تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :831

مرثیه ای برای روستاهای ایران

مرثیه ای برای روستاهای ایران

تا چندی پیش شهرستان نطنز به نگین سبز کویر مرکزی ایران شهرت داشت. روستاهای نطنز نه تنها نماد سرسبزی، بلکه هر کدام گنجینه هایی از معماری سنتی، گویش های محلی، هنرهای دستی و ... در ایران بودند. با این که روستاهای نیمه غربی شهرستان نطنز چون ابیانه، چیمه، برز، سُه، کشهف طرق، طار از نظر تاریخ، معماری، فرهنگ، زبان و طبیعت مجموعه واحدی را تشکیل می دهند، ولی متاسفانه در طول سال های اخیر نه تنها معماری و فرهنگ بومی و سنتی آنها بلکه به ویژه طبیعت روستاهای طرق و کشه رو به نابودی است. نابودی معماری و فرهنگ بومی ناشی از رواج زمین خواری و ساختمان سازی در طبیعت سرسبز روستاهای طرق و کشه است که باعث شده نو کیسه های روستایی خوش نشین، به طرق مختلف زمین ها را تصاحب کنند و سپس آنها را به خوش نشین های اصفهان و ... بفروشند و خریداران هم اقدام بهساخت خانه هایی با انواع سبک ها می کنند که هیچ مناسبتی با معماری محلی و سنتی ندارد که متأسفانه این سبک خانه سازی مورد تقلید روستاییان نیز قرار گرفته است.

 

تخریب و نابودی طبیعت بی دفاع این دو روستا دردناکتر از نابودی معماری و فرهنگ بومی است. در طول ده سال اخیر سنگ­های تپه های سرسبز پیرامون روستاهای طرق و کشه مورد هجوم معدن کاوان قرار گرفته است که با اره های مهیب اندام تپه ها را از هم می درند و بعد از غارت سنگ ها، تنها لاشه سنگ های حزن انگیز و زشت منظر را به جای می گذارند. این تپه ها حاصل فعالیت تکتونیکی دوران سوم زمین شناسی است که خاک، پوشش گیاهی و تنوع زیستی آنها حاصل میلیون­ها سال تکامل تدریجی است.مرثیه ای برای روستاهای ایران

تخت زبره

فاجعه بارترین این تخریب ها در تپه ای به نام تخت زبره در شمال غرب روستای کشه و مجاور محله اسبر در حال انجام است. این تپه تقریباً مدور و بعضی نقاط آن صخره ای و جنس سنگ های آن آهکی است. تخت زبره دارای ابعاد تقریبی 4 در 4 کیلومتر است و نسبت به زمین های پیرامون بین 100 تا 500 متر ارتفاع دارد، این تپه ادامه تپه ماهورهای جنوب ارتفاعات کوه کرکس، در غرب نطنز است. در پیرامون آن چهار دره بزرگ به نام های لابهشت، کامیجان، لاهِلوین و لاپشت قرار دارد که زمین های آن از صد سال پیش به عنوان مزارع و باغات محله اسبر و لاپشت روستاهای کشه و طار مورد استفاده بوده و سرسبزی آن ها حاصل دست رنج روستاییان محلی است. 4 رشته قنات (استخربالا، لاهِلوین، لاپشت و لابهشت) در سه سمت این تپه جاری هستند. تخت زبره در گذشته نه فقط یکی از مهم ترین چراگاه های دام های روستای کشه و طار بوده است، بلکه از نظر تنوع گونه های گیاهی، انواع پرندگان چون کبک، کبوتر، شاهین، عقاب، جغد، کرکس، و جانورانی نظیر بزکوهی، گرگ، روباه، شغال، خرگوش، گراز، جوجه تیغی، سمور در آن زندگی می کرده اند. متاسفانه از حدود 10 سال پیش بخشی از سنگ های روی تپه که دور از چشم اهالی روستا بوده، مورد استخراج سنگ های ساختمانی قرار گرفت و در سال های اخیر تمام سطح آن با عمق زیاد و با شدت تمام در حال بهره برداری است و پیرامون تپه تل های عظیمی از لاشه سنگ های بزرگ و کوچک که ضایعات سنگ های استخراجی است، ایجاد شده است.

مرثیه ای برای روستاهای ایران  مرثیه ای برای روستاهای ایران

میزان تخریب این تپه از نظر وسعت غیرقابل باور است. البته تخریب و نابودی محیط زیست تنها محدود به این محل نیست، بلکه به گونه ای حیرت آور در اغلب تپه ماهورهای حاوی سنگ های آهکی ساختمانی جنوب روستای کشه و شمال روستای طرق رود با شدت تمام ادامه دارد. متاسفانه خسارات استخراج سنگ از سطح و داخل این تپه نه تنها پوشش گیاهی، حیات جانوری و خاک های سطحی آن را نابود کرده، بلکه سطح آب گیر قنات ها را نیز از بین برده است. انفجارهای بزرگ برای استخراج سنگ ها نیز باعث تغییر مسیر آب های زیر زمینی و فروریختن کانال قنات ها از جمله قنات «استخر آب بالا» شده است. افزون بر این، انفجارها موجب فرار جانوران و پرندگان از محیط طبیعی خود شده است. خاک و پودر سنگ حاصل از برش سنگ ها به صورت گرد و غبار نیز به شکل گسترده بر روی گیاهان و درختان روستای کشه و طار اثر گذاشته و نه فقط باعث خشک شدن درختان باغات و مزارع مجاور شده بلکه سبب ناباروری درختان کل روستا نیز شده است، زیرا این تپه در مسیر بادهای شمال به جنوب روستا قرار دارد و گرد و غبار حاصل از برش و انفجار سنگ ها توسط باد، سراسر روستا را تحت پوشش قرار می دهد. شکل غارتگرانه استخراج سنگ نه تنها منظر زیبای غرب روستای کشه را نابود کرده، بلکه با ایجاد راه های موقت برای حمل سنگ با ماشین های سنگین خاک های طبیعی را به خاک های مرده تبدیل می کند و باعث برخاستن گرد و غبار  می شود. افزون بر این و به دلیل حفاری در رأس تپه، تمام لاشه سنگ های بزرگ پیرامون تپه به ویژه مزارع و باغات لاهِلوین و کامیجان بر روی هم آوار شده است. بعضی از این لاشه سنگ ها بیش از چند تن وزن دارند و هر لحظه امکان سرازیر شدن آنها به سمت باغات وجود دارد و چه بسا ممکن است سبب مرگ رهگذران نیز بشوند. عجیب اینکه مکان حفاری و استخراج و انباشت سنگ تا 50 متری باغ ها و قنات ها و 300 متری خانه های روستایی گسترش یافته است و هیچ سازمانی نظارت بر نحوه استخراج سنگ ها را ندارد.

روستای کشه زیباترین و سرسبزترین روستای شهرستان نطنز و حتی استان اصفهان است که از نظر فضای سبز، باغات و مزارع کشاورزی بسیار غنی است که متاسفانه بی رحمانه مورد سو استفاده سودجویان و فرصت طلبان قرار گرفته است و این جای تاسف است که سازمان محیط زیست شهرستان نطنز که از سال های دور کارنامه درخشانی در مهار تپه های شنی منطقه باد رود داشته است، این گونه نسبت به محیط زیست این منطقه بی توجهی می کند و اجازه چنین اقدامات ویران کننده ای را می دهد. ظاهراً اداره محیط زیست نطنز نقش کدخدای محیط زیست این شهرستان را دارد و سنگ خواران و زمین خواران با کسب مجوزی از این سازمان برای معدن کاوی یا ساخت و سازهایی که حدود و ثغور آن چندان روشن نیست یا نظارتی بر آنها وجود ندارد، اقدام به نابودی طبیعت و تصاحب زمین ها و قطعه قطعه کردن آنها برای فروش می کنند.

حاصل سخن اینکه دیری نخواهد پایید که از بناها، مزارع، باغات و طبیعت زیبای این روستا، فقط خاطره ای در یادها خواهد ماند. بر ادارات منابع طبیعی و آبخیزداری، سازمان صنعت، معدن و تجارت، سازمان حفاظت محیط زیست شهرستان نطنز است که از این فجایع زیست محیطی جلوگیری کنند. بدون شک مقامات مسئول و کارشناسان این ادارات باید پاسخگوی نسل­های بعدی که در این روستا متولد می شوند، باشند.

بررسی و نوشته: محمد رضا ریاضی
*رئیس سابق کتابخانه موزه ملی ایران عضو هیئت علمی سازمان میراث فرهنگی کشور و مدرس دانشگاه
تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی

 



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید