اين‌رو خيابان‌ به عنوان يكي از اصلي‌ترين اجزاي سازنده شهر، بيانگر ساختار اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي و يا به عبارتي بيانگر هويت جامعه مي‌باشد. ولي امروزه حوزه عملکردي وسيع و متنوعي که خيابان‌ها دارند در سايه حرکت سريع درون شهري ناشي از نگرش مدرن و غلبه اتومبيل بر انسان به فراموشي سپرده شده‌اند (بهزادفر، 1388: 57).

فضاهایی که از آنها به عنوان نمادی از حضور اندیشه سیاسی-فلسفی جامعه مدنی یاد می‌شود، مکان بروز رفتارهای اجتماعی و شکل‌گیری مشارکت مردمی را فراهم آورده و و روابط شهروندی را تسهیل می‌نماید و به مکان‌های کار، تفریح، تبادل اطلاعات، تظاهرات اجتماعی-فرهنگی و سیاسی-اقتصادی جامعه تبدیل می‌شوند، مکان بروز مخالفت‌ها و موافقت‌ها و نمایش‌های شهری، مکان برگزاری جشن‌ها و سوگواری‌های ملی و مذهبی و دیگر حادثه‌ها و اتفاقات شهری. چنین مکانی (با در بر داشتن مفهوم زمان) به سبب خصوصیات کالبدی نمادین خود و واقعه و حادثه‌ها، هویت‌بخش بوده و موجد خاطرات فردی و جمعی در اذهان افراد و جامعه می‌گردند. امری که سبب حس تعلق به مکان و زمان و هویت یافتن فرد در شهر می‌گردد. فضاهای شهری به سبب حادثه‌ها و واقعه‌ها از سویی و عناصر کالبدی خود از دیگر سوی، خاطره‌انگیز می‌شوند (حبیبی، 1379: 24).

دو عامل عمده و اساسي باعث خاطره‌انگيزي منظر شهري مي‌شوند، ابتدا نقش‌انگيزي فضای شهري به معناي وجود عملکردها، مفاهيم و ويژگي‌هاي کالبدي مشخص و متمايزي که به راحتي در ذهن حک مي‌شوند و دوم برانگيخته شدن احساسات مثبت شهروندان و ايجاد محيطي مأنوس از طريق ايجاد امکان دخل و تصرف در فضا توسط آنان و همچنين افزايش مشارکت شهروندان در نگهداري فضا، به نحوي که فضا را بخشي از محيط زندگي خود بدانند. به اين ترتيب ذهن آنان انباشته از خاطرات فردي و جمعي خواهد شد تا جايي که ديگر نمي‌توانند نسبت به مسائل آن بي‌تفاوت بمانند. متعهد نمودن شهروندان نسبت به خيابان و وقايع درون آن اساسي‌ترين گام در جهت ايجاد و تقويت تعاملات اجتماعي در آن است (پاكزاد، 1386: 144-145).

نتیجه گیری:

باید در نظر داشت، که اولین برخورد با هر، پدیده یا موجودی، سیما و کالبد ظاهری آن است؛ وجهه‌ای قابل ادراک که براحتی قابل تشخیص و بازشناسی است. به عبارتی اولین مشخصه تفاوت میان دو موجود عینی، شکل و ساختار کالبدی آن است.

ساختار کالبدی یک فضای شهری بواسطه معماری منظر آن شکل میگیرد.مطلوبیت عینی و ذهنی یک فضای شهری و خاطره انگیزی آن بواسطه هویتمند بودن معماری منظر آن فضا محقق میگردد.

هویت منظر شهری در نتیجه تعامل میان عناصر منظر از جمله عناصر کالبدی فضا یعنی جداره ها ،کفها،پوششهای گیاهی و نورپردازیها با عناصرکارکردی شامل فعالیتها ،رخدادهاو روحیه فضایی حاکم بر منطقه شکل میگیرد. در واقع منظر شهری در برگیرندۀ چهار عنصر اساسی است:

  • استفاده کنندگان
  • مصنوعات بشری شامل عناصر کالبدی و عناصر کارکردی منظر
  • روابط: ارتباطات میان عناصرمنظر با یکدیگر و با افراد
  • زمان: منظر شهری به تناسب زمان تعاریف متفاوتی دارد

 

جداره ها و عناصر عمودی تشکیل دهنده بدنه های شهری که هریک برخاست هاز سبک معماری خاص و هویت مجزایی میباشند در تعامل با یکدیگر موجد سیمای شهری و خاطره ذهنی ماندگار از فضای شهری خواهند بود.

چگونگی تسلسل معماری با هویت گذشته به معماری مدرن و تاثیر پذیرفته با تکنولوژی روز در فضاهای باز و عمومی شهری و تلفیق روابط کالبدی،کارکردی با عناصر طبیعی و در آمیختگی آن با فطرت بشری زمینه ساز تعاملات خودجوش و دیرپای انسانی در محیطهای شهری خواهد بود.

 عوامل موثر در شکل‌گیری معماری منظر با هویت در شهر

خاطره انگیزی فضا با عناصر منظر

نقش‌انگيزي كالبد

-ایجاد ويژگي كالبدي مشخص و متمايز

-حفظ جداره ها  و عناصر واجد ارزش

نقش‌انگيزي كاركرد

 

-تعامل میان عناصر منظر و کاربران فضا

-تمهید عرصه برای تعاملات اجتماعي

-تمهید عرصه تفرج و گذران اوقات فراغت

ثبت و انتقال خاطره و تاريخ شهر

ثبت خاطره در كالبد

-حفظ بناها و عناصر ارزشمند تاريخي

-احداث بناهاي يادبود رويداد‌هاي شهري

-حفظ نام و روحیه فضاها ی يادآورخاطرات

ثبت خاطره در كاركرد

-حفظ و تقويت عملكردهاي خاطره‌انگيز

-شناسايي عملكردهاي خودجوش و ديرپاي و ايجاد زمينه‌اي براي ادامه فعاليت

-حذف کاربریهای ناسازگار با شخصيت فضا

منابع و مآخذ:

  • بهزادفر، مصطفی. 1388.خیابان اصلی: الزامات و توقعات طراحی شهری. فصلنامه آبادی، شماره 63.
  • پاکزاد، جهانشاه. 1386.سیر اندیشه‌ها در شهرسازی از کمیت تا کیفیت (2). تهران: شرکت عمران شهرهای جدید.
  • حبيبي، سيد محسن. 1386.مرمت شهري. تهران: دانشگاه تهران، موسسه انتشارات و چاپ.
  • گلكار، كورش، 1385.چشم‌انداز شهر/ محله،پيشنهاد يك چارچوب مفهومي براي صورت‌بندي بيانيه چشم‌انداز. مجله هنرهاي زيبا: شماره 24.
  • محمودی،محمدمهدی،1383،ضرورت طراحی در ارتباط با فضاهای شهری پیرامون ورودیهای مترو در تهران،مجله هنرهای زیبا شماره19.
  • محمودی،محمدمهدی،1388،پیاده رو عرصه ای برای تعاملات اجتماعی:مطالعه موردی خیابان ولیعصر تهران،حد فاصل چهارراه ولیعصر (ع)تا تقاطع خیابان دکتر فاطمی،نامه علوم اجتماعی(علمی-  پژوهشی)- 17(37) : 145-0168
  • میرمقتدایی، مهتا. 1388.معیارهای سنجش امکان شکل‌گیری، ثبت و انتقال خاطرات جمعی در شهر. نشریه هنرهای زیبا: شماره 37.
  • مهندسین مشاور هرم پی،1390، ساماندهی سیمای شبانه و روزانه اماکن و فضاها در مرکز تاریخی شهر تهران،کارفرما:حوزه معاونت شهرسازی و معماری شهرداری تهران

محمدمهدي محمودي‌ ـ استاديار دانشکده معماري‌ـ پرديس هنرهاي زيبا‌ـ دانشگاه تهران
ليدا اسلامي‌ ـ‌ کارشناس ‌ارشد معماري  منظر‌ـ‌  هنرهاي‌  زيبا  دانشگاه  تهران‌

به نقل از وب سایت موسسه مطالعات منظر پایدار

موضوعات مرتبط : منظر پایدار    
عضو مرتبط :    لیدا اسلامی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید