تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :580

فناوری‌های رسانه‌ای و رسالت خبرنگار

کسانی چون مک لوهان و نیل پستمن به تاثیر فناوری‌های رسانه‌ای بر زبان و ذهنیت انسانی تاکید دارند. به نظر مک لوهان «رسانه همان پیام است» و پستمن نیز از غلبه استعاره زبان رسانه‌ای بر ذهنیت انسان سخن می‌گوید. به نظر این نویسنده فناوری‌های چاپ، تلگراف، عکاسی، فرستنده‌های رادیو و تلویزیونی و سرانجام تکنولوژی‌های رایانه‌ای هر کدام زبانی ویژه آفریدند و هر زبان به نوبه خود همه جهان را از نو می‌سازد و همه مفاهیم کهن را از نو تعریف می‌کند. اما به نظر می‌رسد که برخلاف رویکرد جبرگرایی رسانه‌ای، رسالت خبرنگار می‌تواند بر تبدیل استعاره یک فناوری ارتباطی به زبان انحصاری دوران غلبه کند. خبرنگار استعاره زبان فناوری را به زبان گفت‌وگویی بشر ترجمه می‌کند و آن را در زمینه زبانی گسترده‌تری به‌کار می‌گیرد. رسالت خبرنگار باعث می‌شود که زبان و ذهن ما به جای «پاره پاره شدن» غنی‌تر و برای غلبه بر مشکلات بشر کنونی مؤثرتر شود.
اختراع دستگاه چاپ در قرن پانزدهم پدیده عمومی کتاب را به ارمغان آورد.کتاب که قبل از آن در شکل نسخه‌های خطی متعلق به معدودی از نخبگان بود به تدریج به یک کالای فرهنگی عام تبدیل شد ولی این تحول حداقل تا پایان قرن هجدهم طول کشید. انقلاب فرانسه در اواخر قرن هجدهم به عنوان انقلاب کتاب و محصول تلاش کتاب نویسان رخ می‌دهد. در این دوره اصحاب دایره‌المعارف با رساله‌ها و کتاب‌های خود بر اندیشه مردم فرانسه و کل اروپا تاثیر می‌گذارند.نیمه دوم قرن نوزدهم با یک خیزش عمومی در اروپا مواجه می‌شود.این خیزش‌ها همچون قیام‌های کارگران صنعتی در پاریس نه تحت تاثیر کتاب‌های نویسندگان سوسیالیست بلکه، تحت تاثیر اعلامیه‌های روشنفکران، فعالیت‌های روزنامه‌نگاران و نوشته های ژورنالیستی تحلیلگران سیاسی انقلابی همچون مارکس و .... قرار داشتند. پدیده روزنامه زائیده پیوند تلگراف با صنعت چاپ بود که مفهوم جدید خبر را پدید آورد.مفهوم جدید خبر تولدی تازه و تباری کهن دارد. مفهوم خبر قبل از این در دانش تاریخ - همچون کتاب معروف ابن خلدون به نام العبر و دیوان المبتداء و الخبر فی ایام العرب و العجم و البربر یا آثار دیگری چون بدایع الاخبار، حقایق الاخبارناصری، زین الاخبار (تاریخ یزدگردی)، مسامره الاخبار...- به کار می‌رفته است.
اما مفهوم «خبر» به یک معنا پدیده‌ای مدرن و متأخر است و تباری تازه دارد. در این دوران، دگرگونی‌های مستمر و لحظه به لحظه به ایجاد یک نوع «تاریخ» می‌انجامد که باید «آن به آن» توسط کارگزاران خبر و رسانه‌ها ثبت و ضبط و مخابره شود.خبرنگار نیز زائیده این دوران است که به جای تاریخ نگار و وقایع‌نگار -  یا خبرنگار در مفهوم سنتی آن - قرار می‌گیرد. تبار مشترک این دو مفهوم متقدم و متأخر خبر نشان می‌دهد که هر دو به مقوله تاریخ تعلق دارند.خبر در مفهوم جدید خود با پیدایش شهروند قرابتی دارد. خبرنگاران رسانه هر چند - هنوز مانند خبرنگاران تاریخ به اخبار نخبگانِ جنگ، سیاست و قدرت می پردازند- ولی برد زمانی خبر در اینجا زمان کوتاه مدت است و خبر دیروز ممکن است امروز کهنه شده باشد. در دهه آخر قرن نوزدهم با اختراع و کاربرد رادیو و در سال های 1925 و بعد از آن با اختراع و کاربرد تلویزیون با تصاویر متحرک از یک سو توده‌ها بی‌قرار شدند و با وجد و شور و به گسترده‌ترین شکل خود وارد عرصه سیاست شدند. ناآرامی‌های دانشجویی و کارگری در ماه می 1968 نیز از تاثیرگذاری‌های انقلاب جدید اطلاعات و گسترش قریب‌الوقوع کاربرد رایانه خبر می‌داد.پیدایش رسانه‌ها بسیاری از مفاهیم و معانی از جمله مفهوم خبر را تغییر داد. خبر در مفهوم اخیر آن به دلیل تاریخ لحظه‌ای، سیالیت و انفجار پیاپی‌اش علی‌الظاهر و با توجه به تحلیل برخی اندیشمندان باید به گسترش نوعی ذهنیت چند‌پاره منجر می‌شد.بر اساس نظر این نویسندگان، خبر در مفهوم جدید خود تداوم و توالی را از تاریخ گرفت و آن را به انبوه رویدادهای غیر منسجم و ناپیوسته تبدیل کرد. در دوران مدرن، دو گفتمان حاکم بر رسانه‌ها تلاش داشت انبوه خبر را معنادار کند: گفتمان روشنگری و گفتمان حاکمیتی. گفتمان‌های متعارض دوران جدید به دو صورت کلی ظاهر شدند.گفتمان روشنگری به معنای دل سپردن به ارزش‌ها و آرمان‌های آگاهی، آزادی، حقیقت و برابری بود و گفتمان اشرافیت با نگاه به گذشته به تداوم سلطنت‌ها و دولت‌ها می‌اندیشید. بدین ترتیب پیدایش رسانه‌ها هم از پیدایش تحول خبر می داد و هم تحولات جدیدی را پایه می‌گذاشت.رسانه و خبر بر جهانی متفاوت دلالت می‌کرد که کنشگران متنوع و بازیگران گوناگونی دارد. مطبوعات و خبر در کنار همه تاثیرات و پیامدهای خود هم زائیده دموکراتیزه شدن یا دموکراتیزه کردن جامعه بود و هم جریان‌های بزرگ استبدادی را بر می‌ساخت و به صحنه می‌آورد.
استبداد قاجاری و انقلاب مشروطه هر دو بعد از ورود تلگراف و رد و بدل کردن اخبار ممکن شدند. تلگراف نه تنها دولت را از ظرفیت‌های خود برای تسلط بر سرزمینی بزرگ آگاه ساخت بلکه روحانیت و بازار در پرتوی ظرفیت تلگراف برای انتقال پیام‌ها و فتاوی بین مراکز مذهبی و تجاری داخل و خارج با مردم شهرهای مختلف ایران به قدرت اجتماعی و سیاسی خود آگاهی یافتند. در دوره پهلوی صدای فرستنده‌ها بلند از صدای مطبوعات بود و رادیو و تلویزیون نقش بیشتری در ساخت و پرداخت افکار عمومی داشتند. پیدایش وسایل ارتباط جمعی (Mass media) به اولین موج دموکراتیزه شدن جامعه انجامید و در عین حال «توده» را پدید آورد.توده‌ای که نسبت به دوران پیشامدرن هم از حقوق شهروندی بیشتر و هم از آگاهی و دانایی بیشتری برخوردار بود. همگام با تحول رسانه‌ها مفهوم خبر و خبرنگاری نیز تغییر کرد. آخرین موج دموکراتیزه شدن رسانه‌ها گسترش خبرنگاری به عنوان یکی از مؤلفه‌های شهروندی است.اما در این دوران اخیر انفجار اطلاعات و در دورانی که خبر و تولید خبر به اوج خود می‌رسد خبر دیگر مزیت فی نفسه خود را از دست می‌دهد. چیزی که این‌روزها بیشتر به آن احساس نیاز می‌شود نه اطلاعاتی جدید بلکه رویکردی برای ساخت انسجام اطلاعاتی و پیدایش یک تصویر تاریخی منسجم‌تر است که این انبوه اطلاعات را برای ما معنادار کند. مسئله این است که گویا این معنای کلی را دیگر نمی‌توان با روایت‌های کلان و فلسفه‌های بزرگ تاریخ ساخت و دیگر امکان ایجاد توافق عام در مورد این چارچوب های ذهنی بزرگ وجود ندارد.این است که این خبرنگاران شهروند دیگر نباید فقط تاریخ خود را روایت کنند بلکه باید با تاریخ دیگری در گفت‌وگو قرار گیرند. آنان بایداز نگاه اثباتی به تاریخ خود به سوی نگاه تفسیری تاریخ من و دیگری عبور کنند.
انبوه کسانی که در شبکه‌های اجتماعی مشغول نوشتن و داد و ستد پیام ها و اخبار هستند هر چند از درون خود خبر می‌دهند ولی رسالت خبرنگاری جدید دیگر صرفاً بیان اخبار خویش نیست. آنان باید بتوانند بدون این که لزوماً از دنیای خود خارج شوند ، با به رسمیت شناختن چندگرایی‌های ضروری زندگی و خصلت تکمیل متقابل آن‌ها، افق‌ها را وسعت ببخشند. فراتر از این خبرنگاران آماتور شبکه‌های اجتماعی، خبرنگاران حرفه‌ای به عنوان یک قشر مؤثر از روشنفکران دوران اخیر باید یک وظیفه تفسیری برعهده گیرند. به قول باومن این وظیفه تفسیری رسالت جدید روشنفکران عصر انفجار اطلاعات و رسانه‌ها است؛این خبرنگاران باید از توانايي بركشيدن خويش به بالاي شبكه‌هاي ارتباطيِ قرارگاه نظام‌هاي متفاوت معرفتي برخوردار باشند بدون این که لزوماً تماس خود با «اندرون» اين نظام‌ها را از دست بدهند.

 به نقل از روزنامه آرمان امروز



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید