تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :5763

سید علیرضا قهاری
امروز می خواهم در جمع معماران و در قطب عملی فناوری درمورد صنعت سبز یا فناوری نوین ساختمان صحبت کنم و نقش مهم معماران را در حفظ میراث و منابع طبیعی کشور یاد آور شوم . مقوله ای که کمتر کسی است که به اهمیت آن در سرنوشت آینده میهن معترف نباشد معذا نه تنها به راهکار های حفظ این میراث بی بدیل توجه نمی شود بلکه به طرز باورنکردنی و تعجب برانگیزی در اسراف آن همگان سعی بلیغ دارند.

سال آینده مبلغ 58/9 میلیارد دلار به عنوان رایانه مصرف انرژی در کشور پرداخت خواهد شدکه از این مقدار بالغ بر 23/5 میلیاد دلار یارانه به بخش ساختمان و صنایع وابسته به آن تعلق می گیرد . این جا ست که موضوع انرژی و ساختمان به عنوان یکی از عناصر و راهبردهای موثر در توسعه پایدار کشور مورد توجه است .

ایران از کشورهای دارنده مقام است که بیشترین سرانه مصرف انرژی را درجهان دارد که البته مایه افتخار نیست . زیرا که همین میزان انرژی می تواند در گردش چرخ های اقتصادی کشور نقش موثر و سازنده ای را ایفا کند.
آیا نسل امروز برای خود این حق را قائل است که این چنین به بدنه اقتصاد کشور ،محیط زیست و حیات نسل های آینده آسیب وارد کند ؟

بر اساس آمار موجود بین 40 تا 45 درصد انرژی که در کشور مصرف می شود، مربوط به واحد های مسکونی ،اداری و خدماتی است . بخش اعظم انرژی در خدمت مسکن است 0و متولیان ساخت و ساز در کشور بیشترین مسئولیت را در جهت بهبود وضعیت و استاندارد کردن مصالح و به روز کردن سیستم های ساختمانی دارند. استفاده از فناوری هایی که بالاترین کار آیی را درحفظ انرژی و منابع طبیعی داشته باشند می بایست مورد حمایت قرار گیرد . به نظر می رسد با روش های سنتی ساخت و ساز تقریباً این کار غیر ممکن است . رشد جمعیت کشور و نیاز به سالانه 1/5 میلیون واحد مسکونی عرصه ساخت و ساز کشور را از محدوده تفکر سنتی خارج کرده و نیازهای خود را می طلبد به روش های سنتی ، اگر هم امکان صرفه جویی در کاربرد انرژی وجود داشته باشد ، مبالغی را به هزینه ساخت اضافه خواهد کرد که قابل توجیه نیست به عنوان مثال چنانچه بخواهید دیواره های بیرونی و داخلی یک واحد مسکونی را ایزوله کنیم که معمولاً نمی کنند باید هزینه ای اضافه بپردازیم ، حال آن که در ساخت و ساز صنعتی کاربرد مصالح استاندارد این مهم قبلاً امکان پذیر گشته است . مواد لازم در جلو گیری از تبادل حرارت در لایه های مصالح پیش بینی شده و به نوعی صرفه جویی پیش از اجراء انجام گرفته است. اگر ما بتوانیم در ساخت و ساز صنعتی به رقمی در حدود 30 % در صرفه جویی انرژی دست پیدا کنیم ( که دور از واقعیت هم نیست ) در واقع درصد بالایی به پیشرفت صنعت کشور از این طریق کمک کرده ایم و چنانچه این میزان را در 45 % انرژی مصرفی واحدهای مسکونی ضرب کنیم به توانی فوق العاده دست یافته ایم.

این مطلب یکی از محاسن استفاده از ساخت و ساز صنعتی است که معمولاً به آن توجه نمی شود. ما در مقایسه قیمت ساختمان های سنتی و صنعتی تنها مصالح را در نظر می گیریم و این نکته که بعدها در اقتصاد کشور چه نقشی ایفاد خواهد کرد معمولاً شناخته شده نیست. درکشورهایی که به دلیل کمبود منابع انرژی هزینه تحصیل آن زیاد است به دنبال راه هایی هستند تا مصرف انرژی را پایین و پایین تر بیاورند. اما در کشور ما نفت و گاز، انرژی های ارزانی محسوب می شوند و ما می توانیم به جای استفاده از آنها در گرم کردن یا سرد کردن خانه ها در صنایع کشور و در جهت پیشرفت جامعه آن را مورد مصرف قرار دهیم.
امسال دیدیم که به علت مصرف بالای انرژی به ویژه مصرف گاز ، چگونه مدیریت جامعه و حتی وفاق ملی دچار اختلال گردید و مردم استان های غرب و شمال کشور به نفع مردم پایتخت نشین دچار مشکل و معضل شدند . علاوه بر این با قطع گاز صنایع و کارخانجات برای حفظ رفاه مردم پایتخت چه میزان خسارت اقتصادی به کشور وارد شد و در آمد مالی کاهش یافت.

در کشور 70 میلیونی ما ، ساختمان های انگشت شماری هستند که مجهز به عایق حرارتی اند یا از مصالح استاندارد ساختمانی برخوردارند کمتر از یک درصد ساخت و ساز در کشور به روش صنعتی انجام می گیرد و در میلیون ها ساختمانی که به روش سنتی ساخته شده و می شوند دیواره های خارجی تنها باز دارند باد و باران اند حفظ حرارت یا برودت در این بناها با سوخت فراوان گاز ، برق و سایر منابع انرژی امکان پذیر است.

نقش معماران در این نبرد سرنوشت ساز چیست ؟

ساختمان ها بارزترین مصرف کنندگان انرژی و مصالح هستند و مقوله انرژی در ساختمان نقش مهمی در پایداری سکونت گاه ها دارد. امروزه چالش پیش روی معماران عبارت است از طراحی و اعتلای ساختمان هایی با انرژی پایین به طریقی که هم به لحاظ هزینه کارآمد باشد و هم به لحاظ زیست محیطی کمترین آسیب را به منابع طبیعی و محیط پیرامون داشته باشد.

سال هاست معماری با انرژی پایین و با استفاده از سیستم های غیر فعال را در صنعتی کردن ساختمان و استفاده از مصالح ساختمانی که بر روی آن ها پروسه های لازم و فناوری انجام گرفته است به کار می گیرند. در ایران نیز به ویژه پس از حادثه زلزله بم ( که تغییرات اساسی در نگرش ساخت و ساز سنتی به صنعتی را باعث گردید ) این مقوله هم مورد توجه قرار گرفت . معهذا به دلیل وجود منابع انرژی فراوان و ارزان از یک طرف و هزینه بالای پژوهش و تحقیق در ساخت سیستم های نوین ساختمانی و استفاده از مصالح استاندارد کمافی السابق مغفول مانده است.

از طرفی مصرف سرانه انرژی در سکونتگاه ههای شهری و کمتر از آن در روستاها ، در دهه های گذشته به خاطر ارتقاء سطح زندگی و معیارهای آن و تغییر در فعالیت های اقتصادی به سرعت افزایش یافته است. عقیده بر این است که پتانسیل صرفه جویی در مصرف انرژی در ساختمان ها زیاد است.

آیا عواملی خواسته یا ناخواسته مانع از مصرف بهینه انرژی در کشورند ؟
این عوامل چه مصرف کنندگان ، چه متخصصان و چه متولیان در کدام صف قرار دارند ؟
فاکتورهای اصلی در ممانعت از حفظ منابع انرژی و اسراف آن کدام اند ؟

آگاهی پایین محیطی مردم ، بهای ارزان انرژی ، تقسیم بهره بین توسعه دهندگان و اجاره دارها ، روزمره گی و تمایل به سرمایه گذاری کوتاه مدت ، فقدان برنامه جامع برای ساماندهی مصرف انرژی ، موانع قانونی و نهادی و بالاتر از همه مخالفتی که در اقشار گوناگون اعم از مسئولین ، سازندگان و بهره برداران با هر پدیده جدید و نا آشنا وجود دارد ، نقل قول کنم از حضرت علی ( ع ) و این که مردم دشمن چیزی هستند که نمی دانند و البته این مختص مردم کشور ماست. مسئولین و مردم خواهند پذیرفت که ساختمان هایی با انرژی پایین عناصری مهم و حیاتی برای کارکرد محیط هستند. این البته با افزایش سطح آگاهی عموم و آموزش توسط طراحان و متخصصان فناوری های نوین ساختمان امکان پذیر است. با در نظر گرفتن شرایط اقتصادی و اجتماعی ، مهم است بدانیم راه حل های مربوط به مسائل انرژی ، صرفاً با بکار گیری تکنولوژی های جدید و تدوین آیین نامه های موضوعه عملی نمی شود بلکه عزم ملی لازم است و اعتقاد به راهی که باید رفت. در بسیاری از کشورها ، موضوع صرفه جویی در مصرف انرژی در ساختمان به صورت گسترده و با برنامه ریزی های پویا از طریق بهبود ساخت و استفاده از فناوری های نوین چه در سیستم های ساختمانی و چه استفاده از مصالح استاندارد و طراحی مناسب کالبدی ، به طور مستمر مورد بررسی است . در این جوامع قوانین و استانداردهای وضع شده با کمک سیستم های اجرایی و مدیریت صحیح نتایج مثبتی به بار آورده است.

در خاتمه اشاره کنم به این که اصطلاح انرژی پایین اغلب به روشنی تعریف نشده است . این موضوع ممکن است به این معنا باشد که ما به انرژی صفر درجه برای یک خانه یا مصرف انرژی از یک ساختمان اداری نیاز داشته باشیم. هدف اصلی طرح های « ساختمان با انرژی پایین » معمولاً این است که بتوانیم مقدار انرژی مصرف شده از خارج نظیر برق ، نفت و گاز را به حداقل برسانیم . ولی در بعضی از مواقع ، هدف ممکن است بر روی ارزش انرژی یا یک شکل خاص از انرژی که در ساختمان به کار گرفته می شود متمرکز گردد.

عدم تطبیق دقیق بین فرم و کارکرد در طراحی معماری ، هم چنین تحلیل کمّی ، کاربرد انرژی در ساختمان را با مشکلاتی مواجه می سازد. معذالک ، عقیده بر این است که ساختمان های با کیفیت عالی که به صورت معناداری مصرف انرژی پایینی دارند را می توان از طریق طراحی مناسب و به کارگیری مؤثر تکنولوژی با کیفیت انرژی مطلوب به دست آورد. در یک حالت ایده آل ساختمان ها می توانند ، تولید کننده انرژی باشند تا مصرف کننده انرژی ، به این تئوری ، « فرضیه انرژی در خود جا داده شده ،» گفته می شود که عبارتست از نیاز درون داد انرژی برای استخراج ، انتقال و ساخت مواد ساختمانی به اضافه انرژی مصرف شده در فرایند ساخت.

این امر بیانگر سیکل حیاتی کاربرد انرژی مواد ساختمانی یا سیستم های نوین ساختمانی می باشد و می تواند برای کمک به تعیین تصمیمات طراحی سیستم و یا انتخاب مواد به کار گرفته شود. در حال حاضر ، حوزه تحلیل « انرژی در خود جا داده شده » به طور کلی هنوز از علائق علمی به حساب می آید و کسب داده های قابل اعتماد برای این فرضیه بسیار مشکل است.

تحقیقات مربوط به ساختمان در بعضی از کشورها ، نشان داده است که انرژی عملیاتی اغلب نمایانگر بزرگترین مؤلفه کاربرد سیکل انرژی است.

معماران ایرانی می توانند با ورود به عرصه طراحی سیستم های نوین ساختمانی و شناخت مصالحی که بنابر اقلیم و زیستگاه های متنوع حیاتی کشور بررسی و تجربه می شوند در آینده های نه چندان دور به جایگاه این تئوری ها و نظایر آن نزدیک و نزدیکتر شوند. صنعت سبز در ایران امروز نیاز به حضور معماران دارد.

موضوعات مرتبط : بهره وری   منابع طبیعی    
عضو مرتبط : سید علیرضا قهاری  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید